Arbuz to bardzo popularny owoc, który najchętniej spożywamy w upalnych miesiącach roku. Swoje czerwone zabarwienie miąższu oraz właściwości prozdrowotne zawdzięcza dużej zawartości likopenu.
Ryc. Arbuz występuje w różnych odmianach – miąższ najczęściej ma kolor czerwony, ale spotykane są także odmiany o żółtym miąższu. Źródło: pexels.com
Arbuz – co to za owoc (czy warzywo)?
Arbuz, nazywany również kawonem, pochodzi z obszarów międzyzwrotnikowych Afryki. Pierwsze uprawy arbuza w Polsce rozpoczęto w XVI wieku. Obecnie jest on uprawiany głównie w krajach o ciepłym klimacie.
Arbuz należy do rodziny dyniowatych, obejmującej również ogórek, dynię i cukinię – rośliny tradycyjnie zaliczane w ujęciu kulinarnym do warzyw. Z botanicznego punktu widzenia arbuz jest jednak owocem, ponieważ rozwija się z zalążni kwiatu i zawiera nasiona; klasyfikowany jest jako jagoda typu pepo, typowa dla tej rodziny roślin.
Co ciekawe, wiele warzyw (np. ogórek czy pomidor) również jest botanicznie owocami, natomiast w praktyce żywieniowej są traktowane jako warzywa ze względu na profil smakowy i sposób wykorzystania kulinarnego.
W przypadku arbuza klasyfikacja botaniczna i kulinarna pozostaje zgodna – ze względu na słodki smak miąższu i sposób wykorzystania jest on kulinarnie i handlowo traktowany jako owoc.
Charakterystyka arbuza
Arbuzy mogą mieć kształt okrągły lub podłużny. W zależności od odmiany mogą być w kolorze jasnozielonym lub ciemnozielonym. Niektóre odmiany mają także na skórce jaśniejsze paski. Wielkość owoców także zależy od wielu czynników, m.in. od odmiany, nawożenia i nawadniania. Jedne owoce mogą być bardzo duże, inne osiągają niewielkie rozmiary.
Miąższ owoców ma najczęściej czerwony kolor, ale w sprzedaży okazjonalnie można spotkać także inne odmiany z miąższem w kolorze żółtym. Te czerwone charakteryzują się szczególnie dużą zawartością likopenu.
Arbuz – wartość odżywcza
Arbuz charakteryzuje się małą wartością energetyczną, wynoszącą 36 kcal w 100 g produktu. Zbliżoną ilość kalorii mają inne owoce, np. grejpfrut, melon, mandarynka i porzeczki czarne. Zawartość węglowodanów ogółem w arbuzie wynosi około około 8 g na 100 g produktu, to mniej niż w bananie i winogronach. Arbuz dostarcza także pewne ilości potasu, witaminy A oraz witaminy C.
| Tabela. Wartość odżywcza 100 g arbuza | |
|---|---|
| wartość energetyczna [kcal] | 36 |
| białko [g] | 0,6 |
| tłuszcz [g] | 0,1 |
| węglowodany ogółem [g] | 8,4 |
| sacharoza [g] | 2,4 |
| błonnik pokarmowy [g] | 0,3 |
| sód [mg] | 1 |
| potas [mg] | 130 |
| wapń [mg] | 6 |
| fosfor [mg] | 9 |
| żelazo [mg] | 0,2 |
| magnez [mg] | 2 |
| cynk [mg] | 0,1 |
| witamina A [µg] | 38 |
| β-karoten [µg] | 230 |
| witamina K [µg] | 0,1 |
| witamina E [mg] | 0,10 |
| witamina B1 [mg] | 0,08 |
| witamina B2 [mg] | 0,02 |
| witamina B3 [mg] | 0,20 |
| foliany [µg] | 3 |
| witamina C [mg] | 10 |
| likopen [µg] | 4530 |
Źródło:
| |
Likopen w arbuzie – właściwości i działanie
Na uwagę zasługuje duża ilość likopenu. Jest to silny przeciwutleniacz należący do grupy karotenoidów, który nadaje mu charakterystyczny czerwony kolor. Likopen wykazuje właściwości antyoksydacyjne, neutralizuje nadmierne ilości wolnych rodników tlenowych oraz, spożywany wraz z żywnością, może odgrywać ważną rolę w profilaktyce niektórych chorób cywilizacyjnych, takich jak: choroby układu krążenia, cukrzyca typu 2, otyłość oraz choroby nowotworowe.
Arbuz – wykorzystanie kulinarne
Arbuz najlepiej sprawdza się jako przekąska lub składnik sałatki owocowej. Niektórzy łączą jego słodki smak ze składnikiem słonym, np. sałatka z arbuza z fetą. Z uwagi na dużą zawartość wody, warto jeść go w upalne dni, ponieważ będzie dobrze gasił pragnienie.
Arbuz, podobnie jak inne owoce, nadaje się także do przygotowania lemoniady.
Jak poznać, że arbuz jest dojrzały?
Aby przekonać się, że arbuz jest dojrzały, należy w niego pukać. Dojrzałe i słodkie owoce wydają głuchy odgłos.
Kupując arbuza pokrojonego na kawałki, warto, aby sprzedawca podzielił owoc przy nas. W przeciwnym wypadku może się zdarzyć zakup arbuza, który będzie zepsuty.
Jak przechowywać arbuza?
Podkreśla się, że arbuz nie nadaje się do zbyt długiego przechowywania, a jeśli już chcemy go przechować kilka dni, to najlepiej w całości w chłodnym miejscu. Z kolei pokrojony na kawałki (owinięty folią spożywczą) może być przechowywany w lodówce do 3 dni.
Czy można jeść pestki arbuza?
Tak, uznaje się, że pestki arbuza są bezpieczne do spożycia i nie zawierają substancji niebezpiecznych dla zdrowia. W Internecie można znaleźć informacje, że są one dobrym źródłem magnezu, potasu i żelaza. Wydaje się jednak, że mogłoby to mieć jakieś znaczenie przy przyjmowaniu ich w dużej ilości. Obecnie zaleca się zdroworozsądkowe podejście do tej kwestii i ewentualne spożywanie ich podczas jedzenia owoców arbuza. Natomiast jedzenie arbuza bez pestek jest także korzystne i osoby które nie lubią smaku/konsystencji pestek nie muszą ich jeść.
