Perystaltyka to niezależna od woli aktywność mięśni przewodu pokarmowego, która sprawia, że treść pokarmowa przesuwa się od gardła do odbytu. Prawidłowa perystaltyka jest elementem optymalnego funkcjonowania układu pokarmowego, trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Zaburzenia perystaltyki są częste i mogą mieć różne przyczyny.
Co to jest perystaltyka?
Perystaltyka to niezależna od woli aktywność mięśni znajdujących się w całym przewodzie pokarmowym pozwalająca na przesuwanie treści pokarmowej od gardła w kierunku odbytu.
Perystaltyka jelit
W jelicie cienkim perystaltyka odpowiada za:
- mieszanie treści pokarmowej z sokami jelitowymi
- równomierny kontakt treści pokarmowej z powierzchnią błony śluzowej jelita
- przesuwanie treści jelitowej w stronę jelita grubego w tempie, które pozwala na optymalne wchłanianie i trawienie.
Funkcją perystaltyki w jelicie grubym jest mieszanie, przechowywanie i regulowanie transportu treści jelitowej oraz pomoc w szybkim wydalaniu (defekacji).
Fale perystaltyczne, czyli skoordynowana aktywność mięśni przesuwająca treść jelitową, w jelicie cienkim są częste, natomiast w jelicie grubym występują około 2–4 razy dziennie, zwykle w ciągu godziny po posiłku.
Zaburzenia perystaltyki - objawy
Zaburzenia perystaltyki mogą obejmować zbyt szybką lub zbyt wolną perystaltykę. Zbyt szybka perystaltyka prowadzi do biegunki i problemów z trawieniem, ponieważ przewód pokarmowy nie ma wystarczająco dużo czasu na prawidłowe przetworzenie pokarmu i wchłonięcie jego składników odżywczych.
Zmniejszona perystaltyka prowadzi do zaparć.
Zaburzenia perystaltyki mogą powodować różne objawy, takie jak:
- zaparcia
- biegunka
- ból brzucha.
- wzdęcia
- gazy
- nudności
- odbijanie
- zgaga
- refluks żołądkowo-przełykowy
- dysfagia (trudności z połykaniem)
- niedobory żywieniowe.
Objawy związane z zaburzeniami perystaltyki, takie jak dysfagia (zaburzenia połykania), ból w klatce piersiowej, zgaga, wymioty, zaparcia i biegunka, mogą być podobne do objawów poważnych zagrażających życiu chorób.
Co powoduje problemy z perystaltyką?
Perystaltyka jest wynikiem złożonej współpracy mięśni regulowanej przez układ nerwowy z udziałem hormonów. Zaburzenia perystaltyki mogą się wiązać z wieloma czynnikami. Występują w dowolnej części przewodu pokarmowego lub dotyczą całego przewodu pokarmowego. Na perystaltykę mogą wpływać leki, urazy, zakażenia, różne choroby, zaburzenia hormonalne i równowagi elektrolitowej. Czasami trudno jest ustalić przyczynę zaburzeń perystaltyki. Wiele chorób układu pokarmowego wiąże się z zaburzeniami perystaltyki, ale nie zawsze bywa jasne, która z nich jest przyczyną, a która skutkiem.
Leki, które mogą wpływać na perystaltykę to m.in.:
- opioidowe leki przeciwbólowe
- leki antycholinergiczne, czyli np. hioscyna
- blokery kanału wapniowego, czyli leki stosowane na nadciśnienie tętnicze – werapamil, diltiazem, amlodypina, nifedypina
- trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne – amitryptylina, imipramina, klomipramina.
Należy też wziąć pod uwagę, że wiele obecnie stosowanych leków w różnych chorobach może powodować w różnym stopniu działania niepożądane właśnie związane z zaburzeniami perystaltyki.
Stany, które mogą wpływać na perystaltykę;
- stan zapalny w przewodzie pokarmowym
- operacja
- zaburzenia elektrolitowe
- choroby tarczycy – niedoczynność i nadczynność tarczycy
- choroby układu nerwowego
- cukrzyca
- twardzina układowa i inne choroby reumatologiczne
- choroba Hirschsprunga.
Brak perystaltyki jelit
Brak perystaltyki jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, czyli sytuacji zagrożenia życia, w której z powodu różnych chorób i stanów jelita przestają pracować. Ostry brzuch może być spowodowany np. przez niedrożność przewodu pokarmowego, krwawienia do przewodu pokarmowego oraz zapalenia otrzewnej. Przeczytaj więcej: Ostry brzuch (ostre chirurgiczne choroby jamy brzusznej)
Zaburzenia perystaltyki – leczenie
Zaburzenia perystaltyki mają często złożoną przyczynę. Czasami leczenie jest łatwe i może obejmować zmianę leków lub modyfikację diety. Jednak jeśli dolegliwości są wywołane poważnymi chorobami, np. układu nerwowego, leczenie może być skomplikowane. Na perystaltykę wpływają także czynniki emocjonalne, hormony i elektrolity, a określenie, co konkretnie powoduje problem, może być trudne. Dlatego też nie ma jednego, uniwersalnego sposobu leczenia.
Perystaltyka jelit a dieta
U osób zdrowych dbanie o prawidłową perystaltykę jelit obejmuje:
- podejmowanie regularnej aktywności fizycznej
- przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów na dobę
- odpowiednie spożycie błonnika – produktów pełnoziarnistych, owoców i warzyw (zob. Które produkty żywnościowe zawierają błonnik?)
- ograniczenie przetworzonej żywności.
