Glista ludzka to najczęstszy pasożyt występujący w jelicie cienkim człowieka. Do zarażenia dochodzi przez spożycie jaj inwazyjnych, które znajdują się w ziemi zanieczyszczonej stolcem osoby chorej na glistnicę, np. przy jedzeniu nieumytych truskawek nawożonych ludzkimi odchodami. Leczenie polega na zastosowaniu leków przeciwpasożytniczych.
Co to jest glista ludzka?
Glista ludzka to robak obły (nicień) o długości 15–35 cm, pasożytujący w jelicie cienkim człowieka. Jedynym żywicielem glisty ludzkiej jest człowiek. Zarażenie szerzy się drogą pokarmową przez pożywienie – warzywa i owoce, często z plantacji nawożonych odchodami ludzkimi lub zabrudzone ziemią ręce (jeśli w ziemi znajdują się jaja glisty ludzkiej). Glista ludzka jest najczęściej występującym na świecie pasożytem przewodu pokarmowego.
Jak często występuje glista ludzka?
Glistnica jest rozpowszechniona na całym świecie. Szacuje się, że glista ludzka występuje nawet u 25% populacji ludzkiej, a w niektórych rejonach, np. w Afryce i w niektórych krajach w Azji, nawet ponad 50% mieszkańców. W Europie glista ludzka jest znacznie rzadsza. W Polsce zarażonych jest około 0,8% ludności, częściej w środowiskach wiejskich.
Glista ludzka – cykl rozwojowy
Zarażenie następuje przez połknięcie jaj inwazyjnych, czyli jaj przebywających przez odpowiedni czas w glebie o właściwej wilgotności i temperaturze (optymalnie w temperaturze 25°C, wtedy proces dojrzewania jaj trwa około 3 tyg.), aby doszło do rozwoju inwazyjnej larwy. Następnie w jelicie cienkim uwolniona z jaja larwa przebija ścianę przewodu pokarmowego i wnika do krążenia wrotnego (naczyń krwionośnych przechodzących przez wątrobę) i tą drogą trafia właśnie do wątroby, gdzie wstępnie dojrzewa. Następnie wędruje do prawej części serca i stamtąd dostaje się do płuc. Potem, przez oskrzela dostaje się do krtani i gardła, skąd po połknięciu przedostaje się ponownie do przewodu pokarmowego, a dokładnie jelita cienkiego, w którym osiąga dojrzałość i żyje 1–2 lata. Po 2–3 miesiącach od zarażenia samica zaczyna składać duże ilości jaj, które są wydalane z kałem. Jaja te wydostają się razem ze stolcem i jeśli trafią do ziemi, to w odpowiednich warunkach mogą stać się jajami inwazyjnymi i jeśli zostaną spożyte, to może dojść do zarażenia kolejnej osoby.
Glista ludzka – jak można się zarazić?
Zarażenie glistą ludzką następuje przez połknięcie jaj inwazyjnych, czyli jaj wydalonych z kałem przez osobę zarażoną, które przebywały przez odpowiedni czas w glebie o właściwej wilgotności i temperaturze (ok. 25°C). Dlatego też do zarażenia może dojść:
- w wyniku spożywania niemytych surowych warzyw i owoców, np. truskawek z plantacji nawożonych odchodami ludzkimi
- przez brudne ręce, zabrudzone ziemią, w której znajdują się jaja glisty ludzkiej, np. jeśli po pracy w ziemi skażonej ludzkimi odchodami przygotowuje się posiłek bez uprzedniego dokładnego umycia rąk
- w innych sytuacjach, kiedy dojdzie do połknięcia ziemi (w której znajdują się jaja inwazyjne), np. w przypadku geofagii, czyli zaburzenia polegającego na spożywaniu ziemi.
Glista ludzka – okres wylęgania
Od zarażenia, czyli spożycia jaj inwazyjnych (np. z nieumytymi truskawkami) do wystąpienia objawów płucnych mija zwykle około 4–16 dni, a do osiągnięcia pełnej dojrzałości (czyli przejścia całego cyklu) i pojawienia się jaj w kale – około 2–3 mies.
Czy można się zarazić glistą ludzką przez kontakt z zarażonym człowiekiem?
Nie. Osoba mająca glistę ludzką nie jest zakaźna dla kontaktujących się z nią osób.
Jak długo jaja glisty ludzkiej w ziemi mogą powodować zarażenie glistą?
W wilgotnej ziemi jaja zachowują właściwości inwazyjne przez 7–10 lat. Jaja są odporne na zamrażanie, dlatego niska temperatura w zimie ich nie niszczy. Niszczy je natomiast bezpośrednie nasłonecznienie przez dłuższy czas i temperatura powyżej 40°C. Jaja glisty ludzkiej giną też podczas gotowania.
Glista ludzka – objawy
Objawy glistnicy zależą od intensywności inwazji, czyli tego, jak dużo jaj inwazyjnych się spożyło. Jeśli niewiele, glistnica zwykle przebiega bezobjawowo, choć mogą występować niecharakterystyczne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak dyskomfort w jamie brzusznej i zmiana rytmu wypróżnień.
Przy większej inwazji występują objawy płucne, a niekiedy, gdy liczba dojrzałych osobników jest bardzo duża, także powikłania w przewodzie pokarmowym wymagające interwencji chirurgicznej.
