Opryszczka wargowa jest nawrotowym zakażeniem wirusem opryszczki zwykłej, która się objawia pojawieniem się na wargach bolesnych pęcherzyków, które pękają, tworząc bolesne owrzodzenia i goją się z powstaniem strupa. Opryszczka wargowa może nawracać, średnio dwa razy do roku. W leczeniu stosuje się miejscowo leki przeciwwirusowe, a w cięższych przypadkach także doustne. Bardzo ważne jest jak najwcześniejsze zastosowanie leczenia, najlepiej w fazie objawów zwiastunowych.
Co to jest opryszczka wargowa?
Opryszka wargowa (zwana także potocznie zimnem) to najczęstsza postać zakażenia nawrotowego wywołanego wirusem opryszczki zwykłej (herpes simplex), zwykle typu 1, czyli HSV-1 (rzadziej HSV-2). Zakażenie nawrotowe oznacza, że do opryszczki nie dochodzi podczas pierwszego wniknięcia do organizmu, tylko u osoby już zakażonej.
Jak rozwija się wirus opryszczki zwykłej i czym jest zakażenie nawrotowe
Wirus opryszczki zwykłej wnika do organizmu przez błonę śluzową lub uszkodzoną skórę i po wstępnym namnożeniu się, rozwija się wiremia, czyli zawartość wirusa we krwi. Jest to zakażenie pierwotne (czyli pierwsze) u osób, które wcześniej nie miały styczności z wirusem. Może przebiegać bezobjawowo albo mieć postać np. ostrego opryszczkowego zapalenia gardła i migdałków lub ostrego zapalenia błony śluzowej dziąseł i jamy ustnej. Następnie wirus przemieszcza się przez nerwy do neuronów czuciowych, gdzie pozostaje w postaci utajonej. W określonych warunkach może dojść do reaktywacji i tzw. zakażenia nawrotowego, którego najczęstszą postacią jest właśnie opryszczka wargowa.
Kiedy się pojawia opryszczka wargowa?
Opryszczka wargowa, która jest zakażeniem nawrotowym, pojawia się pod wpływem czynników zewnętrznych, takich jak:
- stres
- wyziębienie
- miesiączka
- osłabienie organizmu
- niedożywienie
- choroba bakteryjna
- ekspozycja na silne światło słoneczne (promieniowanie UV).
Rzadziej pojawia się samoistnie.
Opryszczka wargowa – objawy
Opryszczka wargowa zaczyna się od tzw. objawów prodromalnych, czyli zwiastunowych, które zwykle trwają 1–2 dni. Obejmują one nieprzyjemne doznania czuciowe, takie jak drętwienie, mrowienie, ból, pieczenie w okolicy ust – na ogół w kąciku, na pograniczu błony śluzowej i skóry. Następnie w tym miejscu dochodzi do pojawienia się zmian skórnych, czyli skupisk bolesnych pęcherzyków. Pęcherzyki zwykle utrzymują się kilka (2–4) dni. Następnie pęcherzyki pękają, tworząc bolesne owrzodzenia (trwa to zwykle do tygodnia) i goją się z powstaniem strupa. Strup odpada bez pozostawienia blizny. Zwykle opryszczka goi się całkowicie w ciągu dwóch tygodni.
Rycina 1. Typowy obraz opryszczki wargowej u osoby dorosłej. Zwróć uwagę na umiejscowienie zmian na granicy skóry i błony śluzowej. Źródło: wikipedia
Rycina 2. Opryszczka wargowa zmiana w powiększeniu. Źródło: wikipedia
Zazwyczaj opryszczka wargowa ma łagodny przebieg, co oznacza, że nie towarzyszą jej objawy ogólne, takie jak powiększenie węzłów chłonnych, złe samopoczucie itp.
Jak często nawraca opryszczka wargowa?
Nawroty opryszczki wargowej występują średnio dwa razy w roku, ale u niektórych osób nawet co miesiąc.
Czy od osoby z opryszczką można się zakazić wirusem opryszczki? Czy opryszczka jest zaraźliwa?
Tak, od osoby z opryszczką wargową można się zakazić wirusem opryszczki, ale nie samą opryszczką, która stanowi nawrotową formę zakażenia. Oznacza to, że po zakażeniu wirusem opryszczki zwykłej od osoby z opryszczką wargową może wystąpić jakaś forma pierwotnego zakażenia, czyli np. ostre opryszczkowe zapalenie gardła i migdałków. W przypadku opryszczki wargowej największe wydalanie wirusa ma miejsce w ciągu pierwszej doby, ale może się utrzymywać do 5 dni.
