Grypa w czasie ciąży

Grypa to powszechnie występująca choroba zakaźna układu oddechowego. Może wywoływać poważne powikłania, w tym zapalenie płuc czy niewydolność oddechową. W przypadku kobiet w ciąży istnieje dodatkowe ryzyko zdrowotne dla rozwijającego się dziecka. Dlatego profilaktyka grypy obejmująca szczepienia profilaktyczne oraz niezwłoczne podjęcie leczenia w przypadku wystąpienia objawów grypy jest tak ważne.

Grypa to ostra wirusowa choroba zakaźna układu oddechowego, która występuje sezonowo, najczęściej w miesiącach jesienno-zimowych (sezon grypowy na półkuli północnej trwa w okresie od października do kwietnia). Może rozprzestrzeniać się lokalnie lub w postaci globalnych pandemii (grypa pandemiczna). Chorobę wywołują wirusy grypy typu A i B, które charakteryzują się dużą zakaźnością i zmiennością.

Chociaż u kobiet w ciąży grypa występuje z taką częstością jak w populacji ogólnej, to są one znacznie bardziej narażone na wystąpienie powikłań z nią związanych. Z tego względu profilaktyka grypy, w tym szczepienia i unikanie ekspozycji na wirusa ma szczególne znaczenie w tej grupie kobiet^1,2.

Zobacz: Grypa - zapobieganie. Co oprócz szczepień chroni przed grypą?

Wpływ grypy na przebieg ciąży – w I, II i III trymestrze

Chociaż transmisja wirusa grypy przez łożysko jest bardzo rzadka, to grypa u kobiety w czasie ciąży może wywierać niekorzystny wpływ na płód, nawet gdy do transmisji nie dojdzie.

W I trymestrze zakażenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia jakichkolwiek wad rozwojowych w tym rozszczepu wargi i podniebienia, wad cewy nerwowej, wrodzonych wad serca, a nawet wad narządu wzroku³.

Natomiast w kolejnych trymestrach – II i III – występuje zwiększone ryzyko porodu przedwczesnego, wystąpienia małej masy urodzeniowej dziecka w stosunku do wieku ciążowego, a nawet śmierci płodu⁴. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest towarzysząca grypie wysoka gorączka u matki, która może potencjalnie niekorzystnie wpływać na rozwój płodu, zwłaszcza w pierwszych tygodniach ciąży. Ponadto gorączka u matki może wywołać przyspieszenie rytmu serca płodu oraz niedotlenienie płodu.

Dlatego szybka reakcja na objawy grypy w ciąży może mieć istotne znaczenie dla zdrowia matki jak i dziecka.

Zajście w ciążę w trakcie grypy – czy infekcja grypowa wpływa na płodność?

Zajście w ciążę w trakcie grypy jest możliwe, ale może być trudniejsze. Abstrahując od obiektywnie złego samopoczucia, które nie sprzyja intymności, infekcja stanowi obciążenie dla organizmu, co może zaburzać cykl miesiączkowy i opóźniać owulację. Organizm w tym czasie skupia się na zwalczaniu wirusa⁵.

Nie przeprowadzono dokładnych badań dotyczących wpływu grypy na poczęcie, jednak u mężczyzn wysoka gorączka może obniżać liczbę i ruchliwość plemników, a niektóre badania sugerują, że infekcja może prowadzić do uszkodzeń materiału genetycznego w plemnikach, wpływając przejściowo na płodność.

Ponadto w czasie bliskiego kontaktu z partnerem, może dojść do przeniesienia wirusa grypy⁶.

Powikłania grypy w ciąży – zagrożenia dla matki

Ostra i ciężko przebiegająca grypa niesie ryzyko wystąpienia powikłań zarówno dla matki, jak i dla dziecka. U kobiet ciężarnych znacznie częściej obserwuje się ciężkie zapalenie płuc, ostrą niewydolność oddechową, powikłania kardiologiczne, zaburzenia neurologiczne, a konsekwencji występuje zwiększone ryzyko zgonu ciężarnej i płodu.

