Grypa - jakie są dostępne leki przeciwwirusowe i kiedy warto je zastosować?

U większości chorych na grypę wystarcza leczenie samych objawów: odpoczynek w łóżku, dużo snu, spożywanie dużej ilości płynów i – w razie potrzeby, leczenie objawowe:

• przyjmowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych
• w przypadku kaszlu łyżka miodu przed snem, ewentualnie leki przeciwkaszlowe
• w przypadku uciążliwego nieżytu nosa (kataru) – leki kurczące naczynia błony śluzowej nosa, izotoniczne lub hipertoniczne roztwory NaCl lub wody morskiej do nosa.

Dostępne są następujące leki przeciwwirusowe działające na wirusy grypy:

• oseltamiwir (Ebilfumin, Segosana, Tamiflu, Tamivil), zanamiwir (Relenza) i peramiwir. Oseltamiwir podaje się doustnie, zanamiwir w inhalacji, a peramiwir dożylnie
• marboksyl baloksawiru (Xofluza) – skuteczny wobec wirusów grypy A i B, podawany jednorazowo.

Nie działają one na bakterie. Leczenie przeciwwirusowe jest tym skuteczniejsze, im wcześniej się je rozpocznie, najlepiej w ciągu 24–48 godzin od pierwszych objawów.

Dostępne są także leki przeciwiwrusowe, takie jak amantadyna (Viregyt K) i rymantadyna, które są aktywne tylko wobec wirusów grypy A. Są one jednak niezalecane ze względu na powszechną oporność wirusów grypy.

Kiedy warto zastosować leki przeciwwirusowe?

Leczenie zaleca się przede wszystkim:

1. w przypadku podejrzenia grypy lub potwierdzonej grypy u osób hospitalizowanych
2. w przypadku ciężkiego, powikłanego lub postępującego przebiegu grypy.
3. w razie uzasadnionego podejrzenia lub laboratoryjnie potwierdzonej grypy u osób z grupy zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań oraz pensjonariuszy placówek opiekuńczo-leczniczych.

Przypadek ciężki lub powikłania grypy obejmuje sytuacje, kiedy oprócz typowych objawów grypy występuje co najmniej jeden z następujących objawów:

• choroba dolnych dróg oddechowych (zapalenie płuc)
• objawy ze strony układu nerwowego – np. drgawki (w tym gorączkowe), zaburzenia świadomości i inne objawy neurologiczne
• wtórne powikłania, w tym zapalenie mięśnia sercowego, niewydolność nerek, niewydolność wielonarządowa, sepsa i wstrząs septyczny, rozpad mięśni szkieletowych
• zaostrzenie przewlekłej choroby podstawowej, w tym: astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), choroby wieńcowej, przewlekłej niewydolności serca, wątroby lub nerek, cukrzycy
• inne ciężkie stany wymagające przyjęcia pacjenta do szpitala.

Postępująca (nasilająca się) choroba oznacza pojawienie się objawów alarmowych u pacjentów, którzy wcześniej zgłosili się do lekarza z powodu niepowikłanej grypy. Do pogorszenia stanu chorego może dochodzić bardzo szybko, np. w ciągu 24 godzin. Objawy alarmowe obejmują:

• objawy niewydolności krążeniowo-oddechowej – duszność, sinica, krwioplucie, ból w klatce piersiowej, niedociśnienie
• objawy wskazujące na powikłania ze strony ośrodkowego układu nerwowego – zaburzenia świadomości, utrata przytomności, patologiczna senność, nawracające lub utrzymujące się napady drgawek, znaczne osłabienie, porażenie lub niedowład (zob. Porażenie i niedowład: przyczyny i leczenie)
• objawy ciężkiego odwodnienia – zmniejszenie aktywności, zawroty głowy lub omdlenie podczas próby wstania, patologiczna (bardzo silna) senność lub zmniejszone ilości oddawanego moczu
• objawy utrzymującego się zakażenia wirusowego lub wtórnego inwazyjnego zakażenia bakteryjnego
• utrzymywanie się lub nawrót wysokiej gorączki lub innych objawów po upływie 3 dni

Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu i rozwoju powikłań:

• wiek od 65 lat wzwyż lub poniżej 5 lat (zwłaszcza do 24. mż.)
• ciąża (zwłaszcza II i III trymestr) i pierwsze 2 tygodnie połogu
• otyłość olbrzymia (BMI ≥40 kg/m²)
• niektóre przewlekłe choroby, bez względu na wiek:
  • płuc (np. przewlekła obturacyjna choroba płuc, astma, dysplazja oskrzelowo-płucna, mukowiscydoza)
  • serca (np. choroba wieńcowa, zastoinowa niewydolność serca [wyjątek stanowi izolowane nadciśnienie tętnicze])
  • nerek
  • wątroby
  • metaboliczne (w tym cukrzyca)
  • krwi (w tym hemoglobinopatie)
  • niedobory odporności (pierwotne, zakażenie HIV, leczenie immunosupresyjne)
  • choroby neurologiczne upośledzające czynność układu oddechowego lub usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych (np. zaburzenia funkcji poznawczych, porażenie mózgowe, pourazowe uszkodzenia rdzenia kręgowego, choroby przebiegające z drgawkami, nerwowo-mięśniowe)
• przebywanie w instytucjach opiekuńczych (w domach seniora śmiertelność grypy sięga 5%).

Większość chorych na grypę o łagodnym lub umiarkowanym przebiegu spoza grupy zwiększonego ryzyka i pacjentów, którzy zgłaszają się w okresie ustępowania objawów, nie musi otrzymywać leków przeciwwirusowych, jednak może odnieść korzyści z leczenia. Należy o tym porozmawiać ze swoim lekarzem.