Krwawienie z nosa u dzieci najczęściej wynika z podrażnienia lub wysuszenia śluzówki, rzadziej z urazu, ciała obcego, zmian zapalnych czy chorób ogólnych. Krwawienie zwykle jest łagodne i ustępuje samoistnie. W artykule omówiono przyczyny krwawienia z nosa u dziecka, zasady pierwszej pomocy oraz metody leczenia.
Krwawienie z nosa u dziecka - przyczyny
Krwawienie z nosa jest następstwem przerwania ciągłości naczyń pokrytych błoną śluzową nosa w wyniku urazu (dłubanie w nosie, kichanie, intensywne wydmuchiwanie wydzieliny, wycieranie nosa, złamanie kości lub przegrody nosa), odczynu zapalnego lub występuje w wyniku wysychania błony śluzowej i tworzenia strupów na jej powierzchni. Znacznie rzadziej przyczyną krwawienia jest zalegające ciało obce lub guz nosa oraz nosogardła (zobacz: Urazy nosa i ciała obce w nosie).
Krwawienia z tylnej części nosa występują zwykle po urazach twarzowo-czaszkowych (niekiedy zagrażające życiu masywne krwotoki). Krwawienia wywołane przyczynami ogólnymi (skazy krwotoczne, choroby limfoproliferacyjne – białaczki, krwawienia polekowe, choroby wątroby, nadciśnienie tętnicze) są nawracające, o większym nasileniu, wymagają interwencji lekarskiej oraz współistnieją z dodatkowymi objawami (krwawienia z błon śluzowych jamy ustnej, przewodu pokarmowego, dróg moczowych, przedłużające się krwawienia po drobnych zabiegach i urazach, skłonność do siniaczenia).
Źródła krwawienia: splot Kiesselbach i splot Woodruff
W ok. 90% źródłem krwawienia (podobnie jak u dorosłych) są naczynia tętnicze przedniej części przegrody nosa (splot Kiesselbacha - ryc. 1) oraz jej powierzchowne naczynia żylne. Rzadziej występuje krwawienie z tętniczego splotu (splot Woodruffa) zlokalizowanego w tylno-bocznej części jamy nosowej.
Kiedy krwawienia z nosa pojawiają się częściej?
Krwawienia zazwyczaj nie zagrażają życiu, ustępują samoistnie, wymagają jedynie minimalnej interwencji. Częściej występują w miesiącach chłodnych (mała wilgotność powietrza, większa częstość infekcji) oraz w okresach dużej koncentracji alergenów wziewnych (zobacz: Alergia wziewna).
Ryc. 1. Naczynia tworzące splot Kiesselbacha przegrody nosa
Jak często występuje krwawienie z nosa?
Najczęściej krwawienia z nosa występują u dzieci w wieku 6–8 lat, sporadycznie dotyczą dzieci poniżej 2. roku życia. Jedynie u ok. 6% mają charakter nawracający.
Jakich badań wymaga krwawienie z nosa?
Istotne są dane z wywiadu:
- czy krwawienie jest samoistne
- jego nawrotowość
- obecne cechy infekcji górnych dróg oddechowych
- przebyty uraz
- stosowane leczenie farmakologiczne
- wywiad rodzinny (dodatni u dzieci ze skazami krwotocznymi)
- obecność krwawienia o innej lokalizacji
- skłonność do siniaczenia
- przedłużające się krwawienia po ekstrakcji zębów
- przebyte przetoczenia krwi.
Może Cię zainteresować:
- Diagnostyka nosa i zatok przynosowych
- Skazy krwotoczne
- Zaburzenia drożności nosa (zatkany nos) - przyczyny, leczenie
Rynoskopia w przypadku krwawienia z nosa u dziecka
Wziernikowanie jam nosa (rynoskopia) jest badaniem wystarczającym w przypadku krwawienia z nosa u dziecka w dobrym stanie ogólnym, bez obciążającego wywiadu i odchyleń w badaniu przedmiotowym. W celu ustalenia miejsca krwawienia wykonujemy rynoskopię po oczyszczeniu jam nosa ze skrzepów krwi, zastosowaniu znieczulenia miejscowego i obkurczeniu błony śluzowej (u młodszych dzieci może być konieczne znieczulenie ogólne). W wybranych wypadkach konieczne jest badanie endoskopowe jam nosa.
Kiedy potrzebne są dodatkowe badania
Szerszej diagnostyki (badania laboratoryjne, radiologiczne) wymagają dzieci z obfitymi, nawracającymi krwawieniami, znanymi lub podejrzewanymi chorobami hematologicznymi, objawami jednostronnymi, chorobami ogólnymi.
Co należy robić w przypadku pojawienia się krwawienia z nosa?
Postępowanie zależy od stanu ogólnego dziecka, przyczyny i miejsca krwawienia. Niewielkie krwawienia można opanować w domu lub gabinecie lekarskim przez uciśnięcie skrzydełka nosa do przegrody przez 5–10 min w pozycji siedzącej z głową pochyloną ku przodowi lub w pozycji leżącej na boku (zapobieganie krwawieniu do jamy ustnej i gardła dolnego). Po opanowaniu krwawienia wskazane jest stosowanie miejscowo maści zawierającej składniki dezynfekujące, hemostatyczne oraz nawilżające błonę śluzową nosa.
W razie braku kontroli krwawienia należy udać się do laryngologa.
Jakie są sposoby leczenia krwawienia z nosa u dziecka?
Ryc. 2. Tamponada przednia nosaPrzy braku skuteczności postępowania podstawowego (uciskanie skrzydełka nosa) po oczyszczeniu jam nosa i znieczuleniu błony śluzowej lekarz może zastosować:
- miejscowe założenie środka hemostatycznego (gąbka),
- tamponadę przednią (ryc. 2) założenie setonów do przewodów nosowych (także z maścią hemostatyczną), u młodszych dzieci może wymagać hospitalizacji,
- miejscowe przyżeganie chemiczne (azotan srebra),
- elektrokoagulację (u dzieci wymaga znieczulenia ogólnego),
- w wybranych przypadkach (masywne krwawienia, w tym pourazowe na oddziale szpitalnym) tamponadę tylną, diatermię endoskopową, embolizację lub podwiązanie naczyń, operację przegrody nosa.
Rokowanie i kontrola po leczeniu krwawień z nosa u dziecka
Większość krwawień ustępuje samoistnie lub po działaniach w warunkach domowych i nie wymaga interwencji lekarskiej. Rokowanie zależy od przyczyny krwawień.
W zależności od rodzaju interwencji może być konieczna ponowna koagulacja naczyń przegrody lub usunięcie tamponady nosa. Zazwyczaj stosuje się miejscowo maści zawierające składniki dezynfekujące oraz nawilżające błonę śluzową nosa.
Zalecenia dla osób ze skłonnością do krwawień z nosa
U osób ze skłonnością do krwawień z nosa unikać leków mogących wywołać krwawienie (np. aspiryna). Dbać o higienę pomieszczeń (nie przegrzewać, utrzymywać odpowiednią wilgotność powietrza), w okresie grzewczym nawilżać błonę śluzową nosa (preparaty soli). W okresie infekcji przebiegającej z nieżytem nosa delikatnie oczyszczać nos.
