Przedawkowanie witaminy D jest stosunkowo rzadkie i wynika zwykle z nieświadomego stosowania nadmiernej suplementacji. Objawy przedawkowania witaminą D wynikają ze zwiększonego stężenia wapnia we krwi, czyli hiperkalcemii. Należą do nich zaburzenia żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, brak apetytu, a także osłabienie, zmęczenie, ból mięśni. W leczeniu stosuje się odstawienie suplementacji, nawodnienie, a także leki zmniejszające stężenie wapnia we krwi.
Znaczenie witaminy D
Witamina D jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, występującą w różnych produktach pochodzenia zwierzęcego oraz jest wytwarzana w organizmie człowieka. Witamina D jest również dostępna jako suplement na receptę i bez recepty. Witamina D jest ważna dla zdrowia kości, a jej niedobór może prowadzić do rozwoju krzywicy i osteopenii, czyli zmniejszenia gęstości kości. Witamina D warunkuje m.in. prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.
W badaniach obserwacyjnych stwierdzono, że występuje związek między niedoborem witaminy D a zachorowaniem na:
- nowotwory złośliwe (np. raka jelita grubego piersi, jajnika, prostaty, trzustki)
- choroby o podłożu immunologicznym (np. nieswoiste zapalenia jelit, toczeń rumieniowaty układowy, cukrzycę typu 1, chorobę Hashimoto, chorobę Gravesa i Basedowa)
- zaburzenia odporności i nawracające infekcje
- choroby układu sercowo-naczyniowego, miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca
- zaburzenia psychiczne – depresję i schizofrenię.
Więcej na ten temat: Witamina D – skutki jej niedoboru i nadmiaru oraz źródła pokarmowe
Witamina D – dawkowanie
Dawkowanie profilaktyczne witaminy D jest różne w różnych grupach wiekowych i sytuacjach zdrowotnych. Osobny artykuł na ten temat: Witamina D - jaka dawka jest bezpieczna?
Ile witaminy D można przyjmować bez ryzyka przedawkowania?
Największe dopuszczalne dobowe dawki witaminy D dla osób zdrowych wynoszą w przypadku:
- noworodków i niemowląt (0–12 miesięcy): 1000 IU/dzień
- dzieci w wieku 1–10 lat: 2000 IU/dzień
- młodzieży w wieku 11–18 lat: 4000 IU/dzień
- dorosłych i seniorów z prawidłową masą ciała: 4000 IU/dzień
- kobiet w ciąży i karmiących piersią: 4000 IU/dzień
- dorosłych i seniorów z nadwagą lub otyłością: 10 000 IU/dzień
Nie należy mylić tych dawek z dawkami zaleconymi przez lekarza w leczeniu niedoboru witaminy D, które mogą być większe.
Ile wynosi prawidłowe stężenie witaminy D we krwi?
Za wartości prawidłowe u osób dorosłych uznaje się:
- stężenie tzw. metabolitu wątrobowego witaminy D we krwi 25-OH-D: 75–200 nmol/l (30–80 ng/ml)
- stężenie tzw. metabolitu nerkowego witaminy 1,25(OH)2D3: 50–150 pmol/l (20–60 pg/ml)
Aby określić, czy występuje niedobór lub nadmiar witaminy D, wykonuje się badanie stężenia 25-0H-D, ponieważ to on jest wykładnikiem zaopatrzenia organizmu w witaminę D.
Stężenie witaminy D we krwi większe niż górna granica normy jest uznawane za potencjalnie toksyczne.
Czy witaminę D można przedawkować?
Tak, choć przedawkowanie witaminy D jest stosunkowo rzadkie. Do przedawkowania dochodzi w przypadku przyjmowania suplementacji w zbyt dużej dawce, co może być intencjonalne lub nieświadome. Należy wziąć pod uwagę, że witamina D znajduje się w wielu suplementach złożonych, nie tylko w preparatach zawierających wyłącznie witaminę D. Przyjmowanie różnych suplementów naraz, które zawierają witaminę D, powoduje, że pacjent może nie być świadomy i nie mieć kontroli nad tym, ile dokładnie witaminy D dziennie przyjmuje.
Do przedawkowania dochodzi zwykle w przypadku przewlekłego przyjmowania zbyt dużych dawek witaminy D.
W rzadkich przypadkach nadmierne stężenie witaminy D we krwi może być związane z chorobą nowotworową, np. chłoniakiem.
Czy przedawkowanie witaminy D jest częste?
Nie, przedawkowanie witaminy D jest raczej rzadkie. Szacuje się, że nawet połowa przypadków dotyczy dzieci.
Leczenie niedoboru a ryzyko przedawkowania witaminy D
W przypadku niedoboru witaminy D lekarz może zalecić przyjmowanie witaminy D w bardzo dużych dawkach (np. 30 000 jednostek), które jednak powinno się przyjmować raz w tygodniu lub nawet raz w miesiącu. Może się zdarzyć, że pacjent nie jest tego świadomy lub „z przyzwyczajenia” przyjmuje takie preparaty z innymi lekami stosowanymi, np. codziennie (np. na nadciśnienie) i to także może doprowadzić do przedawkowania.
Czy można przedawkować witaminę D z pożywienia?
Nie, uważa się, że samo spożywanie produktów naturalnie bogatych w witaminę D, nawet częste i w dużych ilościach, nie powoduje przedawkowania witaminy D.
Czy można przedawkować witaminę D ze słońca?
Nie. Duża ekspozycja na promieniowanie słoneczne nie powoduje zatrucia witaminą D.
Przedawkowanie witaminy D – objawy
Objawy przedawkowania witaminy D obejmują przede wszystkim objawy hiperkalcemii, czyli zwiększonego stężenia wapnia we krwi. Należą do nich:
- brak apetytu
- nudności i wymioty
- zaparcia
- zwiększone pragnienie
- osłabienie
- zmęczenie
- odwodnienie
- osłabienie mięśni
- ból głowy
- senność.
Czasem mogą występować także bóle kości i kamica nerkowa.
Przeczytaj więcej: Nadmiar wapnia (hiperkalcemia): przyczyny, objawy i leczenie
Leczenie zatrucia witaminą D
Leczenie zatrucia witaminą D obejmuje przede wszystkim zaprzestanie stosowania suplementów witaminy D oraz wapnia (jeśli są stosowane). W zależności od tego, jakie są objawy, konieczne może być również podanie płynów dożylnych w celu nawodnienia. Lekarz może także zalecić leki, takie jak glikokortykosteroidy lub bisfosfoniany, w celu zmniejszenia stężenia wapnia we krwi.
Przedawkowanie witaminy D – zapobieganie
Ze względu na to, że przedawkowanie witaminy D wynika najczęściej z nadmiernej suplementacji, to zapobieganie przedawkowaniu polega na przestrzeganiu zasad rozsądnej suplementacji. Należy przyjmować suplementację w odpowiednich dawkach, dostosowanych do swojego wieku i sytuacji zdrowotnej. Jeśli przyjmuje się różne preparaty witaminowe, to należy sprawdzić, czy zawierają one witaminę D i policzyć, jaka jest dawka dzienna.
Osoby, które leczą się z powodu niedoboru witaminy D, powinny przestrzegać zaleceń lekarza, co do dawkowania oraz zgłaszać się na zalecone badania kontrolne.
