Ileostomia

Ileostomia to chirurgicznie wycięty otwór na skórze brzucha, który służy odprowadzeniu treści jelitowej do worka przymocowanego do skóry. Jest to forma wypróżniania się. Ileostomia jest wyłaniana z jelita cienkiego i znajduje się po prawej stronie brzucha. Ileostomię wykonuje się, kiedy konieczne jest usunięcie jelita grubego w całości lub z częścią jelita cienkiego.

Co to jest ileostomia?

Ileostomia to chirurgicznie stworzony otwór na skórze brzucha, który służy odprowadzeniu produktów przemiany materii z jelit do worka przymocowanego do skóry. Ileostomia jest wyłaniana z jelita cienkiego. Ileostomię wykonuje się, kiedy konieczne jest usunięcie jelita grubego w całości lub z częścią jelita cienkiego. Ileostomia znajduje się po prawej stronie brzucha. Treść jelitowa, która wypływa z ileostomii jest płynna lub papkowata, nie wygląda jak stolec z jelita grubego – nie jest uformowana, ponieważ nie przechodzi przez jelito grube, tylko opuszcza organizm na wcześniejszym etapie. Ileostomia może być czasowa lub stała.

Ileostomia a kolostomia

Ileostomia jest wyłaniana z jelita cienkiego, a kolostomia z jelita grubego. W związku z tym, treść, która jest uwalniana do worka stomijnego jest inna, także częstość jej wydalania jest inna.

Jak przebiega wypróżnianie się u osób z ileostomią?

U osób z ileostomią produkty przemiany materii z jelit wypływają do worka częściej niż u osób wypróżniających się fizjologicznie. Treść jest płynna i ma większą objętość niż stolec. Może działać drażniąco na skórę.

Ileostomia jednolufowa i dwulufowa

Ileostomia może być jednolufowa bądź dwulufowa. Zależy to od liczby otworów stomijnych. Ileostomia jednolufowa polega na tym, że na brzuchu wyłania się koniec jelita cienkiego, a dalsza część przewodu pokarmowego jest zaszywana („na ślepo”) lub całkowicie usuwana.

Ileostomia dwulufowa polega na tym, że przerywa się ciągłość przewodu pokarmowego – na brzuchu zostają wyłonione dwa końce przewodu pokarmowego, tzn. dwa końce jelita. Jednym otworem wydalana jest treść jelitowa, a drugi służy wyłączeniu dalszej części jelita z pasażu jelitowego, czyli treść pokarmowa wychodzi na zewnątrz pierwszym otworem, a część przewodu pokarmowego poniżej (zaczynająca się drugim otworem) jest nieczynna. Dwulufowa ileostomia jest zwykle odwracalna, czyli jest etapem leczenia, a na końcu dochodzi do połączenia ze sobą końców jelita i ciągłość przewodu pokarmowego jest odtwarzana.

Jak dbać o ileostomię?

Osoby, u których wyłoniono ileostomię, po operacji zostają przeszkolone przez pielęgniarkę (tzw. pielęgniarkę stomijną), która zajmuje się tym tematem, w zakresie tego, jak dbać o stomię. Worek stomijny należy opróżniać, wymieniać, a także należy dbać o skórę wokół otworu stomijnego.

Ileostomia worki

Istnieją różne rodzaje worków ileostomijnych – jednoczęściowe i dwuczęściowe. Worki dwuczęściowe mogą być wymieniane bez odklejania całego sprzętu od stomii. Worki mogą być też zamknięte lub otwarte, czyli takie, które można opróżniać bez zdejmowania. Worki są wykonane w taki sposób, aby nie przeciekały ani nie wydzielały zapachu. Istotne jest, aby odpowiednia dla sprzętu danego pacjenta płytka, która jest przymocowywana do skóry, była jak najlepiej dopasowana do rozmiaru stomii, tak aby treść jelitowa nie podrażniała skóry.

