Wywiad z prof. dr hab. n. med. Brygidą Knysz – prezes Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS, kierowniczką Kliniki Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów Odpornościowych Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.
Prof. Brygida Knysz, arch. własne
Adam Chabiński: Czy HIV nadal jest zagrożeniem?
Prof. Brygida Knysz: Jak najbardziej. Wciąż wiele osób jest zakażonych i nadal wiele ulega zakażeniu. Tendencja ta dotyczy zarówno świata, jak i Polski, gdzie ostatnio odnotowuje się co roku dużą liczbę nowych zakażeń. Co dziwne, dzieje się tak mimo istniejącej profilaktyki i dostępu do leków antyretrowirusowych. Wśród osób zakażonych znajdują się zarówno ci, którzy zakazili się niedawno, jak i chorzy z późnym rozpoznaniem.
Wydawać by się mogło, że skoro mamy do dyspozycji arsenał metod profilaktycznych i leków, liczba zakażeń powinna maleć. Niestety, jest odwrotnie. Wynika to głównie z braku świadomości bycia zakażonym. Z obserwacji niektórych moich pacjentów wynika, że w ogóle nie brali oni pod uwagę możliwości zakażenia. Dowiedzieli się zbyt późno – gdy już zachorowali – i nieświadomi zakazili inne osoby.
Obecnie widać swego rodzaju uśpienie czujności, u podstaw którego leży m.in. świadomość istnienia skutecznych terapii. Jest w tym ziarno prawdy, gdyż da się odbudować układ odpornościowy osoby zakażonej. Jednakże odpowiedź „podleczonego” układu odpornościowego już nigdy nie będzie tak sprawna, jak u zdrowego człowieka. Powinniśmy cieszyć się ze skutecznych metod leczenia i profilaktyki, natomiast nie możemy zapominać o tym, że zakażenie może wiązać się z późniejszym pogorszeniem stanu zdrowia.
Czy na przestrzeni lat zmieniło się postrzeganie zakażenia HIV jako zagrożenia? Czy podejście lekarzy innych specjalności do problemu zakażenia HIV wygląda inaczej niż kiedyś?
Po pierwsze, zakażenie wirusem HIV jest zagadnieniem interdyscyplinarnym. Po drugie, pacjenci niezależnie od zakażenia, chorują również na inne choroby i w związku z tym trafiają do różnych lekarzy specjalistów. Tak więc rzeczywistość sama wymusiła sytuacje, w których osoby z HIV trzeba odesłać do innego specjalisty. W ośrodkach przeznaczonych do leczenia antyretrowirusowego nie ma bowiem lekarzy wszystkich specjalności. Wydaje mi się, że obecnie dla wielu pracowników służby zdrowia kontakt z pacjentami zakażonym HIV nie stanowi bariery w diagnozowaniu i leczeniu ich. Poza tym personel medyczny wie, że istnieje możliwość podjęcia profilaktyki poekspozycyjnej po kontakcie z materiałem potencjalnie zanieczyszczonym wirusem. Świadomość tego powoduje, że podejście do pacjenta zakażonego wirusem HIV jest po prostu bardziej normalne.
Niemniej jednak nigdy dość szkoleń. Uważam więc, że cykliczne seminaria, kursy i warsztaty powinny się odbywać choćby po to, aby nadal oswajać środowiska z tym problemem.
Czy szykuje się kolejna rewolucja na świecie w leczeniu osób zakażonych HIV?
Rewolucja raczej nie. To zbyt duże słowo. Cały czas jednak trwają badania, oparte na patogenezie HIV, nad rozmaitymi lekami antyretrowirusowymi, ale nie ma tu mowy o rewolucji. Pod tym pojęciem rozumiałabym eradykację wirusa. Jak wiadomo całkowite pozbycie się HIV, jak na razie, nie jest niestety możliwe. Obecnie w planach badań klinicznych znajdują się preparaty, które zmniejszają pojemność rezerwuaru wirusa HIV. Początkowo sądzono, że jest to droga do całkowitego usunięcia wirusa, ale niestety okazało się, że ten sposób jest nieskuteczny. Nowatorską metodą profilaktyki przedekspozycyjnej może okazać się stosowanie wszczepów lekowych wstrzykiwanych pod skórę, które będą co kilka miesięcy wymieniane. Na razie jednak na prawdziwą rewolucję musimy poczekać. Być może będzie tak, jak z wirusem HCV, kiedy nagle dowiemy się, że istnieje lek, którego skuteczność w eradykacji wirusa wynosi 100 procent.
Jakie plany i nowe zadania stawia sobie PTN AIDS?
O plany i zadania należałoby zapytać za pół roku, kiedy to będzie już urzędował nowy prezes PTN AIDS. Moja kadencja – już druga z rzędu i ostatnia – dobiega końca. To, co jednak jest do zrobienia w najbliższym czasie, obejmuje przede wszystkim uaktualnienie zaleceń PTN AIDS i wprowadzenie nowych rekomendacji dotyczących zasad opieki nad osobami zakażonymi HIV. Poza tym wspieranie rozwoju naukowego członków Towarzystwa poprzez dofinansowanie projektów naukowych, organizowanie konferencji czy prowadzenie czasopisma HIV & AIDS Review oraz poprzez edukację w ramach corocznego kursu dokształcającego.
Przyszłość pokaże jakie jeszcze zadania będą przed nami. Mówię to w kontekście ewentualnych zmian w polityce lekowej, które mogą nastąpić.
Rozmawiał Adam Chabiński
