Mukormykoza (zygomykoza) to choroba grzybicza wywołana przez grzyby z rodzaju Mucorales. Mukormykoza występuje głównie u osób z upośledzonym działaniem układu odpornościowego. Po dostaniu się do organizmu, grzyb rozrasta się w tkankach i niszczy je. Objawy zależą od tego, który narząd jest zajęty. W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze. Choroba może mieć ciężki przebieg i prowadzić do zgonu.
Co to jest mukormykoza?
Moukormykoza to choroba grzybicza wywoływana przez grzyby z rodzaju Mucorales, najczęściej Rhizopus, Lichtheimia, Mucor, rzadziej Rhizomucor, Saksenaea, Cunninghamella i Apophysomyces.
Grzyby powodujące mukormykozę występują w glebie i rozkładającej się materii organicznej. Po dostaniu się do organizmu grzyb w tkankach przyjmuje formę strzępek i rozrasta się do rozległej grzybni, naciekającej (czyli narastającej na) okoliczne tkanki powodującej ich niszczenie. Dochodzi do naciekania naczyń krwionośnych, zawałów, martwicy i zakrzepicy. Postęp choroby zwykle jest bardzo szybki.
Okres wylęgania nie jest znany.
Jak można się zakazić mukormykozą?
Materiałem zakaźnym są zarodniki, do zakażenia może dojść na drodze:
- wdychania – postać płucna, postać zatokowo-mózgowa
- połknięcia – zakażenie przewodu pokarmowego
- przezskórnie, w wyniku urazu, skaleczenia zanieczyszczonym sprzętem – postać skórna.
Nie opisano przypadków szerzenia się zakażenia między ludźmi. Możliwe są zakażenia szpitalne – poprzez sprzęt zanieczyszczony zarodnikami.
Czynniki ryzyka zachorowania na mukormykozę:
- niewyrównana, czyli nieleczona lub źle leczona cukrzyca
- choroba nowotworowa, szczególnie układu krwiotwórczego
- neutropenia, czyli zmniejszona liczba neutrofilów we krwi
- leczenie immunosupresyjne, czyli obniżające odporność, np. przyjmowanie glikokortykosteroidów
- przeszczepienie komórek krwiotwórczych
- wystąpienie tzw. choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (u osób po przeszczepieniach)
- współistnienie zakażeń oportunistycznych, czyli zakażeń, które u ogólnie zdrowych osób nie powodują choroby, zwłaszcza cytomegalowirusem
- urazy – sprzyjają postaci skórnej mukormykozy
- oparzenia
- dożylne przyjmowanie narkotyków
- wyniszczenie, które sprzyja postaci jelitowej
- zwiększone stężenie żelaza we krwi
- leczenie deferoksaminą
- przebycie COVID-19.
Czynniki ryzyka mukormykozy przewodu pokarmowego:
- spożywanie sfermentowanej owsianki i picie napojów alkoholowych produkowanych z kukurydzy
- stosowanie ziół lub środków homeopatycznych zanieczyszczonych sporami (zarodnikami)
- stosowanie zanieczyszczonych narzędzi do badania jamy ustnej.
Jak często występuje mukormykoza?
W Polsce mukormykoza jest rzadka, szacuje się, że się ją rozpoznaje u kilkudziesięciu osób rocznie.
W krajach rozwiniętych obserwuje się wzrost liczby chorych na mukormykozę, co wynika z postępu medycyny, który się wiąże ze zwiększeniem populacji osób z czynnikami ryzyka mukormykozy. W Indiach w czasie epidemii COVID-19 nastąpił gwałtowny wzrost zachorowań na mukormykozę jako wtórnego nadkażenia grzybiczego.
Mukormykoza – objawy
W zależności do tego, jakie narządy zajmie grzyb, wyróżnia się kilka postaci mukormykozy.