Pielęgnacja skóry wokół stomii

Ważna jest także pielęgnacja skóry wokół stomii. Do mycia tej okolicy należy używać odpowiednich preparatów, a po myciu należy stosować pielęgnację, co oznacza używanie specjalnych preparatów dla stomików (nie należy nakładać na skórę wokół stomii zwykłych kremów i balsamów, ponieważ mogą powodować nieszczelność i wyciekanie treści). Pomocne jest także stosowanie past uszczelniających, które zmniejszają ryzyko odklejenia płytki. Worki ileostomijne i środki do pielęgnacji są całkowicie refundowane.

Ileostomia – dieta

Osoby z ileostomią powinny przestrzegać diety. Wiąże się to z tym, że po usunięciu fragmentu jelita cienkiego mogą występować zaburzenia wchłaniania składników odżywczych, a także większe ryzyko wystąpienia odwodnienia. Ponadto, spożywane pokarmy mogą wpływać na konsystencję i zapach treści jelitowej. Określa się, że w warunkach prawidłowych, do stomii powinno być wydzielane około 1,5 l treści na dobę.

Ogólne zasady

• Należy jeść posiłki o regularnych porach. Zwykle zaleca się spożywanie 5–8 małych posiłków, choć dla niektórych osób korzystne może być spożywanie 3 większych posiłków. Nie zaleca się pomijania posiłków.
• Zaleca się spożywanie większych posiłków w środku dnia. Nie zaleca się spożywania dużych posiłków wieczorem.
• Należy dobrze przeżuwać pokarmy.
• Należy obserwować, jak konkretne pokarmy wpływają na samopoczucie i treść wydzielaną do worka stomijnego. Z tego względu zaleca się wprowadzanie nowych pokarmów pojedynczo (jednego na raz), aby ułatwić obserwację i określenie, które pokarmy mają negatywny wpływ.
• Warzywa należy spożywać po obróbce termicznej, bez skórki i nasion.
• Należy wybierać miękkie owoce, po obróbce termicznej, a unikać suszonych.
• Zaleca się unikania picia przez słomkę, zbyt szybkiego, łapczywego jedzenia, żucia gumy oraz palenia tytoniu. Mogą one powodować gazy.
• Jeśli żołądek jest pusty, należy najpierw spożyć pokarmy, a następnie płyny.
• Należy odczekać z piciem około pół godziny po posiłku.
• Jeśli mleko lub produkty mleczne powodują nieprzyjemne objawy, można spróbować produktów niezawierających laktozy.
• Nie należy unikać soli, a nawet zaleca się zwiększone jej spożycie.

W każdym przypadku, kiedy konieczne jest przyjęcie leków, należy poinformować lekarza lub farmaceutę o ileostomii, ponieważ może wpłynąć ona na wchłanianie i skuteczność leczenia.

Odpowiednie nawodnienie

Dla osób z ileostomią ważne jest przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów. Im więcej treści uwalnia się do worka stomijnego, tym więcej płynów należy uzupełniać. Zaleca się spożywanie płynów zawierających garbniki i bogatych w elektrolity. Należą do nich m.in. herbaty, woda wysokozmineralizowana niegazowana, kompoty, soki – marchewkowy i pomidorowy, kakao na wodzie bez dodatku cukru, posolone buliony mięsno-warzywne. Korzystne może być też picie gotowych doustnych napojów nawadniających. Przeciwwskazane są napoje gazowane, słodzone, nektary, wody niskosodowe, smakowe, wody źródlane i woda z kranu.

Jak zapobiegać wydzielaniu się płynnej treści do worka stomijnego?

U osób z ileostomią istnieje ryzyko nadmiernego wydzielania płynnej treści do worka stomijnego (biegunki). Zwykle na początku zaleca się dietę lekkostrawną ze zwiększoną ilością produktów zapierających. Należy także przestrzegać kilku zasad: dbać o odpowiednią ilość białka w diecie, natomiast ilość błonnika powinna być jak najmniejsza. Dobór produktów spożywczych zawsze zależy od indywidualnej tolerancji wynikającej z adaptacji organizmu do nowego sposobu funkcjonowania przewodu pokarmowego. Zwykle nie zaleca się produktów wzdymających, takich jak warzywa strączkowe, kapustne, cebula, czosnek i grzyby.

