Elastografia wątroby

Elastografia wątroby to nieinwazyjna metoda pozwalająca ocenić sztywność wątroby, która zmienia się w niektórych stanach chorobowych. Umożliwia to kontrolowanie stopnie uszkodzenia narządu, monitorowanie procesu chorobowego oraz efektów stosowanego leczenia.

Co to jest elastografia wątroby i w jakim celu się ją stosuje?

Elastografia jest nieinwazyjną metodą oceniającą twardość (sztywność) wątroby, która zwiększa się w różnych stanach chorobowych. Czynniki uszkadzające (patogeny, np. wirusy; toksyny, w tym alkohol, leki, metabolity) powodują zwiększoną produkcję kolagenu przez komórki gwiaździste, prowadząc do odkładania się tkanki łącznej w podścielisku (włóknienia) i zwiększania się twardości wątroby.

Do oceny sztywności wątroby można wykorzystać rezonans magnetyczny lub techniki oparte na ultradźwiękach, które są łatwiej dostępne i obecnie szeroko stosowane. Należą do nich:

• elastografia przejściowa z kontrolą drgań (vibration-controlled transient elastography – VCTE) – aparat do wykonywania tego badania nazywa się „FibroScan” – oraz
• elastografia impulsu mocy promieniowania akustycznego (acoustic radiation force impulse – ARFI).

Obie metody opierają się na zjawisku fizycznym polegającym na tym, że w ośrodku o większej sztywności fala mechaniczna lub akustyczna rozchodzi się z większą prędkością niż w ośrodku o mniejszej sztywności.

Co oprócz włóknienia powoduje sztywność miąższu wątroby?

Sztywność miąższu wątroby zwiększa się nie tylko za sprawą włóknienia, ale także w innych stanach klinicznych, jak stan zapalny wątroby, nadciśnienie wrotne, niewydolność prawej komory serca, cholestaza, na skutek zwiększonego przepływu krwi np. po posiłku lub wysiłku fizycznym, jak również w przypadku nadmiernej zawartości lipidów w hepatocytach. W trakcie wykonywania elastografii można ocenić kontrolowany parametr atenuacji (controlled attenuation parameter – CAP), który mówi o stopniu stłuszczenia wątroby.

Elastografia wątroby - wyniki, normy

Wynik badania wyrażany jest w kilopaskalach (kPa). Im wyższa wartość, tym bardziej zaawansowane włóknienie wątroby. Za górną granicę normy sprężystości zdrowej wątroby przyjmuje się, w zależności od metody, od około 4 do 5,5 kPa.

Dla celów medycznych w celu oceny włóknienia stosuje się 5-punktową skalę METAVIR gdzie:

• F0 – brak włóknienia
• F1 – włóknienie łagodne
• F2 - włóknienie umiarkowane
• F3 - włóknienie zaawansowane
• F4 – marskość.

Elastografia wątroby - kiedy lekarz zleca wykonanie badania?

Lekarz może zlecić wykonanie elastografii wątroby w przypadku podejrzenia przewlekłej choroby wątroby, np. na podstawie utrzymującego lub powtarzającego się zwiększenia aktywności aminotransferaz, tzw. prób wątrobowych (ALT, AST).

U pacjentów ze zdiagnozowaną przewlekłą chorobą wątroby elastografia pozwala ustalić stopień uszkodzenia narządu, monitorować postęp choroby i wyniki leczenia, ocenić rokowanie.

Do takich chorób należą:

• przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B i C
• autoimmunologiczne zapalenie wątroby
• niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby
• alkoholowa choroba wątroby
• hemochromatoza
• niedobór alfa-1-antytrypsyny
• pierwotna marskość żółciowa wątroby
• pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych
• uszkodzenie wątroby spowodowane przewlekłym przyjmowaniem leków, np. metotreksatu, leków stosowanych w chemioterapii (zob. Polekowe uszkodzenia wątroby).

Obecnie, według najnowszych zaleceń, elastografia wątroby może zastąpić biopsję podczas kwalifikacji do leczenia przewlekłego zapalenia wątroby typu C. Stanowi także alternatywę dla wszystkich pacjentów, u których biopsja wątroby jest przeciwwskazana.

Elastografia wykorzystywana jest również w czasie kwalifikacji do przeszczepienia wątroby i do monitorowania stanu narządu po przeszczepieniu.

Jak przebiega badanie elastografii wątroby?

W czasie badania należy leżeć na plecach z prawą ręką założoną za głowę. W przypadku elastografii ARFI lekarz przykłada głowicę aparatu ultrasonograficznego do przestrzeni międzyżebrowej nad prawym płatem wątroby. Należy wstrzymywać oddech na kilka sekund na polecenie badającego. Lekarz wykonuje od 5 do 10 pomiarów, z których obliczana jest mediana. Wynik zostaje wydany od razu, a całość procedury trwa kilka minut. W przypadku badania aparatem FibroScan do przestrzeni międzyżebrowej przykłada się specjalną głowicę generującą impuls mechaniczny, który może być odczuwany jako lekkie wibracje. W czasie badania metodą ARFI lekarz uwidacznia na ekranie aparatu badany fragment wątroby; ma też możliwość oceny ultrasonograficznej całego narządu. Takiej opcji nie posiada FibroScan, którym badanie wykonuje się bez kontroli wzroku.

Jak się przygotować do elastografii wątroby?

Przed badaniem:

• nie można spożywać pokarmów przez 3–4 godziny, można pić czystą wodę, nie należy palić papierosów
• od godzin wieczornych dnia poprzedzającego badanie nie należy spożywać dużej ilości tłuszczów
• nie należy podejmować wysiłku fizycznego co najmniej 10 minut przed badaniem
• w przypadku metody ARFI celem umożliwienia lepszego uwidocznienia wątroby można przez 2 dni przed badaniem i w dniu badania przyjmować preparaty wspomagające usuwanie gazów jelitowych, np. simetykon.

Jakie są przeciwwskazania do badania elastrografii wątroby?

• ostre stany zapalne wątroby
• cholestaza zewnątrzwątrobowa
• choroby naciekowe wątroby, np. w przebiegu choroby nowotworowej
• wodobrzusze
• ekstremalna otyłość
• brak możliwości przyjęcia pozycji leżącej na plecach

Czy elastografia jest bardziej wartościową metodą oceny włóknienia niż biopsja wątroby?

Zobacz też: Elastografia czy biopsja wątroby - które badanie jest dokładniejsze?

Biopsja wątroby jest inwazyjną metodą oceny włóknienia tego narządu, do wykonania której istnieje wiele przeciwwskazań nieobowiązujących w przypadku elastografii (np. zaburzenia krzepnięcia krwi). W czasie biopsji pobiera się niewielką próbkę miąższu wątroby, co stwarza ryzyko błędnej oceny w przypadku nierównomiernego rozmieszczenia zmian chorobowych w narządzie. Elastografia umożliwia zbadanie większego fragmentu wątroby, poza tym można ją powtarzać, dzięki czemu uzyskujemy obraz dynamiki procesu chorobowego. Pomimo tych wszystkich zalet, biopsja wątroby nadal stanowi najbardziej zalecaną metodę w wielu przypadkach – jest bardziej dokładna w różnicowaniu stadium włóknienia, ponadto pozwala ocenić obecność także innych patologii w wątrobie, np. komórek nowotworowych.