Ropień odbytu jest zbiornikiem treści ropnej umiejscowionym w bezpośredniej okolicy kanału odbytu lub w tkankach okołoodbytniczych. Zwykle objawy ropnia są miejscowe: ból, dyskomfort w okolicy odbytu, świąd oraz nasilone dolegliwości podczas siedzenia lub defekacji (oddawania stolca). Leczenie polega na nacięciu ropnia, opróżnienia go z ropy i odpowiedniej pielęgnacji rany, aby się zagoiła.
Co to jest ropień odbytu (ropień odbytowo-odbytniczy)?
Ropień odbytowo-odbytniczy (ropień odbytu) to zamknięta przestrzeń zawierająca ropę i bakterie zlokalizowana w tkankach miękkich w pobliżu odbytu i odbytnicy.
Ropnie dzieli się w zależności od lokalizacji względem mięśni zwieracza wewnętrznego i zewnętrznego odbytu.
Mięśnie te niczym pierścień otaczają kanał odbytu: zwieracz wewnętrzny położony jest w najbliższym sąsiedztwie kanału odbytu, mięsień zwieracz zewnętrzny leży na zewnątrz od zwieracza wewnętrznego, oddzielony od niego cienką warstwą tkanki łącznej (zob. ryc. Budowa odbytu).
Mięsień zwieracz wewnętrzny pozostaje w stałym skurczu i utrzymuje szczelność odbytu. Fizjologicznie ulega rozluźnieniu tylko podczas oddawania stolca.
Mięsień zwieracz zewnętrzny jest mięśniem poprzecznie prążkowanym zależnym od woli.
Polecamy: Odbytnica – budowa, funkcje i najczęstsze choroby
Najczęstsze lokalizacje ropnia odbytu
Najczęściej ropień położony jest tuż obok kanału odbytu, w jego dolnym biegunie (ropień okołoodbytowy), rzadziej lokuje się między zwieraczami (ropień międzyzwieraczowy) lub bocznie od obu zwieraczy (ropień odbytniczo-kulszowy).
Ryc. Budowa odbytu
Ropień odbytu a przetoka odbytu – jaka jest różnica?
Szerzenie się zakażenia od ropnia do skóry okolicy okołoodbytowej powoduje powstanie przetoki, czyli patologicznego połączenia między skórą a kanałem odbytu. Ropień jest fazą ostrą zakażenia, przetoka zaś jest wyrazem fazy przewlekłej.
Przyczyny powstawania ropni okołoodbytniczych i odbytu?
Ropień odbytu powstaje najczęściej w wyniku infekcji, która się szerzy albo od strony krypt i gruczołów odbytowych bądź tkanek położonych w miednicy małej w okolicy okołoodbytniczej (tzw. ropnie wysokie) albo od strony skóry. W pierwszym przypadku z ropni hoduje się florę typową dla jelita grubego (głównie E. coli i bakterie beztlenowe), w drugim przypadku dominuje flora występująca na skórze (gronkowce i paciorkowce).
| Źródło | Przyczyna |
|---|---|
| Związane z zapaleniem gruczołów odbytniczych | Uraz, biegunka, zaparcie, ciała obce, stosunki analne |
| Niezwiązane z zapaleniem gruczołów odbytniczych | Choroba Leśniowskiego i Crohna, nowotwór odbytnicy i odbytu, gruźlica, promienica, białaczka, chłoniak, zmiany popromienne, ziarniniak weneryczny, zapalenie uchyłków jelita grubego |
U kogo występują ropnie odbytu?
Szczyt zachorowań przypada na trzecią i czwartą dekadę życia. Choroba częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet (3:1).
Objawy ropni okołoodbytniczych i odbytu?
