Tasiemce to pasożyty przewodu pokarmowego. Najczęściej u ludzi występuje tasiemiec nieuzbrojony, jego człony mogą być widoczne w stolcu osoby zarażonej. W diagnostyce wykonuje się badania kału, a leczenie polega na stosowaniu leków przeciwpasożytniczych.
Co to jest tasiemiec?
Tasiemce to pasożyty przewodu pokarmowego. Zarażenie tasiemcem jest nazywane tasiemczycą. Do tasiemców występujących u ludzi należą:
- tasiemiec nieuzbrojony (Taenia saginata), który jest najczęstszy,
- tasiemiec uzbrojony (T. solium)
- karłowaty (Hymenolepis nana)
- bruzdogłowiec szeroki (Diphyllobothrium latum), który występuje sporadycznie.
Najdłużej żyjącymi tasiemcami (20–25 lat) są bruzdogłowiec szeroki oraz tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony.
Jak wygląda tasiemiec?
Ciało tasiemców składa się z trzech części: główki, szyjki oraz taśmy.
Główka jest zwykle zaokrąglona i z reguły zawiera elementy czepne, którymi pasożyt zakotwicza się w ścianie jelita swojego żywiciela. Dojrzały tasiemiec nieuzbrojony osiąga długość 10 metrów, a tasiemiec uzbrojony 2–3 metry. Bruzdogłowiec szeroki może osiągać 15 m długości i 0,5–2 cm szerokości, a tasiemiec karłowaty zaledwie 15–40 mm długości.
Tasiemiec – cykl rozwojowy
Jaja są wydalane ze stolcem przez osobę zarażoną, a po ich połknięciu przez żywiciela pośredniego (bydło, świnie) powstają w mięśniach wągry, którymi zaraża się człowiek, jedząc mięso.
Jak można zarazić się tasiemcem?
Do zarażenia dochodzi w wyniku zjedzenia zawierającego larwy, surowego mięsa:
- wołowego – tasiemiec nieuzbrojony
- wieprzowego – tasiemiec uzbrojony
- rybiego, np. pstrąga, szczupaka, okonia, łososia i innych słodkowodnych gatunków – bruzdogłowiec szeroki.
Do zarażenia tasiemcem karłowatym dochodzi przez spożycie jego jaj, np. w skażonym pokarmie, wodzie, przez brudne ręce lub przypadkowe połknięcie owada, w którym rozwinęła się forma tasiemca zwana cysticerkoidem.
Tasiemce – okres wylęgania i zakaźności
Okres wylęgania i zakaźności wynosi:
- 10–14 tyg. – tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony
- 3–6 tyg. – bruzdogłowiec szeroki
- 2 tyg. – tasiemiec karłowaty
Tasiemce – częstość występowania
Występują na całym świecie u około 80 milionów ludzi – tasiemiec nieuzbrojony częściej na Bliskim Wschodzie, w Afryce, Ameryce Południowej, a bruzdogłowiec szeroki endemicznie w Skandynawii, Ameryce Północnej, Rosji, Europie Wschodniej, Ugandzie i Chile.
Tasiemiec – objawy
Zarażenie jest zwykle bezobjawowe, może wystąpić niezbyt nasilony ból brzucha, nudności, czasem biegunka.
W przypadku zarażenia tasiemcem nieuzbrojonym często pierwszym objawem jest obecność na bieliźnie segmentów pasożyta, co jest wynikiem ich wypełzania przez odbyt. Człony tasiemca uzbrojonego wydalane są wyłącznie biernie w czasie defekacji (oddawania stolca). Bruzdogłowiec szeroki wchłania witaminę B12 i może powodować jej niedobór, objawiający się niedokrwistością megaloblastyczną.
Osoba zarażona tasiemcem zwykle podejrzewa, że ma tasiemca, widząc segmenty (człony) tasiemca w stolcu.
Jak wyglądają człony tasiemca w stolcu?
Człony tasiemca wyglądają jak prostokątne segmenty, mają wielkość około kilku milimetrów. Mają białawe lub bladoróżowe zabarwienie i mogą się poruszać.
Tasiemiec w oku, mózgu, mięśniach
Tasiemiec uzbrojony, a dokładniej jego postaci larwalne (onkosfery), mogą przedostać się do krwi i osadzić w narządach wewnętrznych, zwłaszcza w mózgu, rzadziej w gałce ocznej, mięśniach i w tkance podskórnej, gdzie w ciągu kilku tygodni tworzą wągry. Choroba ta nazywa się wągrzycą.
Tasiemce – diagnostyka
Lekarz najpierw zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Następnie zaleci wykonanie mikroskopowego kału, w którym można wykryć segmenty (człony) lub przypadkowo obecne jaja tasiemca. Konieczne jest kilkukrotne powtórzenie badania, ponieważ jaja są uwalniane okresowo. Jaja tasiemca uzbrojonego i nieuzbrojonego wyglądają pod mikroskopem tak samo, dlatego o rozpoznaniu gatunku decyduje badanie mikroskopowe członów macicznych wydalonego tasiemca.
Tasiemczyce – leczenie
Leczenie polega na stosowaniu leków – prazykwantelu, niklozamidu lub albendazolu zgodnie z zaleceniami lekarza.
W ramach monitorowania należy przez trzy kolejne dni badać stolec w celu określenia gatunku tasiemca oraz wydalenia główki tasiemca. Następnie po miesiącu, a potem po trzech miesiącach wykonuje się badanie mikroskopowe stolca w celu potwierdzenia skuteczności terapii.
Tasiemiec – zapobieganie
W zapobieganiu zarażeniem tasiemcem ważne są:
- higiena rąk
- unikanie spożywania surowego mięsa (np. befsztyk tatarski) nieznanego pochodzenia
- odpowiednia obróbka mięsa i ryb - ryby i mięso powinny być gotowane, pieczone, smażone lub mrożone (co najmniej 24 godz. w temperaturze –18°C)
- kontrola weterynaryjna hodowli i uboju bydła oraz trzody chlewnej.
