Glejak wielopostaciowy mózgu – rodzaje, objawy i leczenie

Glejak wielopostaciowy to złośliwy guz mózgu, który szybko postępuje i ma złe rokowanie. Zwykle występuje w półkulach mózgu. Do objawów glejaka należą m.in. ból głowy, zwłaszcza rano, nudności, wymioty, zmiany osobowości, zaburzenia myślenia i pamięci. Leczenie obejmuje m.in. leczenie operacyjne, radioterapię, chemioterapię, terapię celowaną.

Co to są glejaki?

Glejaki to grupa guzów ośrodkowego układu nerwowego (OUN), czyli takich, które rosną w mózgu lub rdzeniu kręgowym. Komórki glejaka wywodzą się z komórek glejowych, które są drugą główną grupą komórek występujących w mózgu, obok komórek nerwowych (neuronów). Komórki glejowe pełnią różne funkcje, w uproszczeniu można powiedzieć, że spełniają funkcje ochronne wobec neuronów.

Rodzaje glejaków i stopnie ich złośliwości

Istnieją różne rodzaje glejaków. Niektóre glejaki są guzami łagodnymi i rosną powoli. Inne są złośliwe, rosną szybko i powodują objawy. Niektóre rodzaje glejaków występują głównie u dorosłych, a inne występują głównie u dzieci.

Glejaki dzieli się na stopnie według ich złośliwości. Stopień I to glejaki łagodne, a IV – najbardziej złośliwe.

• I – gwiaździak włosianokomórkowy, wyściółczak śluzowo-brodaweczkowaty
• II – gwiaździak włókienkowaty, skąpodrzewiak, wyściółczak
• III – gwiaździak anaplastyczny
• IV – glejak wielopostaciowy, rdzeniak zarodkowy.

Glejak wielopostaciowy

Glejak wielopostaciowy to najczęstszy nowotwór złośliwy wywodzący się z tkanki glejowej, a dokładnie z astrocytów, czyli komórek gwiaździstych. Glejak wielopostaciowy zwykle rośnie w półkulach mózgu, najczęściej w płacie czołowym i skroniowym. Glejak wielopostaciowy jest określany także jako glejak IV stopnia. Glejak wielopostaciowy rośnie szybko i może się rozprzestrzeniać na drugą półkulę mózgu.

Glejak wielopostaciowy może wystąpić w każdym wieku, ale najwięcej zachorowań występuje w piątej i szóstej dekadzie życia, nieco częściej u mężczyzn.

Glejak wielopostaciowy – przyczyny

Przyczyna występowania glejaka wielopostaciowego nie jest znana.

Czynniki ryzyka zachorowania na glejaka wielopostaciowego

Czynniki, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia glejaka wielopostaciowego, obejmują:

• starzenie się, ponieważ glejak wielopostaciowy występuje częściej u osób w starszym wieku, choć może wystąpić w każdym wieku
• narażenie na promieniowanie jonizujące, np. wcześniejsza radioterapia
• zespoły genetyczne zwiększające ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe, takie jak zespół Lyncha i zespół Li i Fraumeniego.

Glejak wielopostaciowy – zapobieganie

Nie ma sposobu zapobiegania glejakowi wielopostaciowemu.

Glejak wielopostaciowy – objawy

Objawy glejaka są podobne do objawów innych guzów mózgu. Ponieważ glejak wielopostaciowy rośnie szybko, to zwykle objawy narastają w ciągu dni lub tygodni. Do objawów należą:

• ból głowy, szczególnie rano
• nudności i wymioty
• zaburzenia myślenia i pogorszenie funkcji poznawczych, np. problemy z jasnym, logicznym myśleniem i przetwarzaniem informacji
• zaburzenia pamięci
• zmiany osobowości (nietypowe zachowania), drażliwość
• zaburzenia widzenia, takie jak niewyraźne widzenie, podwójne widzenie lub zmiany
• zaburzenia mowy
• problemy z równowagą lub koordynacją ruchową
• osłabienie mięśni twarzy, rąk lub nóg
• zaburzenia czucia dotyku
• napady padaczkowe, z drgawkami lub bez (np. „zawieszanie się”).

Glejak wielopostaciowy – diagnostyka

Najpierw lekarz przeprowadzi wywiad, a następnie zbada pacjenta. Podczas badania neurologicznego, czyli oceny m.in. funkcjonowania zmysłów, siły mięśniowej, równowagi i odruchów lekarz może uzyskać informacje, które mogą wskazać na część mózgu, w której może być guz. Następnie skieruje pacjenta na badania obrazowe, zwykle metodą rezonansu magnetycznego (MRI). Czasem może to być tomografia komputerowa (TK). W dalszej kolejności konieczne może być też wykonanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET).