Jeśli do worka stomijnego uchodzi zbyt duża ilość płynnej treści, to zaleca się zwiększenie udziału w diecie produktów o działaniu zapierającym. Należą do nich:

• ryż biały
• ziemniaki (bez skóry)
• tapioka (produkt skrobiowy otrzymany z manioku)
• biały chleb
• krakersy solone
• niedojrzałe banany
• pieczone lub gotowane jabłko bez skórki
• jagody
• kasza manna
• sucharki, biszkopty
• galaretka, kisiel
• gorzka czekolada, kakao na wodzie
• gotowane mięsa i ryby
• klarowne zupy (np. rosół)
• gotowane, niewzdymające warzywa (np. marchew).

Nie zaleca się natomiast produktów, które mogą dodatkowo nasilać perystaltykę jelit i prowokować biegunkę. Należą do nich:

• produkty mleczne z laktozą
• kawa
• produkty bogate w błonnik
• surowe warzywa i owoce (śliwki, brzoskwinie, brokuł, kapusta)
• suszone śliwki
• soki (większość)
• alkohol
• gumy do żucia
• słodycze i produkty przetworzone bez cukru, a słodzone słodzikami
• ostre przyprawy

Ileostomia - jak zmniejszyć ilość gazów?

Aby zmniejszyć ilość gazów lub nieprzyjemnego zapachu, należy ograniczyć lub unikać:

• owoców, takich jak winogrona, suszone śliwki
• warzyw, takich jak kalafior, brokuły, kukurydza, szparagi, kapusta, brukselka, cebula, czosnek, pory
• serów
• mięsa, drobiu, owoców morza i ryb
• orzeszków ziemnych
• jaj
• fasoli
• tłustych potraw
• alkoholu, napojów gazowanych.

Kiedy należy skonsultować się z lekarzem?

U osób z ileostomią mogą wystąpić różne problemy z nią związane, zarówno krótko po wyłonieniu, jak i nawet po wielu latach.

Należy skonsultować się z lekarzem (lub pielęgniarką stomijną), jeśli:

• otwór stomijny jest obrzęknięty, występują jakieś wybrzuszenia
• otwór stomijny jest mniejszy niż zwykle
• stomia przecieka bardziej niż zwykle
• pojawiły się zmiany skórne wokół otworu stomijnego
• ze stomii wydostaje się znacznie więcej treści niż zwykle
• pojawił się nagły ból brzucha, skurcze lub nudności
• występują objawy odwodnienia – mała ilość oddawanego moczu, ciemnożółty (ciemny) mocz lub silne uczucie pragnienia, zmęczenie, zawroty głowy lub dezorientacja
• od dłuższego czasu do worka stomijnego nie uchodzą treść ani gazy i towarzyszą temu wzdęcia, nudności lub ból (objawy te mogą oznaczać niedrożność jelit)
• otwór stomijny zmienia kolor na fioletowy lub czarny (zamiast różowego)
• ze stomii cieknie krew lub krwisty płyn.

Życie codzienne z ileostomią

Choć wyłonienie ileostomii może być zaskoczeniem i wiązać się z nieprzyjemnymi uczuciami, m.in. z lękiem, to należy pamiętać, że z ileostomią można prowadzić aktywne i normalne życie. Ileostomia nie jest widoczna i nie wymaga noszenia specjalnych ubrań. Nie ogranicza także w dbaniu o higienę – można brać prysznice i zażywać kąpieli. Podobnie, większość aktywności sportowych jest dostępna dla osób z ileostomią, choć konieczne może być noszenie specjalnego pasa chroniącego worek i utrzymującego go na miejscu. Zwykle zaleca się, aby osoby z ileostomią nie uprawiały niektórych sportów kontaktowych (takich jak np. koszykówka, piłka nożna) lub sportów wymagających dużego wysiłku, takich jak podnoszenie ciężarów. W workiem stomijnym można chodzić na basen (przed pływaniem należy opróżnić worek). Nie ma też ograniczeń w obszarze podróżowania (w samolocie należy mieć sprzęt do wymiany i pielęgnacji w bagażu podręcznym) ani aktywności seksualnej.

Jeśli trudne emocje wpływają negatywnie na funkcjonowanie, należy sięgnąć po profesjonalną pomoc.