Bezmocz (czyli anuria) to stan, kiedy organizm wydala mniej niż 100 ml moczu na dobę. Bezmocz jest objawem poważnych stanów i chorób i zawsze wymaga pilnej interwencji medycznej. Nieleczony bezmocz może prowadzić do śmierci.
Prawidłowe wydalanie moczu
U zdrowej dorosłej osoby nerki wydzielają minimum około 500 ml moczu na dobę. Określa się to mianem diurezy dobowej, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zmniejszenie ilości oddawanego moczu jest zawsze niepokojące i może mieć wiele przyczyn, nie zawsze związanych z chorobą układu moczowego.
Co to jest bezmocz?
Bezmocz (inaczej anuria) to wydalanie mniej niż 100 ml moczu na dobę. Jest objawem alarmującym i zwykle świadczy o poważnej chorobie dróg moczowych (np. o przeszkodzie w odpływie moczu) lub nerek.
Bezmocz a skąpomocz
Skąpomocz jest stanem łagodniejszym niż bezmocz. O skąpomoczu mówimy przy wydalaniu mniej niż 500 ml moczu na dobę, a o bezmoczu przy wydalaniu mniej niż 100 ml moczu na dobę. Może się zdarzyć, że najpierw wystąpi skąpomocz, a potem bezmocz. Bezmocz jest zawsze poważnym objawem i wymaga niezwłocznej interwencji lekarskiej.
Czy bezmocz jest groźny?
Tak, brak wydalania moczu jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Bez leczenia może dojść do śmierci.
Bezmocz – przyczyny
Bezmocz (anuria) jest objawem, a nie chorobą i może mieć wiele przyczyn. Za anurię odpowiada zwykle ostre uszkodzenie nerek lub schyłkowa niewydolność nerek wymagająca leczenia nerkozastępczego.
Ostre uszkodzenie nerek to termin zbiorczy obejmujący wiele różnych stanów i chorób, w których dochodzi do uszkodzenia nerek, a jednym z głównych objawów jest właśnie bezmocz lub skąpomocz.
Przyczyną bezmoczu (i ostrego uszkodzenia nerek) mogą być:
- stany, w których do nerek nie dopływa prawidłowa objętość krwi, np. w wyniku skrajnego odwodnienia (wymioty, biegunka, oparzenia), utraty krwi po krwotoku (np. po wypadku lub operacji), w ciężkich zakażeniach bakteryjnych, ostrej niewydolności serca, marskości wątroby albo w wyniku niedrożności tętnic nerkowych, która doprowadza krew do nerek (np. wskutek miażdżycy, zakrzepu, zatoru)
- stany prowadzące do uszkodzenia struktur nerek: choroby kłębuszków i małych naczyń nerkowych – np. kłębuszkowe zapalenia nerek (KZN), układowe zapalenia naczyń, zespół hemolityczno-mocznicowy, zakrzepowa plamica małopłytkowa, stan przedrzucawkowy i rzucawka (u kobiet w ciąży), nadciśnienie tętnicze złośliwe, choroby przewlekle, takie jak: toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, a także toksyny – radiologiczne środki kontrastowe (stosowane w badaniach obrazowych), cyklosporyna, antybiotyki, chemioterapia, glikol etylenowy, metanol, niesteroidowe leki przeciwzapalne – NSLPZ, zakażenia bakteryjne (np. ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek), wirusowe (np. w cytomegalii, COVID-19) lub grzybicze (kandydoza), choroby nowotworowe naciekające nerki (chłoniak, białaczka)
- stany, kiedy mocz jest prawidłowo produkowany przez nerki, ale istnieje przeszkoda uniemożliwiająca jego odpływ, czyli wydalanie moczu, np. niedrożność obu moczowodów lub moczowodu jedynej czynnej nerki – zatkanie (przez złogi w kamicy moczowej), ucisk z zewnątrz (przez nowotwór), pęcherz neurogenny, choroby gruczołu krokowego – łagodny rozrost lub rak, choroby cewki moczowej – zatkanie cewki przez ciało obce lub złóg, choroby narządu rodnego u kobiet.
Bezmocz – diagnostyka
Najpierw lekarz zbierze wywiad i zbada pacjenta, ponieważ na tej podstawie często może podejrzewać najbardziej prawdopodobną przyczynę bezmoczu. Bezmocz jest poważnym objawem i często towarzyszą mu inne objawy, zwłaszcza, jeśli stanowi konsekwencję poważnej choroby. Następnie lekarz może zlecić badania dodatkowe, które zwykle obejmują:
- badanie moczu
- badanie laboratoryjne krwi – zwykle morfologię, stężenie kreatyniny (i na jej podstawie GFR) i mocznika, a także elektrolitów – potasu, sodu, wapnia, fosforanów, kwasu moczowego
- badania obrazowe, w tym USG nerek lub pęcherza moczowego lub tomografia komputerowa
- inne badania, które mogą być bardzo różne w zależności od sytuacji klinicznej.
Bezmocz – leczenie
Bezmocz jest objawem, a nie chorobą, więc jego leczenie zależy od przyczyny. Należy mieć świadomość, że to poważny objaw i nie należy czekać „aż przejdzie”, ponieważ nieleczony bezmocz może prowadzić do śmierci.
Jeśli bezmocz jest spowodowany przeszkodą w odpływie moczu, to lekarz może wprowadzić cewnik do pęcherza przez cewkę moczową, żeby umożliwić odpływ moczu lub wprowadzić cewnik bezpośrednio do pęcherza.
Przyczynami bezmoczu mogą być bardzo ciężkie choroby, takie jak np. sepsa (posocznica), wstrząs lub inny stan nagły, wówczas leczenie jest skierowane na utrzymanie pacjenta przy życiu i np. zwalczeniu zakażenia. W przypadku ciężkiej choroby nerek konieczna może być dializa, czyli leczenie nerkozastępcze.
Nie ma zatem jednej, uniwersalnej metody leczenia bezmoczu, ponieważ może on mieć wiele różnych przyczyn. Najważniejsze jest szybkie wdrożenie leczenia. Zwlekanie może mieć poważne konsekwencje.
Anuria (bezmocz) a zatrzymanie moczu
Zatrzymanie moczu to niemożność całkowitego opróżnienia pęcherza podczas oddawania moczu. Ostre zatrzymanie moczu to sytuacja, gdy niemożność opróżnienia pęcherza pojawiła się nagle i najczęściej jest to całkowite zatrzymanie, czyli mocz z pęcherza nie odpływa, zatem mamy do czynienia z bezmoczem. W zatrzymaniu moczu mocz jest prawidłowo wytwarzany, tylko jego odpływ jest niemożliwy. Przeczytaj więcej: Zatrzymanie moczu