Objawy ropnia:
- miejscowe – silny ból w okolicy ropnia, dyskomfort, świąd, a w przypadku ropnia położonego głęboko ból w podbrzuszu, niekiedy z zatrzymaniem moczu. Przyjęcie pozycji siedzącej, ruch, perystaltyka jelitowa, np. podczas wypróżnienia nasilają ból. Po przebiciu się ropnia na powierzchnię skóry wydobywa się cuchnąca treść. Przebicie ropnia zwykle powoduje zmniejszenie bólu. Objawem przetoki okołoodbytowej jest przewlekły wyciek treści ropnej brudzącej bieliznę, ból podczas oddawania stolca (defekacji) oraz świąd okolicy odbytu.
- ogólne – gorączka i ogólne osłabienie, dominują w ropniach położonych głęboko.
Jeśli ropień jest położony powierzchownie – w okolicy odbytu widoczne jest zaczerwienione, nadmiernie ucieplone uwypuklenie o wzmożonej spoistości (twarde), bolesne podczas dotykania.
Jeśli ropień jest położony głęboko – to może występować bolesne uwypuklenie wyczuwalne podczas badania per rectum, czyli palcem przez odbyt, bez zmian widocznych w okolicy odbytu.
Jak rozpoznaje się ropień odbytu?
Ropień położony powierzchownie rozpoznaje się na podstawie wywiadu oraz badania okolicy odbytu. Ropień położony powierzchownie wygląda zwykle dość charakterystycznie i nie ma konieczności wykonywania badań dodatkowych.
Ropień położony głęboko wymaga zwykle wykonania badania obrazowego – ultrasonografii przezodbytniczej i przezkroczowej, niekiedy też tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego miednicy.
Ropień okołoodbytniczy i odbytu - leczenie
Jeśli ropień jest położony powierzchownie u poza tym zdrowej osoby, a najczęstsze ropnie okołoodbytowe mają właśnie taką lokalizację, to wykonuje się nacięcie w znieczuleniu miejscowym w warunkach ambulatoryjnych. Większe lub głębiej położone ropnie stanowią wskazanie do wykonania zabiegu w znieczuleniu ogólnym lub podpajęczynówkowym, co zwykle wymaga hospitalizacji.
Ropień odbytu leczy się poprzez szerokie nacięcie i drenaż, czyli opróżnienie ropnia z ropy. Rana zwykle nie jest zszywana — zostawia się ją otwartą, żeby mogła się goić od środka.
Bardzo ważne są częste kontrole i płukanie rany, a także odpowiednia pielęgnacja rany i wykonywanie opatrunków, co zapobiega zbyt wczesnemu zamknięciu się rany. Jedynie powolne gojenie rany, od środka („od dna”) zmniejsza ryzyko nawrotu ropnia i powstania przetoki.
Czy w przypadku ropnia odbytu zawsze potrzebne są antybiotyki?
Po nacięciu ropnia stosowanie antybiotyków nie jest konieczne, ale może zmniejszać ryzyko powstania przetoki. Antybiotykoterapia jest wskazanau chorych:
- z obniżoną odpornością
- z cukrzycą
- z wadami zastawkowymi serca
- w przypadku rozległych zmian ropnych, zagrażających rozwojem zgorzeli Fourniera.
Czy można zapobiec powstawaniu ropnia okolicy odbytowo-odbytniczej?
Zachowanie higieny osobistej, regulacja rytmu wypróżnień w celu uniknięcia zaparcia czy biegunki, a u małych dzieci odpowiednio częsta zmiana pieluszek mogą mieć korzystne znaczenie dla zmniejszenia ryzyka powstania ropni okolicy odbytowo-odbytniczej.
Ropień odbytu – powikłania
Najczęstszym powikłaniem (u około 40% chorych) jest nawrót ropnia lub powstanie przetoki odbytu. Opóźnienie lub niepodjęcie leczenia grozi rozwojem sepsy lub zgorzeli Fourniera.
Ropień okołoodbytniczy (ropień odbytu) - częste pytania pacjentów
Czy ropnie okolicy odbytowo-odbytniczej są groźne dla zdrowia i życia?
W zdecydowanej większości przypadków ropnie nie są poważnym zagrożeniem zdrowia. Inaczej jest, gdy zachoruje osoba o bardzo obniżonej odporności lub gdy występują inne choroby sprzyjające szerzeniu się zakażenia, np. cukrzyca. Wtedy leczenie zabiegowe uzupełnia się o antybiotyki, aby zapobiec uogólnieniu zakażenia.
