Cholecystektomia (usunięcie pęcherzyka żółciowego)

Cholecystektomia to usunięcie pęcherzyka żółciowego. Zwykle cholecystektomię wykonuje się metodą laparoskopową, czyli bez rozcinania brzucha, a jedynie wykonując 3–4 małe nacięcia, przez które chirurg wprowadza do brzucha instrumenty. Najczęściej cholecystektomię wykonuje się z powodu kamicy pęcherzyka żółciowego. Cholecystektomia jest bezpiecznym zabiegiem.

Co to jest pęcherzyk żółciowy?

Pęcherzyk żółciowy to niewielki narząd znajdujący się pod wątrobą, w prawej górnej części jamy brzusznej. Jego podstawową funkcją jest przechowywanie i zagęszczanie produkowanej przez wątrobę żółci, niezbędnej do trawienia tłustych pokarmów.

Czytaj więcej: Budowa i funkcje pęcherzyka żółciowego oraz dróg żółciowych

Jakie są najczęstsze choroby pęcherzyka żółciowego?

Najczęstszą chorobą tego narządu jest powstawanie i gromadzenie się w nim kamieni żółciowych, czyli kamica pęcherzyka żółciowego.

Czynniki ryzyka kamicy cholesterolowej obejmują:

• czynniki genetyczne
• płeć żeńska (4 razy częściej niż u mężczyzn)
• ciąża
• wiek powyżej 40 lat
• cukrzyca
• otyłość
• mukowiscydoza
• hipertriglicerydemia
• leki (estrogeny, doustne środki antykoncepcyjne, fibraty, ceftriakson, somatostatyna i jej analogi)
• szybka utrata masy ciała (np. po operacji bariatrycznej lub diecie bardzo niskokalorycznej).

Zazwyczaj kamica nie daje objawów, może jednak powodować napady kolki żółciowej, zapalenie pęcherzyka żółciowego i związane z tym dolegliwości.

Zobacz więcej: Choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych

Jakie objawy mogą sugerować chorobę pęcherzyka żółciowego?

Najczęstszym objawem jest silny ból zlokalizowany w prawej górnej części brzucha (zob. Ból brzucha: skąd się bierze i w jakich przypadkach należy się zgłosić do lekarza), występujący zazwyczaj w krótkim czasie po spożyciu tłustych lub ostrych pokarmów i trwający od 30 minut do 5 godzin. Ból ten może promieniować do kręgosłupa, prawej łopatki lub barku. Mogą mu towarzyszyć podwyższona temperatura ciała, nudności, wymioty lub wzdęcia.

Przeczytaj więcej: Kolka wątrobowa (żółciowa) – objawy, przyczyny, leki

Kiedy usunąć pęcherzyk żółciowy? Wskazania do cholecystektomii

W Polsce cholecystektomia jest zwykle wykonywana metodą laparoskopową, która jest mniej inwazyjna niż metoda klasyczna (czyli z otwarciem jamy brzusznej). Nie we wszystkich przypadkach jednak można wykonać cholecystektomię laparoskopowo, a czasem podczas operacji laparoskopowej konieczne jest otwarcie brzucha (tzw. konwersja).

Wskazaniami to wykonania cholecystekotomii są:

• kamica pęcherzyka żółciowego powodująca objawy lub powikłania
• ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego
• nieprawidłowości pęcherzyka żółciowego uwidocznione w badaniach obrazowych (np. USG) – np. pęcherzyk z widoczną zmianą (guzem)
• pęcherzyk porcelanowy, czyli ze zwapniałą ścianą (zwłaszcza gdy zwapnienie ścian jest nieregularne)
• polipy pęcherzyka żółciowego – jeśli są większe niż 1 cm lub mniejsze, ale się powiększają i w pęcherzyku są obecne kamienie żółciowe lub niezależnie od wielkości u chorych na pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych
• kamienie żółciowe większe niż 3 cm
• ostre zapalenie trzustki spowodowane kamicą żółciową, tzw. żółciowe ostre zapalenie trzustki.

Usunięcie pęcherzyka żółciowego – przeciwwskazania

Bezwzględne przeciwwskazania do cholecystektomii laparoskopowej obejmują przede wszystkim przeciwwskazania do znieczulenia ogólnego, czyli dotyczą pacjentów, którzy z różnych przyczyn nie mogą zostać znieczuleni, a także osób z zaburzenia krzepnięcia krwi.

