Nieswoiste zapalenia jelit

Nieswoiste zapalenia jelit to przewlekłe choroby jelit, w których występuje stan zapalny w przewodzie pokarmowym. Ich przyczyna nie jest znana. Do nieswoistych zapaleń jelit należą: wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego i Crohna. W leczeniu stosuje się postępowanie niefarmakologiczne, leczenie farmakologiczne i chirurgiczne.

Co to są nieswoiste zapalenia jelit?

Nieswoiste zapalenia jelit (inflammatory bowel disease – IBD) to zbiorcza nazwa dotycząca przewlekłych chorób jelit, w których występuje stan zapalny.

Do nieswoistych zapaleń jelit należą:

• wrzodziejące zapalenie jelita grubego, które jest rozlanym zapaleniem błony śluzowej jelita grubego – odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w cięższych przypadkach do powstania owrzodzeń
• choroba Leśniowskiego i Crohna, czyli zapalenie, które może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego od jamy ustnej aż do odbytu. Dla tej choroby typowe są odcinkowe zmiany zapalne, oddzielone odcinkami zdrowymi.

Zarówno we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, jak i chorobie Leśniowskiego i Crohna mogą występować objawy, takie jak biegunka, krwawienie z odbytu, ból brzucha, zmęczenie i zmniejszenie masy ciała.

Przebieg nieswoistych zapaleń jelit może być bardzo różny. Ich charakterystyczną cechą jest to, że przebiegają z okresami zaostrzeń (rzutów), kiedy pojawiają się objawy o różnym nasileniu, i remisji, czyli okresów wycofywania się objawów. U różnych osób przebieg ten może być bardzo różny, od łagodnego po ciężki aż do zagrażających życiu powikłań.

Nieswoiste zapalenia jelit – objawy

Objawy nieswoistych zapaleń jelit różnią się w zależności od nasilenia stanu zapalnego i jego rozległości. Objawy mogą mieć też różne nasilenie – od łagodnego do ciężkiego.

Do objawów wspólnych dla choroby Leśniowskiego i Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego należą:

• biegunka
• zmęczenie
• ból brzucha
• bolesne skurcze brzucha
• krew w stolcu
• zmniejszony apetyt
• niezamierzone zmniejszenie masy ciała

Nieswoiste zapalenia jelit – przyczyny

Dokładna przyczyna nieswoistych zapaleń jelit pozostaje nieznana. Kiedyś podejrzewano, że wpływ na wystąpienie tych chorób mają dieta i stres, ale obecnie się uważa, że czynniki te mogą powodować wystąpienie rzutów, czyli zaostrzeń choroby, ale nie stanowią przyczyny samego zachorowania.

Czytaj też: Stres a wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Za jeden z czynników, który odgrywa rolę w zachorowaniu, uważa się nieprawidłowości dotyczące działania układu odpornościowego. W uproszczeniu, podejrzewa się, że podczas kształtowania odpowiedzi immunologicznej przeciwko drobnoustrojom (np. wirusom, bakteriom) dochodzi do zaburzeń i w wyniku tego organizm zaczyna kierować odpowiedź przeciwko własnym komórkom w przewodzie pokarmowym.

Zidentyfikowano także kilka mutacji genetycznych, które są związane z występowaniem nieswoistych zapaleń jelit. Ryzyko zachorowania na nieswoiste zapalenia jelit jest większe u osób, których członkowie rodziny chorowali na nieswoiste zapalenie jelit. Jednak większość osób z nieswoistymi chorobami jelit nie ma historii rodzinnej związanej z tymi chorobami.

