Kolektomia to całkowite lub częściowe usunięcie jelita grubego. Obecnie najczęściej wykonywana jest laparoskopowo, czyli za pomocą narzędzi wprowadzanych do brzucha przez niewielkie nacięcia na skórze jamy brzusznej. Najczęstszym wskazaniem do wykonania kolektomii jest rak jelita grubego.
Jakie funkcje w organizmie pełni jelito grube?
Osobny artykuł na ten temat: Jelito grube – budowa, funkcje, objawy chorób jelita
Jelito grube jest odcinkiem przewodu pokarmowego pomiędzy jelitem cienkim (miejscem, gdzie wchłaniane są substancje odżywcze ze strawionego pokarmu) a odbytem. Jego główną funkcją jest formowanie kału, na co składa się wchłanianie wody, elektrolitów i soli mineralnych z resztek pokarmowych. Bytują tutaj również dobroczynne bakterie, które produkują witaminę K oraz niektóre witaminy z grupy B.
Jelito grube składa się z („od góry”, czyli od strony jelita cienkiego, a dokładnie zastawki krętniczo-kątniczej, która oddziela jelito cienkie od grubego):
- jelita ślepego (kątnicy), z której odchodzi wyrostek robaczkowy
- okrężnicy, która z kolei dzieli się na część wstępującą (wstępnicę), poprzeczną (poprzecznicę), zstępującą (zstępnicę) i esicę
- odbytnicy zakończonej odbytem.
Zobacz również: Dysbioza jelitowa – zaburzenie składu i funkcji mikrobioty jelitowej
Na czym polega kolektomia?
Kolektomia oznacza częściowe lub całkowite wycięcie jelita grubego. Tradycyjnie kolektomię wykonuje się z dostępu klasycznego, który polega na przecięciu powłok brzucha w linii pośrodkowej ciała, czyli na środku brzucha w osi długiej ciała. Następnie chirurg wycina żądany fragment jelita grubego i wykonuje zespolenie, czyli zszywa dwa końce jelita, które zostały po usunięciu fragmentu jelita. Jelito jest narządem ze światłem, czyli mającym postać rury, dlatego w uproszczeniu można to zobrazować tak, jakby wyciąć fragment pończochy i zszyć ze sobą pozostałe końce. Obecnie większość kolektomii jest wykonywana laparoskopowo, czyli przez kilka małych otworów w skórze brzucha, przez które chirurg wprowadza instrumenty oraz kamerę i wykonuje zabieg.
Zabiegi dzielą się ze względu na rozległość i umiejscowienie wycinanego fragmentu:
- hemikolektomia to wycięcie prawej lub lewej części jelita grubego, mówimy wówczas o hemikolektomii lewostronnej lub prawostronnej. Podczas hemikolektomii prawostronnej usuwa się początkową część jelita grubego, czyli okrężnicę wstępującą, a także okrężnicę poprzeczną – fragment (lub całą, wtedy mówimy o hemikolektomii prawostronnej poszerzonej). Podczas hemikolektomii lewostronnej usuwa się końcową część jelita, czyli lewą część okrężnicy poprzecznej i esicę. Pozostałą część jelita grubego zespala się z odbytnicą.
- poszerzoną hemikolektomią nazywamy zabieg, w trakcie którego wycina się również część poprzeczną jelita leżącą w górnej części brzucha, czyli poprzecznicę
- kolektomia totalna to wycięcie całego jelita grubego
- sigmoidektomia polega na wycięciu końcowego odcinka jelita grubego, to jest esicy (z wycięciem lub bez wycięcia odbytu)
- proktokolektomia to usunięcie jelita grubego razem z odbytnicą. W niektórych przypadkach można zachować ciągłość przewodu pokarmowego, czyli odbyt, jednak często konieczne jest wykonanie ileostomii, czyli czasowego lub stałego sztucznego odbytu (stomii).
Jakie są przyczyny wykonywania (wskazania) kolektomii?
Najczęściej hemikolektomię wykonuje się z powodu raka jelita grubego.
