Kadm jest metalem obecnym w środowisku naturalnym, który może gromadzić się w organizmie człowieka, zwłaszcza w nerkach, powodując poważne powikłania. Główne źródła narażenia na kadm to środowisko zawodowe, palenie papierosów i żywność, głównie zboża i warzywa, zwłaszcza liściaste. Szczególnie niebezpieczna jest przewlekła ekspozycja na kadm.
Co to jest kadm?
Kadm (Cd) jest pierwiastkiem stanowiącym zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Narażenie środowiskowe na kadm może doprowadzić do wchłaniania jego dużych ilości i toksycznego oddziaływania na organizm. Niekorzystne działanie kadmu u ludzi i zwierząt może doprowadzić do uszkodzeń nerek, wątroby, trzustki, jąder, płuc i innych narządów. Wątroba i nerki, które są najważniejszymi organami związanymi z eliminacją z organizmu tego metalu, są szczególnie wrażliwe na toksyczne działanie kadmu.
Kadm w żywności – czy jest bezpieczny?
Głównym źródłem (poza narażeniem zawodowym, czyli występujących u osób, które w pracy są narażone na związki kadmu) u osób niepalących, z którego kadm dostaje się do organizmu człowieka, jest pożywienie. Kadm znajduje się w:
- produktach zbożowych
- skażonych kadmem warzywach, zwłaszcza liściastych i owocach
- mięsie i rybach
Badania wskazują, że w Europie zanieczyszczone kadmem są m.in. glony morskie, ryby i owoce morza, a także produkty takie jak czekolada, suplementy diety. Ilość kadmu pobrana z pokarmem zależy od rodzaju i stopnia skażenia pożywienia oraz nawyków żywieniowych.
Kadm a palenie papierosów
Tytoń (roślina) w warunkach naturalnych gromadzi stosunkowo duże stężenia kadmu w swoich liściach. W związku z tym palenie tytoniu jest ważnym źródłem narażenia na kadm, a w przypadku osób intensywnie palących dzienne narażenie na kadm z tytoniu może przekraczać to pochodzące z pożywienia. Palenie papierosów może powodować odkładanie się kadmu w nerkach, czyli głównym narządzie, na który kadm oddziałuje toksycznie. Wykazano, że mleko palących matek może zawierać dwukrotnie więcej kadmu niż mleko matek niepalących.
Inne źródła narażenia na kadm
Tania biżuteria i zabawki z tworzyw sztucznych mogą być źródłem narażenia na kadm, szczególnie dla dzieci. W wielu krajach podjęto jednak działania mające na celu lub zakazanie stosowania kadmu w takich produktach.
Kadm – normy
Światowa Organizacja Zdrowia określiła dopuszczalne normy kadmu na:
- 3 µg/l w wodzie pitnej
- 5 ng/m3 w powietrzu (średnia roczna).
Jak kadm wpływa na organizm?
Kadm wywiera toksyczny wpływ na nerki, układ kostny i układ oddechowy i jest sklasyfikowany jako czynnik rakotwórczy dla ludzi.
Kadm gromadzi się głównie w nerkach, a jego biologiczny okres półtrwania u ludzi wynosi aż 10–35 lat, co może prowadzić do dysfunkcji kanalików nerkowych, która może się objawiać białkomoczem.
Duże spożycie kadmu może prowadzić do zaburzeń metabolizmu wapnia, powstawania kamieni nerkowych i niekorzystnego wpływu na kości – obniżenia gęstości mineralnej kości.
Znaczne narażenie na wdychanie oparów tlenku kadmu powoduje ostre zapalenie płuc z obrzękiem płuc, które może być śmiertelne. Długotrwałe narażenie zawodowe może powodować zmiany w płucach, zwykle przewlekłą obturacyjną chorobę płuc.
Udowodniono, że narażenie na kadm i związki kadmu (np. opary kadmu) powoduje raka płuc.
Istnieją także pewne dowody na to, że kadm może również powodować raka nerki i gruczołu krokowego.
Zatrucie kadmem – objawy
Ostre zatrucie spowodowane jednorazowym przyjęciem dużej dawki kadmu występuje rzadko. Najczęściej się wiąże z wdychaniem oparów kadmu w środowisku zawodowym. Objawy ostrego zatrucia kadmem pojawiają się najczęściej już po kilkunastu–24 godzinach. Należą do nich:
W cięższych przypadkach może dojść do rozwoju zapalenia i obrzęku płuc, a nawet niewydolności oddechowej, która może się zakończyć śmiercią.
U ludzi pojedyncza dawka śmiertelna doustna rozpuszczalnych soli kadmu wynosi około 30–40 mg.
Częściej dochodzi do zatrucia spowodowanego długotrwałym oddziaływaniem kadmu w wyniku przewlekłego narażenia na kadm w niewielkich ilościach. Przez wiele miesięcy (a nawet lat) nie występują objawy zatrucia. Następnie mogą się pojawić:
- suchość w jamie ustnej
- metaliczny posmak w ustach
- brak łaknienia
- powstawanie u nasady zębów żółtego rąbka (tzw. rąbka kadmowego)
- ogólne osłabienie.
Z czasem kadm powoduje uszkodzenie narządów wewnętrznych: jelit, nerek, wątroby, odwapnienia kości i zmiany w układzie kostnym, niedokrwistość, niepłodność i upośledza funkcjonowanie układu krążenia. Kadm głównie odkłada się w nerkach, dlatego w wyniku przewlekłego zatrucia dochodzi do uszkodzenia kanalików nerkowych, co się objawia obecnością białka w moczu.
Badanie stężenia kadmu w organizmie
W razie podejrzenia zatrucia kadmem można zbadać jego stężenie w próbce krwi lub moczu.