Względne przeciwwskazania obejmują pacjentów:

• u których wcześniej wykonano rozległą operację jamy brzusznej
• z zaawansowaną marskością wątroby z nadciśnieniem wrotnym i aktywnym zapaleniem dróg żółciowych.

W takich przypadkach konieczne może być wykonanie operacji metodą klasyczną, czyli z otwarciem (rozcięciem) jamy brzusznej.

Bezwzględne przeciwwskazania do operacji metodą klasyczną, czyli z rozcięciem brzucha są podobne jak w przypadku operacji laparoskopowej, czyli obejmują osoby, które nie mogą zostać znieczulone lub mają zaburzenia krzepnięcia krwi. Względne przeciwwskazania obejmują marskość wątroby z nadciśnieniem wrotnym, ciężką chorobę sercowo-płucną i ciążę.

Jak się przygotować do zabiegu cholecystektomii?

Tak jak każda operacja, cholecystektomia wymaga odpowiedniego przygotowania. Należy wykonać zlecone przez lekarza badania z odpowiednim wyprzedzeniem.

Przed zabiegiem odbędzie się konsultacja anestezjologiczna, należy wówczas mieć przygotowane informacje na temat swoich chorób przewlekłych, przyjmowanych leków, alergiach i ewentualnych powikłaniach podczas poprzednich operacji, zwłaszcza związanych z nadmiernym krwawieniem.

W dniu zabiegu należy być na czczo, zwykle zaprzestać spożywania pokarmów stałych 8 godzin, a płynów 4 godziny przed zabiegiem, ale lekarz może zalecić inaczej.

Tuż przed zabiegiem personel może zalecić umycie ciała specjalnym mydłem i ogolenie brzucha.

Na czym polega cholecystektomia?

Ryc. 1. Ułożenie chorego i ustawienie zespołu operacyjnego podczas laparoskopowego usunięcia pęcherzyka żółciowego
Źródło: Medycyna Praktyczna Chirurgia 2008/04

Laparoskopowe usunięcie pęcherzyka żółciowego polega na wykonaniu kilku (3–4) niewielkich nacięć w ścianie brzucha w celu wprowadzenia laparoskopu (urządzenia z kamerą na końcu) i niewielkiej średnicy narzędzi, którymi posługuje się chirurg w czasie operacji. Aby umożliwić optymalny i bezpieczny dostęp do pęcherzyka, niezbędne jest wtłoczenie do jamy brzusznej gazu (dwutlenku węgla). Następnie chirurg wycina chorobowo zmieniony pęcherzyk, po czym gaz zostaje usunięty z jamy brzusznej, a na niewielkie nacięcia zakłada się szwy. Może się jednak zdarzyć, zwłaszcza u pacjentów, którzy w przeszłości przeszli operacje w obrębie jamy brzusznej, że zajdzie konieczność wykonania cholecystektomii otwartej (konwersji). Wtedy chirurg wykonuje podłużne cięcie pod prawym łukiem żebrowym.

Czas trwania

Zwykle cholecystektomia laparoskopowa trwa kilkadziesiąt minut, natomiast metodą otwartą nieco dłużej, poniżej 2 godzin.

Czy możliwe są powikłania cholecystektomii?

Tak jak każdy zabieg chirurgiczny, laparoskopowa cholecystektomia obarczona jest pewnym, choć bardzo niewielkim ryzykiem rozwoju powikłań. Do najważniejszych z nich należą uszkodzenie dróg żółciowych, krwawienie, zakażenie, uszkodzenie wątroby, zaburzenia czucia lub przepuklina w okolicy rany pooperacyjnej. Śmiertelność związana z tego typu zabiegiem również jest niewielka i dotyczy głównie osób obciążonych innymi, poważnymi chorobami.

Jak postępować po operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego?