Czy jazda na rowerze lub długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej sprzyjają powstaniu ropni?
Nie ma takiego związku. W przeciwnym przypadku wszyscy rowerzyści byliby narażeni na poważne problemy. Natomiast, jeżeli już doszło do wytworzenia ropnia czy przetoki, jazda na rowerze czy długotrwałe siedzenie są przeciwwskazane.
Czy w przebiegu ropnia może dojść do nietrzymania stolca lub zaburzeń funkcji seksualnych?
Do nietrzymania stolca w przebiegu ropni lub ich leczenia dochodzi bardzo rzadko. Ma to miejsce, gdy zniszczeniu ulega znaczna część zwieraczy, może być powikłaniem leczenia.
Czy po zabiegu nacięcia ropnia może się wytworzyć przetoka?
Tak, zdarza się, że zamiast spodziewanego szybkiego wygojenia dochodzi do stałego wycieku treści w miejscu nacinanego ropnia. Może to świadczyć o obecności przetoki.
Kiedy można podejrzewać powstanie ropnia odbytu?
Bóle okolicy odbytu nasilające się przy siadaniu, podczas ruchu lub podczas wypróżniania się, a także brudzenie bielizny i wyciek treści z okolicy odbytu powinny skłonić do wizyty u lekarza.
Czy ropień odbytu i ropień okołoodbytniczy to to samo?
Ropień odbytu to rodzaj ropnia okołodbytniczego, który lokalizuje się bezpośrednio pod skórą przy odbycie. Każdy ropień odbytu jest rodzajem okołoodbytniczego, ale nie każdy okołoodbytniczy to ropień odbytu.
Czy ropa z odbytu zawsze oznacza ropień?
Nie. Ropna wydzielina może świadczyć o pękniętym ropniu, ale też o np. przetoce odbytu (częste powikłanie ropnia), stanie zapalnym odbytnicy, chorobach zapalnych jelit (np. chorobie Leśniowskiego i Crohna). Wyciek ropy z odbytu wymaga konsultacji lekarskiej.
Czym jest wrzód w okolicach odbytu – czy to ropień?
Nie. Wrzód to nie ropień (więcej: Samotny wrzód odbytnicy).
Czy ropień okołoodbytniczy może sam pęknąć?
Tak, ale nie zawsze oznacza to wyleczenie, tylko może prowadzić do powstania przetoki.
Czy ropień okołoodbytniczy sam zejdzie bez leczenia?
Bez prawidłowego leczenia większość ropni ulega samoistnej ewakuacji, czyli wypłynięciu ropy przez skórę lub przez ujście w kanale odbytu. W większości takich przypadków dochodzi do utrwalenia przetoki odbytu. Stare, niezaopatrzone ropnie mają również tendencję do szerzenia się wzdłuż przestrzeni anatomicznych w okolicy odbytu, co prowadzi do powstania skomplikowanych, trudnych do leczenia ropni i przetok. Istnieje również ryzyko rozwoju uogólnionej zgorzeli tkanek okolicy odbytu i krocza (zgorzel Fourniera).
Jaki lekarz leczy ropień odbytu?
Proktolog albo chirurg.
Czy istnieje skuteczna maść na ropień okołoodbytniczy?
Nie. Leczenie polega na nacięciu ropnia.
Czy antybiotyk wystarczy w leczeniu ropnia okołoodbytniczego?
Nie, nie stosuje się samej antybiotykoterapii w leczeniu ropnia.
Na czym polega nacinanie ropnia okołoodbytniczego?
Zabieg polega na podaniu znieczulenia, nacięcia skóry nad ropniem, ewakuacji ropy, a następnie zostawieniu rany otwartej do drenażu (czasem z sączkiem). Rana goi się stopniowo od środka, czyli od dna.
Czy ropień okołoodbytniczy może nawracać?
Tak, zwykle po leczeniu dzieje się tak u około 10% pacjentów.
