Zarówno jagody (borówki czarne), jak i grzyby mogą stanowić wartościowe urozmaicenie diety, ale należy przestrzegać kilku zasad, aby ich zbieranie i spożywanie było bezpieczne. Nigdy nie należy spożywać jagód prosto z krzaka, bez uprzedniego wypłukania. Grzybów natomiast nie można spożywać na surowo
Czy jedzenie borówki czarnej (jagód leśnych) jest bezpieczne?
Borówki czarne (jagody) mają szereg korzyści zdrowotnych. Przeczytaj więcej: Czarna jagoda
Z ich zbieraniem i spożyciem wiążą się jednak zagrożenia, z których najważniejsze jest ryzyko zarażenia bąblowcem, czyli tasiemcem bąblowcowym.
Jak bezpiecznie zbierać jagody?
Po pierwsze, należy zbierać tylko te owoce, co do których ma się pewność, że są to jagody, ponieważ można je pomylić np. z pokrzykiem wilczą jagodą, który jest trujący (zobacz zdjęcia niżej). Jeśli nie ma się pewności, czy to jagody, nie należy ich zbierać.
Jagoda leśna. Fot. istockphoto.com
Pokrzyk wilcza jagoda (silnie trująca). Fot. istockphoto.com
Jagody należy zbierać czystymi rękami do czystych pojemników. Jagody są delikatne, dlatego należy zbierać je tak, aby uniknąć ich uszkodzenia, zaparzenia (np. w worku foliowym), ponieważ sprzyja to rozwojowi bakterii.
Nie należy zbierać jagód blisko dróg lub pól uprawnych, ponieważ mogą być zanieczyszczone chemikaliami.
Jagody a zarażenie bąblowcem
Nie należy spożywać jagód prosto z krzaka, ponieważ mogą być one zanieczyszczone jajami tasiemca bąblowcowego i prowadzić do zarażenia. Bąblowiec może być przenoszony przez dzikie zwierzęta (np. lisy, wilki, jenoty) razem z ich odchodami. Spożycie jagód zanieczyszczonych jajami tasiemca bąblowcowego, zwanego również tasiemcem lisim, może prowadzić do rozwoju bąblowicy, czyli choroby związanej z obecnością bąblowca w organizmie, zwykle w wątrobie. Choroba rozwija się latami i długo może pozostać bezobjawowa. Przeczytaj więcej: Bąblowica (zarażenie tasiemcem bąblowcowym): przyczyny, objawy i leczenie
Zasady, które zmniejszają ryzyko zakażenia bąblowcem
Aby zminimalizować ryzyko zarażenia bąblowcem, należy:
- zawsze myć jagody przed spożyciem pod bieżącą wodą (na sicie)
- nigdy nie spożywać jagód prosto z krzaka
- po zbieraniu jagód umyć dokładnie ręce i wyczyścić paznokcie
- spożywać jagody po obróbce termicznej, np. ugotowane, pieczone. Wysoka temperatura niszczy jaja bąblowca – giną one w ciągu około minuty w temperaturze 100°C.
Zbieranie grzybów – jak zapobiegać zatruciom?
Podstawowa zasada zapobiegania zatruciom grzybami: „nie zbierać grzybów o hymenoforze blaszkowym” czyli zatrucia muchomorem sromotnikowym i zasłonakiem rudym (przyp. red. zdjęcia można zobaczyć tutaj: Grzyby trujące). Oznacza to, żeby nie zbierać grzybów, które mają pod kapeluszem blaszkę. Przestrzeganie tej zasady nie zapobiega wszystkim zatruciom grzybami, ale pozwala uniknąć najgroźniejszych, czyli zatrucia muchomorem sromotnikowym i zasłonakiem rudym.