Inne przyczyny obejmują:
- nieswoiste zapalenia jelit – wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego i Crohna
- perforację, czyli przedziurawienie jelita grubego
- niedrożność jelita grubego, np. z powodu guza
- skręt jelita ślepego
- chorobę uchyłkową jelita grubego
- powikłane zapalenie wyrostka robaczkowego
- niedokrwienne zapalenie jelita grubego
- rodzinną polipowatość jelita grubego.
Czytaj także: Rak jelita grubego - przyczyny, objawy, leczenie i rokowania
Kolektomia – jak się przygotować do zabiegu?
Tak jak każda operacja, kolektomia wymaga odpowiedniego przygotowania. Jelito grube jest fizjologicznie zasiedlone przez specyficzną florę bakteryjną, której przedostanie się do innych miejsc w organizmie (w trakcie lub po operacji) może nieść ze sobą ryzyko rozwoju poważnych powikłań. Dokładne przygotowanie może się różnić w zależności od wskazań i stanu zdrowia pacjenta, a także przyjmowanych leków. Zwykle przed zabiegiem starannie oczyszcza się jelito za pomocą preparatów doustnych, czasem konieczne są także wlewy doodbytnicze. Na kilka dni przed operacją może być konieczne stosowanie diety. Zwykle 12 godzin przed zabiegiem należy powstrzymać się od jedzenia. Konieczne może też być przyjęcie antybiotyku przed operacją.
Aby skutecznie oczyścić jelito przed zabiegiem, łączy się ze sobą kilka metod, do których można zaliczyć:
- przyjmowanie specjalnego płynu
- doustne podawanie środków przeczyszczających
- wlew doodbytniczy.
Tuż przed operacją konieczne może być umycie ciała i włosów specjalnym preparatem. Należy przestrzegać zaleceń lekarza, ponieważ odpowiednie przygotowanie do operacji jest bardzo ważne.
Jak długo trwa operacja jelita grubego?
Kolektomię wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Zwykle hemikolektomia trwa około 1,5–3 godzin, ale czas ten może różnić się w zależności od przyczyny, z jakiej jest wykonywana, stanu zdrowia pacjenta, przebiegu operacji.
Postępowanie po operacji jelita grubego
Po zabiegu pacjent zostanie przewieziony do sali pooperacyjnej i tam monitorowany i obserwowany. Zwykle po operacji pacjent zostaje kilka dni w szpitalu.
Bezpośrednio po operacji pacjent może odczuwać senność lub dezorientację, a także nudności lub wymioty związane ze znieczuleniem ogólnym. Może także wystąpić ból gardła spowodowany intubacją, czyli rurką, która podczas operacji jest wprowadzana do układu oddechowego. Zwykle ból szybko ustępuje. W okresie pooperacyjnym stosuje się leki przeciwbólowe, dlatego wszystkie dolegliwości należy zgłaszać personelowi.
Większość osób może pić płyny w ciągu od 1 do 2 dni po operacji, a wkrótce potem spożywać pokarmy stałe. Należy porozmawiać z lekarzem o diecie pooperacyjnej, bo może się różnić u poszczególnych osób.
Czy możliwe są powikłania?
Tak jak każda operacja, kolektomia jest obarczona pewnym ryzykiem rozwoju powikłań. Do najważniejszych z nich należą:
- krwawienie
- infekcja rany pooperacyjnej albo w jamie brzusznej
- nieszczelność zespolenia, czyli „przeciekanie”, wydostawanie się treści jelitowej poza jelito w miejscu zszycia jelita
- powikłania zakrzepowo-zatorowe
- uraz śródoperacyjny, np. uszkodzenie pęcherza moczowego.
Co może się dziać po operacji? Co operacja zmieni w moim życiu?
Bezpośrednio po operacji pacjent może odczuwać ból związany z zabiegiem. Zarówno dalszy przebieg hospitalizacji, jak i jakość życia pacjenta zależą głównie od choroby, która spowodowała konieczność operacji. Niestety w pewnych przypadkach nawet najbardziej starannie wykonana operacja nie gwarantuje pełnego wyleczenia.