Po operacji lekarz wytłumaczy, jak należy postępować i dbać o ranę pooperacyjną. Zwykle należy:

• Dbać o ranę pooperacyjną (lub rany) – rana powinna być czysta i sucha przez około dobę lub dwie po operacji, a następnie należy myć ranę pod prysznicem wodą z mydłem. Nie należy trzeć ani szorować rany. Nie należy też zanurzać całego ciała w wodzie np. w wannie, jeziorze, basenie. Po myciu należy osuszyć delikatnie ranę i zabezpieczyć ją opatrunkiem.
• Zawsze przed dotykaniem rany lub opatrunku należy umyć dokładnie ręce wodą z mydłem.
• Należy stopniowo zwiększać aktywność fizyczną, zaczynając od krótkich spacerów.
• Nie należy podnosić ciężarów ani uprawiać sportów przed kilka tygodni po operacji.
• Należy dbać o regularne wypróżnienia i unikać zaparć. W razie potrzeby lekarz może zalecić środki zmiękczające stolec.

Co może się dziać po operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego?

Bezpośrednio po operacji pacjent może odczuwać ból związany z zabiegiem oraz wzdęcia, może też nastąpić czasowe zatrzymanie stolca. Ze względu na znieczulenie ogólne pacjent może przez krótki czas odczuwać senność lub dezorientację. Mogą również wystąpić nudności lub wymioty. Należy zgłosić to personelowi medycznemu. Aby złagodzić ból, lekarz zaleci leki przeciwbólowe. Niektóre osoby mogą odczuwać ból lub dyskomfort w gardle związane z obecnością rurki intubacyjnej, czyli rurki, przez którą podczas operacji pacjent jest wentylowany. Jedzenie po operacji zwykle rozpoczyna się od przyjmowania klarownych płynów.

Czas pobytu w szpitalu

Zwykle po operacji laparoskopowej pacjent pozostaje około doby w szpitalu.

Po operacji laparoskopowej może wystąpić ból barku. Jest to związane z tym, że podczas operacji lekarz wprowadza do jamy brzusznej gaz. Chodzenie i poruszanie się może złagodzić te objawy.

Cholecystektomia – objawy alarmowe

Objawy alarmowe po usunięciu pęcherzyka żółciowego, które wymagają pilnego kontaktu z lekarzem to:

• gorączka powyżej 38°C
• dreszcze
• zaczerwienienie lub obrzęk wokół rany
• wyciek ropy z rany lub krwawienie z rany
• nudności lub wymioty
• silny ból brzucha
• żółtaczka
• zatrzymanie oddawania moczu
• odbarwiony stolec (biały) lub ciemny mocz.

Może Cię zainteresować:

• Jestem po operacji wycięcia pęcherzyka żółciowego z powodu kamicy. Jak żyć, by sobie nie zaszkodzić?
• Co mogę jeść po usunięciu woreczka żółciowego?
• Powikłania u osób starszych podczas i po operacji pęcherzyka żółciowego

Co operacja zmieni w moim życiu?

Pęcherzyk żółciowy nie jest niezbędny do prawidłowego trawienia tłuszczów, chociaż u niektórych pacjentów po obfitych tłustych posiłkach może występować biegunka, która zwykle ustępuje z czasem. Część pacjentów może wciąż odczuwać niestrawność, dyskomfort po posiłku lub zgagę, jednak objawy te są dużo mniej dokuczliwe niż przed wykonaniem zabiegu i występują rzadziej u osób, u których objawy związane z chorobami pęcherzyka żółciowego były bardziej nasilone.

U niektórych osób może wystąpić zespół po cholecystektomii. Zespół po cholecystektomii to różne dolegliwości pojawiające się po operacji usunięcia pęcherzyka żółciowego (cholecystektomii) wynikające z różnych przyczyn. Mogą być to utrzymujące się objawy, które doprowadziły do cholecystektomii lub nowe objawy. Do objawów zespołu po cholecystektomii należą między innymi:

• ból brzucha podobny jak w kolce żółciowej lub mniej nasilony, zwykle lokalizujący się po prawej stronie w górnej części brzucha
• niestrawność
• biegunka
• żółtaczka
• wzdęcia
• zgaga
• nietolerancja tłustych pokarmów.

Zwykle zespół po cholecystektomii pojawia się zaraz po operacji, ale może też wystąpić później, nawet w ciągu kilku miesięcy, a nawet lat po operacji. W przypadku pojawienia się takich objawów, należy się skontaktować z lekarzem.