Aby ustalić z pewnością, jaki to konkretnie guz, potrzebne jest badanie histopatologiczne. Do badania histopatologicznego próbkę, czyli fragment tkanki guza można pobrać podczas biopsji lub od razu wykonuje się operację usunięcia guza i wówczas bada go po mikroskopem. Dokładne badanie komórek guza dostarcza informacji o jego złośliwości, potencjalnym rokowaniu oraz pozwala dostosować plan leczenia.

Glejak wielopostaciowy – leczenie

Zwykle leczenie glejaka wielopostaciowego rozpoczyna się od operacji. Podczas operacji zespół neurochirurgiczny stara się usunąć jak największą część guza (najlepiej guz w całości), ale nie zawsze jest to możliwe, ponieważ glejak nacieka tkankę mózgową.

Jeśli leczenie operacyjne na początku nie jest możliwe, bo guz jest zlokalizowany w takim miejscu, że nie można go bezpiecznie usunąć, to leczenie można rozpocząć od radioterapii lub chemioterapii. Plan leczenia ustala się dla danego pacjenta, biorąc pod uwagę różne czynniki, m.in. rozmiary guza i jego lokalizację, a także ogólny stan zdrowia pacjenta i jego preferencje.

Po operacji u większości osób stosuje się dalsze leczenie mające na celu usunięcie pozostałych komórek nowotworowych. Wykorzystuje się do tego radioterapię (w tym także terapię protonową) oraz chemioterapię, a czasem połączenie obu tych metod.

Ponadto stosuje się takie metody, jak:

• Leczenie wykorzystujące energię elektryczną (TTF). Polega ono na stosowaniu urządzenia emitującego pole elektryczne, które zaburza rozwój guza. Urządzenie jest niewielkie i przesyła energię elektryczną do guza za pośrednictwem elektrod umieszczonych na głowie pacjenta i można je używać podczas codziennych czynności. Leczenie to stosuje się razem z chemioterapią.
• Terapia celowana, czyli wykorzystująca leki, które są skierowane przeciwko określonym substancjom chemicznym obecnym w komórkach nowotworowych, co powoduje ich niszczenie. Aby dobrać leczenie, konieczne jest zbadanie komórek guza. Terapię celowaną czasami wdraża się po operacji, jeśli glejaka nie można całkowicie usunąć. Terapię celowaną można również prowadzić w przypadku glejaka, który powraca po leczeniu.

Nowe możliwości leczenia dają pacjentom badania kliniczne. Onkologia jest bardzo dynamicznie rozwijającą się gałęzią medycyny i wciąż pojawiają się nowe terapie.

Glejak mózgu - leczenie objawowe

Oprócz leczenia przyczynowego, stosuje się leczenie objawowe, aby poprawić komfort życia pacjenta. Leczenie takie obejmuje m.in. leki zmniejszające obrzęk mózgu (glikokortykosteroidy), leki przeciwdrgawkowe i przeciwbólowe.

Ponadto pomocne może być skorzystanie z opieki paliatywnej, która bardzo poprawia komfort życia i samopoczucie pacjentów z nowotworami. Opiekę paliatywną można prowadzić równocześnie z leczeniem, np. chemio- albo radioterapią.

Glejak mózgu - leczenie alternatywne

Przeprowadzono niewiele badań naukowych nad alternatywnymi metodami leczenia glejaka i nie udowodniono dotychczas ich skuteczności. Niektóre metody mogą być jednak pomocne, poprawiać samopoczucie i komfort życia pacjentom z glejakiem. Można je stosować jednocześnie z tradycyjnymi metodami leczenia, takimi jak chirurgia, radioterapia i chemioterapia. Do metod takich należą m.in.

• medytacja
• hipnoza
• muzykoterapia
• ćwiczenia relaksacyjne.

Należy także zadbać o wsparcie psychologiczne, ponieważ diagnoza glejaka, chorowanie i leczenie może wiązać się z dużym stresem, obniżeniem nastroju i wystąpieniem zaburzeń psychicznych. Stan psychiczny pacjenta ma związek z efektami leczenia, dlatego należy sięgnąć po wsparcie profesjonalisty.

Może Cię zainteresować:

• Zaburzenia psychiczne u pacjentów onkologicznych
• Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych
• Rola psychologii w leczeniu przewlekłych chorób: Jak nadać sens życiu pacjentów?

Glejak wielopostaciowy – rokowanie

Rokowanie w przypadku glejaka wielopostaciowego jest złe. Mediana przeżycia wynosi 15 miesięcy u osób dorosłych. Jednak należy pamiętać, że to tylko statystyka. Około 7% pacjentów żyje dłużej niż 5 lat.