Ryzyko powikłań jest większe, gdy leczenie przeciwwirusowe nie zostanie włączone w ciągu 48 godzin od pierwszych objawów. Szczególnie zagrożone są pacjentki z chorobami przewlekłymi oraz te, które nie były zaszczepione^7,8.

Leczenie grypy w trakcie ciąży

W przypadku podejrzenia grypy niezwykle ważne jest szybkie rozpoczęcie leczenia przeciwwirusowego, niezależnie od tego czy pacjentka była wcześniej szczepiona. W potwierdzeniu rozpoznania pomocne mogą być:

• dodatni wynik szybkiego testu na grypę (zob. Jakie są dostępne testy diagnostyczne w kierunku grypy i kiedy warto je wykonywać?)
• niedawny kontakt z osobą chorującą
• informacja o zwiększonej liczbie zachorowań w danym czasie⁹.

Choć największe korzyści daje rozpoczęcie leczenia przeciwwirusowego w ciągu 48 godzin od wystąpienia pierwszych objawów, to nawet późniejsze jego włączenie może być pomocne, szczególnie jeśli objawy się utrzymują. Wczesne leczenie zmniejsza ryzyko zgonu oraz konieczność hospitalizacji¹⁰.

Czytaj więcej o lekach przeciwwirusowych: Grypa - jakie są dostępne leki przeciwwirusowe i kiedy warto je zastosować?

Ponadto istotne jest leczenie objawowe – odpoczynek w łóżku, picie dużej ilości płynów, izolacja od innych osób z grup zwiększonego ryzyka powikłań grypy. W przypadku gorączki najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym jest paracetamol.

Szczepienia przeciwko grypie w czasie ciąży

Osobny artykuł na ten temat: Szczepienie przeciwko grypie a ciąża

Szczepienie przeciwko grypie jest bezpieczne i zalecane wszystkim kobietom w ciąży, które nie mają przeciwwskazań. Szczepionkę można podać w każdym trymestrze ciąży.

U kobiet, u których I lub II trymestr przypada w okresie letnim, warto się zaszczepić przed rozpoczęciem sezonu grypowego, we wrześniu lub październiku. Natomiast w późniejszym okresie ciąży, w III trymestrze, można rozważyć wcześniejsze szczepienie, już w lipcu lub sierpniu.

Jest to niezwykle ważne dla ochrony zarówno matki, jak i dziecka, które już po narodzinach, dzięki przekazanym przez łożysko przeciwciałom będzie chronione już od pierwszych dni życia, zanim samo będzie mogło zostać zaszczepione¹¹. Nawet jeśli dojdzie do zakażenia, zaszczepione kobiety mają znacznie mniejsze ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, hospitalizacji i powikłań¹².

Inne metody profilaktyki grypy w czasie ciąży

Mimo że szczepienie pozostaje najskuteczniejszą metodą zapobiegania grypie w czasie ciąży, nie należy pomijać innych form profilaktyki, które odgrywają istotną rolę w codziennej ochronie zdrowia przyszłej mamy i jej dziecka. Do podstawowych działań należy:

• dbałość o higienę rąk
• unikanie dotykania twarzy
• zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu i kichania
• korzystanie z jednorazowych chusteczek
• regularne wietrzenie pomieszczeń.

W okresie zwiększonego ryzyka zachorowań warto ograniczyć kontakt z osobami przeziębionymi oraz unikać zatłoczonych miejsc publicznych.

Ważnym elementem ochrony kobiety w ciąży jest także profilaktyka osób z jej najbliższego otoczenia. Członkowie rodziny oraz osoby mające bezpośredni kontakt z kobietą w ciąży powinni się zaszczepić przeciwko grypie, co zmniejsza ryzyko transmisji wirusa do środowiska domowego.

Zastosowanie opisanych powyżej środków profilaktyki, w połączeniu ze szczepieniem, stanowi najskuteczniejszy sposób minimalizacji ryzyka zachorowania na grypę w czasie ciąży¹³.