Nadciśnienie tętnicze wtórne to takie nadciśnienie, czyli zwiększone wartości ciśnienia tętniczego, w którym udaje się wykryć konkretną, pojedynczą, zwykle możliwą do usunięcia przyczynę nadciśnienia tętniczego. Występuje stosunkowo rzadko, u około 1 na 10 osób z nadciśnieniem tętniczym. Jeśli nadciśnienie wtórne zostanie szybko wykryte i leczone, a jego przyczynę można usunąć, to rokowanie jest bardzo dobre, ponieważ można je całkowicie wyleczyć.
Co to jest nadciśnienie tętnicze wtórne?
Nadciśnienie tętnicze wtórne to nadciśnienie tętnicze, które jest spowodowane znaną przyczyną, czyli wtórne do niej. Za nadciśnienie tętnicze uważa się ciśnienie tętnicze skurczowe ≥140 mm Hg i(lub) ciśnienie tętnicze rozkurczowe ≥90 mm Hg.
Czy nadciśnienie tętnicze wtórne jest częste?
Nie, w około 90% przypadków nadciśnienia tętniczego jest to nadciśnienie tętnicze pierwotne, czyli spowodowane wieloma różnorodnymi czynnikami genetycznymi i środowiskowymi, które zaburzają działanie jednego lub kilku układów uczestniczących w regulacji ciśnienia tętniczego, co prowadzi do ustalenia ciśnienia krwi na wyższym poziomie.
Tylko około 10% przypadków nadciśnienia tętniczego to nadciśnienie wtórne, które ma określoną przyczynę.
Nadciśnienie tętnicze wtórne – przyczyny
Przyczyny nadciśnienia tętniczego wtórnego:
- choroby nerek: miąższowe, czyli dotyczące miąższu nerki lub naczyniowe, tzn. dotyczące naczyń krwionośnych doprowadzających krew do nerek, np. zwężenie tętnicy nerkowej
- guzy nerek wydzielające w nadmiarze reninę
- tzw. zespoły pierwotnej retencji sodu – zespół Liddle’a, zespół Gordona
- choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego, czyli związane z nieprawidłowym wydzielaniem hormonów – hiperaldosteronizm pierwotny, zespół Cushinga, guz chromochłonny i przyzwojaki, nadczynność lub niedoczynność tarczycy, nadczynność przytarczyc, zespół rakowiaka, akromegalia
- koarktacja aorty (zwężenie cieśni aorty)
- u kobiet w ciąży – stan przedrzucawkowy lub rzucawka
- ostry stres – oparzenia, alkoholowy zespół abstynencyjny, psychogenna hiperwentylacja (nieprawidłowe oddychanie związane z zaburzeniami psychicznymi), zmniejszone stężenie glukozy we krwi (hipoglikemia), po dużych zabiegach operacyjnych
- obturacyjny bezdech senny
- choroby układu nerwowego – zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, zespół Guillaina i Barrégo, porażenie czterokończynowe, dysautonomia rodzinna
- leki – tzw. sympatykomimetyki (także w postaci kropli do nosa, czyli powszechnie stosowane leki obkurczające naczynia w nosie, np. ksylometazolina, oksymetazolina), kortykosteroidy, erytropoetyna, cyklosporyna, takrolimus, tzw. inhibitory MAO (moklobemid, selegilina), niesteoridowe leki przeciwbólowe, preparaty lukrecji, karbenoksolon, doustne środki antykoncepcyjne
- substancje toksyczne – narkotyki (amfetamina, kokaina), metale ciężkie, alkohol, nikotyna.
Kiedy się podejrzewa nadciśnienie tętnicze wtórne?
Nadciśnienie tętnicze wtórne można podejrzewać, gdy u pacjenta współistnieją objawy wymienionych wyżej chorób i wysokie wartości ciśnienia. Przyczyn nadciśnienia wtórnego poszukujemy również, gdy nadciśnienie tętnicze pojawia się w nietypowym wieku – u osób młodych lub nagle w wieku podeszłym.
Na trop nadciśnienia tętniczego wtórnego mogą też naprowadzić lekarza szczególnie zaawansowane zmiany narządowe, bardzo wysokie wartości ciśnienia czy oporność na leczenie.
Nadciśnienie tętnicze wtórne – diagnostyka
Diagnostyka nadciśnienia wtórnego zależy od tego, jaką przyczynę się podejrzewa oraz jakie objawy ma pacjent. Czasem przyczyna jest ewidentna, np. u osób używających narkotyków.
Najczęstszymi przyczynami nadciśnienia tętniczego wtórnego są choroby nerek, dlatego w diagnostyce lekarz zaleci zwykle badanie moczu oraz badania obrazowe, w pierwszej kolejności USG nerek. W przypadku innych chorób lub stanów diagnostyka będzie do nich dostosowana.
Nadciśnienie tętnicze wtórne – leczenie
Leczenie nadciśnienia tętniczego wtórnego jest skierowane na jego przyczynę. Często da się ją całkowicie usunąć, co powoduje normalizację wartości ciśnienia tętniczego, czyli wyleczenie.
Nadciśnienie tętnicze wtórne – rokowanie
Rokowanie zależy od tego, jak szybko nadciśnienie tętnicze zostanie wykryte i leczone (zanim pojawią się powikłania) oraz, czy możliwe jest usunięcie jego przyczyny. Jeśli tak, to rokowanie jest bardzo dobre i prawidłowe leczenie może skutkować wyleczeniem nadciśnienia tętniczego wtórnego.
Z drugiej strony, nieleczone nadciśnienie wtórne, w którego przebiegu dochodzi do wysokich wartości ciśnienia może szybko doprowadzić do powikłań sercowo-naczyniowych i nerkowych.
Nadciśnienie wtórne a pierwotne – różnice
Nadciśnienie tętnicze pierwotne to taki rodzaj nadciśnienia, w którym nie ma jednej przyczyny, jego tło jest wieloczynnikowe (genetyka, styl życia). Nadciśnienie tętnicze wtórne stanowi wynik konkretnej choroby lub czynnika (np. nerki, hormony, leki).