Czynniki ryzyka zachorowania na nieswoiste zapalenia jelit

Zidentyfikowano kilka czynników ryzyka zachorowania na nieswoiste zapalenia jelit:

• Wiek zachorowania – na nieswoiste zapalenia jelit chorują zwykle młodzi ludzie, przed ukończeniem 30 lat. Zdarza się jednak, choć rzadziej, że choroba zaczyna się później.
• Wywiad rodzinny, czyli nieswoiste zapalenia jelit u członków rodziny, zwłaszcza bliskich krewnych (rodzice, rodzeństwo, dziadkowie).
• Palenie papierosów. Palenie papierosów jest najważniejszym kontrolowanym (czyli takim, na który pacjent ma wpływ) czynnikiem ryzyka rozwoju choroby Leśniowskiego i Crohna. Natomiast rola palenia tytoniu w rozwoju wrzodziejącego zapalenia jelit wydaje się odwrotna, co oznacza, że może zmniejszać ryzyko zachorowania. Jednak szkodliwość palenia przewyższa wszystkie potencjalne korzyści, a zaprzestanie palenia może poprawić ogólny stan zdrowia i zmniejszyć ryzyko zachorowania na wiele chorób, w tym nowotworowych.
• Przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen, naproksen, diklofenak, ketoprofen). Leki te mogą zarówno zwiększać ryzyko zachorowania, jak i powodować zaostrzenia u osób już chorych (zob. Czy przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego można stosować antybiotyki i leki przeciwbólowe?).

Nieswoiste zapalenia jelit – diagnostyka

Objawy, które występują w nieswoistych zapaleniach jelit, mogą towarzyszyć wielu innym chorobom. Na początku lekarz zbierze wywiad, a potem zbada pacjenta. W dalszej kolejności zaleci badania laboratoryjne krwi (morfologię, wskaźniki zapalne – CRP, OB) i stolca (na krew utajoną). W dalszej kolejności wykonuje się badania endoskopowe – kolonoskopię, sigmoidoskopię, czasem także gastroskopię. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego dotyczy jelita grubego, więc zasadniczym badaniem potrzebnym do rozpoznania jest kolonoskopia, natomiast w chorobie Leśniowskiego i Crohna zajęty może być cały przewód pokarmowy, dlatego konieczne mogą być też inne badania, np. gastroskopia. Konieczne może być też wykonanie badań obrazowych, takich jak USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.

Nieswoiste zapalenia jelit – leczenie

Celem leczenia nieswoistych zapaleń jelit jest zmniejszenie stanu zapalnego, który wywołuje objawy. Prowadzi to do remisji, czyli wycofania się objawów i wygojenia zmian chorobowych. W leczeniu stosuje się postępowanie niefarmakologiczne, leczenie farmakologiczne, a także chirurgiczne.

Postępowanie niefarmakologiczne obejmuje m.in. unikanie innych czynników powodujących zaostrzenia – zakażeń, niesteroidowych leków przeciwzapalanych, stresu. U osób chorych na chorobę Leśniowskiego i Crohna bardzo ważne jest zaprzestanie palenia papierosów.

W leczeniu farmakologicznym stosuje się leki przeciwzapalne, immunosupresyjne, biologiczne i małocząsteczkowe.

W ciężkich przypadkach konieczne może być leczenie chirurgiczne.

O dokładnym leczeniu tych chorób przeczytaj: Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa) – przyczyny, objawy, leczenie oraz Choroba Leśniowskiego i Crohna - objawy, leczenie i dieta

Nieswoiste zapalenia jelit – powikłania

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego Crohna mogą powodować różne powikłania.

Należą do nich:

• Rak jelita grubego. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego i Crohna, która dotyka jelita grubego, mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka. Dlatego osoby chorujące na nieswoiste zapalenia jelit powinny wykonywać kolonoskopię w regularnych odstępach czasu.
• Zapalenia stawów związane z nieswoistym zapaleniem jelit
• Powikłania oczne, np. zapalenie błony naczyniowej oka
• Zwiększone ryzyko zakażeń związane z przyjmowaniem leków
• Ryzyko powikłań związnych z przyjmowaniem glikokortykosteroidów, np. osteoporozy
• Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych
• Powikłania zakrzepowo-zatorowe
• Odwodnienie spowodowane nasiloną biegunką.

O powikłaniach specyficznych dla każdej z chorób przeczytaj więcej: Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa) – przyczyny, objawy, leczenie oraz Choroba Leśniowskiego i Crohna - objawy, leczenie i dieta