Należy jednak pamiętać, że wirus opryszczki zwykłej typu 1 jest powszechny w populacji, występuje u ponad 90% osób. To, że ktoś nigdy nie miał opryszczki wargowej, nie oznacza, że nie jest nim zakażony.
Czy opryszczka wargowa występuje tylko na wargach?
Tak, zasadniczo opryszka wargowa występuje na wargach, ale wirus opryszczki może się manifestować także w innych formach. Na twarzy może występować w każdej lokalizacji, wokół ust, nosa, a także powodować opryszczkę narządu wzroku, która może wywołać powstawanie pęcherzyków na powiekach, a także zajmować rogówkę i spojówkę, co zagraża utratą wzroku. Dlatego pojawienie się zmian opryszczkowych w okolicy oka zawsze wymaga pilnego kontaktu z okulistą!
Może Cię zainteresować:
Opryszczka wargowa – diagnostyka
Opryszczkę rozpoznaje się na podstawie charakterystycznego przebiegu i wyglądu zmian. Często pacjenci z nawracającą opryszczką, czują już w fazie zwiastunowej, że zaczyna się opryszczka, ponieważ znają charakterystyczne wrażenia czuciowe, takie jak mrowienie, drętwienie, pieczenie ból, które poprzedzają pojawienie się wykwitów. Jest to ważne, ponieważ jest to najlepszy moment, aby rozpocząć leczenie.
Zajady a opryszczka – jak odróżnić?
Zajady a opryszczka to dwa różne stany. Zajady to zapalenie kątów ust, które jest wywołane zwykle infekcją drożdżakową, bakteryjną lub obydwoma naraz. Powoduje ono bolesne pęknięcia, suchość i łuszczenie się skóry w kącikach ust. Natomiast opryszczka wargowa jest wywołana zakażeniem wirusem opryszczki zwykłej. Przy opryszczce charakterystyczne jest, że występują objawy zwiastunowe, czyli pieczenie, mrowienie, drętwienie w miejscu, gdzie następnie pojawiają się pęcherzyki. Natomiast w przypadku zajadów nie dochodzi ani do pojawienia się pęcherzyków ani też nie ma fazy zwiastunowej.
Zobacz pytanie pacjenta i zdjęcie zajadów: Zajady – dlaczego powstają i jak je leczyć?
Jak odróżnić opryszczkę w jamie ustnej od afty
Opryszczka powoduje powstanie pęcherzyków, natomiast afty mają postać małych, najczęściej okrągłych, płytkich ubytków w błonie śluzowej, czyli nadżerek, otoczonych żywoczerwoną obwódką.
Więcej na temat aft w artykule Afty – przyczyny i leczenie
Opryszczka wargowa – leczenie
Leczenie opryszczki najlepiej rozpocząć w okresie objawów zwiastunowych (czyli zanim się pojawią pęcherzyki), najpóźniej w dniu wystąpienia wykwitów. W opryszczce wargowej o łagodnym przebiegu skuteczne jest leczenie miejscowe, czyli zastosowanie leku przeciwwirusowego – acyklowiru w postaci kremu (Aciclovir Ziaja, Axoviral, Hascovir pro, Herpex, Zovirax Duo, Zovirax Intensive), sztyftu na skórę (Hevipoint) lub żelu (Hascovir Lipożel pro). Preparaty te stosuje się 5 razy dziennie co 4 h przez 5–10 dni. Należy pamiętać, żeby przed i po posmarowaniu opryszczki umyć dokładnie ręce. Nie należy dotykać, drapać, skubać zmian między aplikacją leków miejscowych.
Jeśli opryszczka ma bardziej nasilony przebieg, to lekarz może zalecić leki przeciwwirusowe – acyklowir lub walacyklowir doustnie.
Czy można się pozbyć opryszczki na zawsze?
Opryszczka wargowa może nawracać i najczęściej nawraca dwa razy w roku. Nie oznacza to jednak, że będzie tak u każdej osoby, która raz miała opryszczkę wargową. Niektóre osoby mogą doświadczyć opryszczki wargowej raz w życiu. Jeśli chodzi o „pozbycie się” opryszczki, to jest to niemożliwe w tym sensie, że opryszczkę wargową wywołuje wirus opryszczki zwykłej, który pozostaje w organizmie w formie uśpionej i pod wpływem różnych czynników uaktywnia się i powoduje opryszczkę wargową.