Objawy fazy płucnej glistnicy (kiedy larwy znajdują się w płucach):
- kaszel z odkrztuszaniem
- gorączka
- niekiedy pokrzywka, czyli wysypka (osutka) mająca postać bąbli jak przy poparzeniu pokrzywami.
Objawy dotyczące przewodu pokarmowego:
- dyskomfort lub ból brzucha (czasem o charakterze kolki)
- rzadziej nudności.
Masywna inwazja (ponad 60 glist) może ponadto powodować utratę masy ciała i niedożywienie, niedrożność mechaniczną jelit („zatkanie” jelita), zapalenie wyrostka robaczkowego i zapalenie uchyłków. Rzadko, jeśli pasożyty penetrują ścianę jelit, może się rozwinąć zapalenie otrzewnej.
Objawy glistnicy wątrobowo-żółciowa występują, kiedy robaki wnikną do przewodów żółciowych lub trzustkowych, czyli przewodów, którymi uchodzi do jelita żółć lub sok trzustkowy. Glisty mogą zatkać te przewody i wówczas mogą wywołać objawy zapalenia dróg żółciowych lub ostrego zapalenia trzustki. Bardzo rzadko w wątrobie może powstać ropień w miejscu, gdzie znajduje się martwa glista.
Glista ludzka – diagnostyka
Lekarz najpierw zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Następnie zleci badanie mikroskopowe stolca, w którym widoczne mogą być jaja glisty. Badanie takie wykonuje się co najmniej trzykrotnie w odstępach 2–3 dni. Badanie kału nie wykrywa glist niedojrzałych lub pojedynczych samców pasożyta, ponieważ nie składają one jaj. Bardzo rzadko, w 3% przypadków, glistnicę rozpoznaje się, znajdując dorosłe robaki w kale lub wymiocinach.
Czy można wykryć glistę ludzką w badaniu krwi?
Nie, rozpoznanie opiera się na badaniu kału, w którym wykrywa się jaja glisty ludzkiej.
Glista ludzka – leczenie
Każdy przypadek zarażenia glistą, nawet jeśli choroba nie powoduje objawów, należy leczyć. Jeśli u danej osoby występuje więcej pasożytów, najpierw leczy się glistnicę, a potem inne robaczyce. Ponieważ badanie kału nie wykrywa glist niedojrzałych, w niektórych przypadkach lekarz może zalecić leczenie u osób z podejrzeniem glistnicy.
Leczenie glistnicy polega na stosowaniu leków przeciwpasożytniczych: mebendazolu albo albendazolu lub pyrantelu. Ważne jest, aby zastosować lek dokładnie zgodnie z zaleceniami lekarza.
Jeśli w trakcie leczenia potwierdzonej laboratoryjnie glistnicy nie dojdzie do wydalenia dorosłego pasożyta ze stolcem, wskazane jest powtórzenie terapii. Dwa tygodnie po leczeniu należy wykonać trzykrotne badanie kału. Jeśli w badaniach nie zostaną znalezione jaja glisty ludzkiej, oznacza to wyleczenie.
W rzadkich przypadkach, jeśli dojdzie do powikłań, np. niedrożności przewodu pokarmowego, konieczna może być operacja.
W fazie płucnej glistnicy konieczne może być leczenie objawowe, np. β2-mimetyk wziewnie. W tej fazie nie stosuje się leków przeciwpasożytniczych, ponieważ nie ma pewności co do ich skuteczności przeciwko larwom w płucach, a przebieg zarażenia we wczesnej fazie rzadko jest ciężki. Lekarz zwykle zaleci kontrolę stolca kilka miesięcy później i stosowne leczenie w razie potwierdzenia postaci jelitowej.
Czy jaja glisty ludzkiej są widoczne w kale gołym okiem?
Nie. Gołym okiem w kale widoczne są dorosłe osobniki.
Jak wygląda glista ludzka w kale?
Glista ludzka wygląda jak nitkowaty obły robak, w kolorze bladoróżowym lub kremowym. Osiąga około 15–35 cm długości.
Fot. Glista ludzka wydalona przez 15-letnią pacjentkę po jednej dawce Zentelu (zbiory własne dr. hab. med. Ernesta Kuchara)
Kiedy dochodzi do wydalenia glisty ludzkiej z kałem?
Glista ludzka jest wydalana z kałem podczas leczenia glistnicy. Glista może być wydalona wkrótce (na drugi dzień) po rozpoczęciu leczenia lub po kilku dniach.
Glista ludzka – zapobieganie
Zapobieganie rozprzestrzenianiu się gliście ludzkiej to przede wszystkich dbanie o higienę i niedopuszczanie do sytuacji, aby ziemia skażona ludzkim kałem została spożyta. Dlatego ważne jest:
- mycie rąk przed jedzeniem i po kontakcie z ziemią
- zapobieganie geofagii (czyli spożywaniu ziemi) u dzieci
- dokładne mycie owoców i jarzyn, unikanie spożywania pokarmów nieznanego pochodzenia
- nienawożenie upraw warzyw i owoców odchodami ludzkimi, ponieważ może to wywołać nawet epidemię. Należy pamiętać, że jaja glisty są odporne na zamrażanie i mogą w glebie zachować właściwości inwazyjne przez kilka lat!
