Immunolog jest lekarzem zajmującym się diagnostyką i leczeniem zaburzeń funkcjonowania układu odpornościowego, czyli inaczej układu immunologicznego. W Polsce immunolodzy zajmują się przede wszystkim pierwotnymi i wtórnymi niedoborami odporności, czyli chorobami, które powodują, że układ odpornościowy nie działa prawidłowo i nie chroni w odpowiedni sposób organizmu przed zakażeniami.
Fot. Cottonbro Studio/ pexels.com
Kto to jest immunolog?
Immunolog jest lekarzem zajmującym się diagnostyką i leczeniem zaburzeń funkcjonowania układu odpornościowego (inaczej układu immunologicznego). Jest to rzadka specjalizacja. W Polsce jest około 160 immunologów.
Jakimi chorobami zajmuje się immunolog?
W Polsce immunolodzy zajmują się przede wszystkim pierwotnymi i wtórnymi niedoborami odporności. Niedobory odporności to choroby związane z niewydolnością funkcjonalną układu odpornościowego, czyli takie, w których zdolność układu odpornościowego do zwalczania zakażeń jest zaburzona lub zniesiona.
Pierwotne niedobory odporności to choroby uwarunkowane genetycznie, czyli wrodzone, a wtórne niedobory odporności to choroby związane z innymi chorobami lub ich leczeniem i mogą się pojawić w różnym wieku.
Wtórne niedobory odporności są kilkadziesiąt razy częstsze niż pierwotne i zwykle rozpoznaje się je u osób dorosłych.
Choroby, które mogą wywoływać niedobory odporności
Przyczyny wtórnych niedoborów odporności:
- zakażenia (HIV)
- niedożywienie i zespoły utraty białek (m.in. oparzenia, uszkodzenie jelit lub nerek)
- choroby układu krwiotwórczego – zwłaszcza przewlekła białaczka limfocytowa, szpiczak plazmocytowy, chłoniaki, zespoły mielodysplastyczne
- choroby metaboliczne, np. cukrzyca
- stosowanie leków zmniejszających działanie układu odpornościowego, czyli leków immunosupresyjnych, np. po przeszczepieniu narządu lub szpiku kostnego
- chemioterapia.
Wrodzone niedobory odporności – epidemiologia i najczęstsze postacie
Pierwotne niedobory odporności występują u około 1 na 2000 żywo urodzonych noworodków. W Polsce choruje na nie ok. 4000 osób, choć rzeczywista liczba chorych jest zapewne co najmniej pięciokrotnie większa, ponieważ często pozostają one nierozpoznane. Większość pierwotnych niedoborów odporności rozpoznaje się u dzieci, ponieważ ich objawy występują już w dzieciństwie.
Najczęstsze pierwotne niedobory odporności:
- izolowany niedobór IgA (SIgAD) – może dotyczyć nawet 1:600 osób dorosłych
- pospolity zmienny niedobór odporności (CVID)
- niedobór podklas IgG
- zaburzenia syntezy swoistych przeciwciał (SAD)
- przejściowa hipogammaglobulinemia wieku dziecięcego (THI)
- agammaglobulinemia sprzężona z chromosomem X (XLA, choroba Brutona)
- inne zdefiniowane pierwotne niedobory odporności, w tym:
- zespół Wiskotta i Aldricha (WAS)
- zespół ataksja–teleangkiektazja (AT)
- zespół Nijmegen (NBS)
- anomalia DiGeorge’a (DGS)
- zespół Nethertona
- liczne inne zaburzenia liczby i funkcji komórek fagocytujących.
Jakie objawy mogą wskazywać na konieczność konsultacji u immunologa?
U dorosłych na niedobór odporności wskazują przede wszystkim zakażenia – częste, przewlekłe, a także nawracające, o charakterystycznych cechach – mogą mieć ciężki i długotrwały przebieg, nie odpowiadać na antybiotykoterapię i bywają spowodowane tzw. drobnoustrojami oportunistycznymi, czyli takimi, które u zdrowej osoby rzadko wywołują objawy chorobowe.
U osoby dorosłej na niedobór odporności mogą wskazywać następujące objawy:
- nawracające zakażenia lub zakażenia wymagające długotrwałej antybiotykoterapii,
- co najmniej cztery zakażenia wymagające antybiotykoterapii (zapalenie ucha, zapalenie oskrzeli, zatok przynosowych lub płuc) w ciągu roku
- co najmniej dwa ciężkie zakażenia bakteryjne (zapalenie kości i szpiku, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsa, zapalenie tkanki podskórnej)
- co najmniej dwa potwierdzone radiologicznie (czyli widoczne na RTG płuc) zapalenia płuc w ciągu 3 lat
- zakażenia o nietypowej lokalizacji lub wywołane przez nietypowe patogeny (czyli bakterie, wirusy lub grzyby)
- przewlekła biegunka z utratą masy ciała
- przewlekające się zakażenie grzybicze.
Czasem wskazana jest konsultacja u immunologa dla osób, które nie mają objawów, ale u których w rodzinie występują niedobory odporności.
Jak wygląda wizyta u immunologa?
Lekarz najpierw zbierze wywiad. Ze względu na to, że na zaburzenia odporności wskazują m.in. częste zakażenia, dobrze jest mieć ze sobą wypisy ze szpitala lub w inny sposób udokumentowane przebyte zakażenia i ich leczenie, ponieważ u osób z zaburzeniami odporności standardowe leczenie może być nieskuteczne. Następnie zbada pacjenta.
W dalszej kolejności immunolog skieruje pacjenta na badania dodatkowe, przede wszystkim badania krwi, aby ocenić funkcjonowanie układu odpornościowego. Do badań takich należy m.in. badanie stężenia głównych klas immunoglobulin (IgG, IgA, IgM i IgE), morfologia krwi obwodowej z oceną poszczególnych tzw. subpopulacji leukocytów. Czasem konieczne są dodatkowe badania, takie jak np. biopsja szpiku. W diagnostyce pierwotnych niedoborów odporności wykonuje się także badania genetyczne.
