Zapalenie odbytnicy to stan zapalny ostatniego odcinka jelita grubego, który może występować, np. w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, choroby Leśniowskiego i Crohna lub być spowodowany różnymi zakażeniami. Do objawów należą m.in. biegunka ze śluzem, ból i dyskomfort w okolicy odbytu, świąd odbytu, uczucie niepełnego wypróżnienia, ciągle parcie na stolec. Leczenie zależy od przyczyny zapalenia.
Co to jest zapalenie odbytnicy i odbytu?
Odbytnica to końcowy odcinek jelita grubego zakończony odbytem. Odbyt to otwór, przez który kał opuszcza organizm.
Zapalenie odbytnicy to stan zapalny błony śluzowej odbytnicy.
Zapalenie odbytnicy – przyczyny
Zapalenie odbytnicy i kanału odbytu może wystąpić z trzech głównych przyczyn. Należą do nich:
- Nieswoiste zapalenia jelit, takich jak:
- Zakażenia:
- bakteryjne, wywołane np. przez bakterie Clostridium difficile, Campylobacter, Shigella, Escherichia coli, Salmonella
- choroby przenoszone drogą płciową – rzeżączka, chlamydia, kiła, wirus opryszczki zwykłej, wrzód miękki, ludzki wirus brodawczaka
- Przyczyny nieinfekcyjne, takie jak:
- radioterapia, czyli naświetlanie okolicy odbytu, krocza, pochwy lub podbrzusza w trakcie leczenia onkologicznego
- niedokrwienie
- zapalenie naczyń krwionośnych
- czynniki toksyczne, np. lewatywy z różnymi substancjami.
W przypadku zapalenia obejmującego sam kanał odbytu, czyli odcinek tuż przed odbytem, przyczynami stanu zapalnego może być dieta, np. nadmierne spożycie cytrusów, kawy, coli, piwa, czosnku, ostrych przypraw. Przyjmowanie środków przeczyszczających powodujących ciężką biegunkę także może powodować zapalenie kanału odbytu.
Zapalenia odbytnicy – objawy
Zapalenie odbytnicy i kanału odbytu może powodować:
- biegunkę, zwykle łagodną, w której może się znajdować śluz
- krwawienie z odbytu
- odczucie ciągłego parcia na stolec lub naglącego parcia na stolec
- świąd odbytu
- dyskomfort w odbycie, uczucie pełności
- uczucie niepełnego wypróżnienia.
W cięższych przypadkach mogą występować zaparcie i ból w dole brzucha.
Czynniki ryzyka zapalenia odbytnicy
Zwiększone ryzyko zachorowania mają osoby, u których występują urazy odbytu i odbytnicy, uprawiające seks analny (zwłaszcza mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami), stosujące leki przeczyszczające lub z zaparciami, a także będące w stanie immunosupresji lub ciężkim stanie ogólnym.
Zapalenie odbytnicy – diagnostyka
Najpierw lekarz zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Elementem badania w takiej sytuacji jest badanie okolicy odbytu oraz per rectum, czyli badanie przez odbyt.
Następnie lekarz, w zależności od podejrzenia, skieruje pacjenta na badania dodatkowe, takie jak:
- badania krwi, m.in. morfologia, CRP, a także w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową
- endoskopowe badanie odbytu i odbytnicy, np. anoskopię, rektoskopię, sigmoidoskopię, podczas których może pobrać wymaz lub próbkę do badania pod mikroskopem fragmentu błony śluzowej
- inne badania, na przykład badania obrazowe – USG jamy brzusznej lub tomografia komputerowa.
Zapalenie odbytnicy – leczenie
Leczenie zależy od przyczyny choroby. Jeśli zapalenie odbytnicy występuje w przebiegu nieswoistych zapaleń jelit, to ich skuteczne leczenie spowoduje ustąpienie zmian w odbytnicy. Jeśli zapalenie odbytnicy jest spowodowane zakażeniem, to w leczeniu stosuje się leki skierowane przeciwko danemu drobnoustrojowi, np. antybiotyki, leki przeciwwirusowe lub przeciwgrzybicze.
Jeśli zapalenie odbytnicy jest popromienne i toksyczne, to stosuje się leczenie objawowe, stosowanie leków osłonowych, czasami interwencje chirurgiczne w ciężkich przypadkach.
Leczenie operacyjne zapalenia odbytnicy jest rzadko konieczne, zwykle przy powikłaniach, takich jak zwężenia czy przewlekłe owrzodzenia.