Ponadto:
- nie należy zbierać grzybów, co do którym ma się choć cień wątpliwości, jeśli nie ma się stuprocentowej pewności, co to za grzyb, nie należy go zbierać
- nie należy zbierać grzybów starych, nadgniłych, ponieważ nawet jeśli są jadalne, ich spożycie może spowodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe
- grzyby należy zbierać do koszyka. Przechowywanie grzybów bez dostępu powietrza, czyli np. zbieranie grzybów do worka foliowego może powodować namnażanie się bakterii i objawy żołądkowo-jelitowe po spożyciu
- nigdy nie należy spożywać surowych grzybów. W grzybach mogą się znajdować toksyny, które dopiero obróbka cieplna może unieszkodliwić
- nie należy zbierać grzybów rosnących przy drogach, zakładach przemysłowych i w innych miejscach, gdzie występują zanieczyszczenia środowiskowe
- po powrocie do domu należy oczyścić i ponownie przejrzeć grzyby. Grzyby, co do których ma się wątpliwości, należy wyrzucić
- nie należy długo przechowywać grzybów, tylko spożyć je bezpośrednio po zebraniu
- nie należy podawać grzybów dzieciom (do 12. rż.) ani osobom z nieprawidłowo funkcjonującym układem pokarmowym, np. z chorobami wątroby, trzustki.
Czy można zatruć się grzybami jadalnymi?
Tak. Do objawów żołądkowo-jelitowych po spożyciu grzybów może dojść nawet po spożyciu grzybów jadalnych. Może się tak stać z kilku powodów. Kiedy grzyby są nieświeże, czyli przechowywane zbyt długo lub już podczas zbierania były uszkodzone, np. zgniłe lub kiedy przechowywano je w nieprawidłowy sposób (np. w torbie foliowej), bez dostępu powietrza. Niektóre grzyby, np. maślaki, kiedy nie zostaną poddane odpowiedniej obróbce termicznej (są niedogotowane, niedopieczone) mogą powodować objawy zatrucia.
Dodatkowo, niektórych grzybów, np. czernidłaka pospolitego, nie można spożywać z alkoholem, ponieważ powodują tzw. reakcję disulfiramową, czyli objawy związane z gromadzeniem się w organizmie aldehydu octowego, będącym wynikiem przemian alkoholu w organizmie. Może to prowadzić do takich objawów, jak:
- nudności
- wymioty
- zaczerwienienie twarzy
- bóle i zawroty głowy
- przyspieszone bicie serca
- spadek ciśnienia tętniczego
Należy także pamiętać, że grzyby są ciężkostrawne, dlatego u osób z zaburzeniami trawienia mogą powodować nieprzyjemne objawy żołądkowo-jelitowe.
Objawy żołądkowo-jelitowe po spożyciu grzybów jadalnych mogą obejmować:
- nudności, wymioty
- biegunkę
- bóle brzucha
- wzdęcia
- osłabienie
- zawroty głowy
- złe samopoczucie.
Czy grzyby z lasu trzeba obierać?
Tak, grzyby z lasu należy dokładnie oczyścić i obrać. Na grzybach mogą się znajdować różne drobnoustroje, a także jaja tasiemca bąblowcowego, tak jak na jagodach.
Czy każdy może jeść grzyby leśne?
Nie zaleca się podawania grzybów leśnych dzieciom (do 12. rż.), kobietom w ciąży, a także osobom z nieprawidłowo funkcjonujących układem pokarmowym, np. z chorobami wątroby, ponieważ grzyby są ciężkostrawne.
Czy można jeść surowe grzyby leśne?
Nie, nie należy nigdy jeść grzybów leśnych na surowo.
Jak długo grzyby mogą stać po zebraniu?
Grzyby leśne są bardzo nietrwałe. Przyjmuje się, że powinny zostać spożyte lub przetworzone tego samego dnia, kiedy zostały zebrane (do 12 h). Jeśli jest to niemożliwe, to mogą być przechowywane około doby w lodówce, luźno ułożone, np. na papierze, nie w folii ani bez dostępu powietrza. Wszystkie grzyby, które podczas przechowywania podwiędły, zmieniły kolor, konsystencję lub stały się wilgotne, należy wyrzucić.
Bezpiecznym sposobem przechowywania grzybów jest ich ususzenie lub mrożenie po uprzedniej obróbce termicznej – gotowaniu lub blanszowaniu.