Mukormykoza zatokowo-mózgowa najczęściej występuje u osób z cukrzycą. Do zakażenia dochodzi wskutek wdychania zarodników do zatok przynosowych. Rozrastająca się grzybnia szybko nacieka otaczające tkanki i prowadzi do ich zniszczenia. Proces ten obejmuje podniebienie, zatoki i oczodół. Następnie grzyb dostaje się do układu nerwowego. Początkowe objawy przypominają zapalenie zatok przynosowych z obrzękiem oczodołu, występuje ból oka, któremu może towarzyszyć ból twarzy. Ponadto mogą występować objawy porażenia nerwów czaszkowych, opadanie powieki, wytrzeszcz oka, zaburzenia ruchomości oka, utrata widzenia. Na skórze pojawia się czarny strup. Może wystąpić gorączka. Grzyb może się rozsiać po organizmie przez krew, niekiedy z powstawaniem tętniaków.
Mukormykoza płucna występuje częściej u osób z neutropenią, czyli zmniejszoną liczbą neutrofilów we krwi w przebiegu chemioterapii choroby nowotworowej oraz u osób z tzw. chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych. Objawy nie są charakterystyczne, a na początku może występować gorączka, która nie ustępuje po antybiotykoterapii. Częstym objawem jest przewlekły suchy kaszel. Niekiedy, zwłaszcza u osób z cukrzycą, może dochodzić do zajęcia tchawicy i oskrzeli.
Może Cię zainteresować:
- Grzybica płuc
- Grzybica płuc u dzieci
- Aspergiloza płuc (grzybica kropidlakowa) – przyczyny, objawy i leczenie zakażenia Aspergillus
Mukormykozę przewodu pokarmowego rozpoznaje się rzadko. Zajęty może być każdy odcinek przewodu pokarmowego, najczęściej żołądek. Grzybnia nacieka ścianę przewodu pokarmowego i naczynia krwionośne i prowadzi do perforacji, czyli przedziurawienia, co może powodować zapalenie otrzewnej, sepsę, krwotok z przewodu pokarmowego. Jest to bardzo ciężka postać choroby, często kończąca się zgonem.
Może Cię zainteresować:
- Kandydoza przewodu pokarmowego - objawy, przyczyny i leczenie
- Grzybica przełyku - przyczyny, objawy, leczenie
- Fakty i mity o Candida w jelitach
Mukormykoza skórna powoduje martwicę ze strupem otoczonym rumieniem (zaczerwienieniem), zmiana jest stwardniała. Możliwe jest również występowanie zmian niecharakterystycznych: plamek, owrzodzeń, blaszek. Mukormykoza skóry może przebiegać powoli lub piorunująco.
Mukormykoza rozsiana rozwija się z postaci umiejscowionej wskutek rozsiewu grzybni przez krew do innych narządów, najczęściej do płuc.
Mukormykoza – diagnostyka
Potwierdzeniem mukormykozy jest wyhodowanie grzyba z materiału pobranego od pacjenta. W zależności od tego, jaki narząd jest zajęty, może to być wymaz, popłuczyny oskrzelowe, krew, płyn mózgowo-rdzeniowy lub fragment tkanki pobrany podczas biopsji.
Ponadto konieczne może być wykonanie badań obrazowych, aby ocenić, w jakim zakresie grzyb naciekł i zniszczył narządy i tkanki. Do badań takich należą, w zależności od okolicy ciała – USG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, a także RTG (płuc).
Mukormykoza – leczenie
U osób z obniżoną odpornością i podejrzeniem mukormykozy lekarz może wdrożyć natychmiastowe rozpoczęcie leczenia, bez czekania na zakończenie postępowania diagnostycznego.
Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwgrzybiczych, takich jak amfoterycyna B, pozakonazol, izawukonazol początkowo dożylnie, a następnie doustnie.
Leczenie może trwać różnie długo, w niektórych przypadkach nawet kilka lat.
Jeśli jest to możliwe, to stosuje się także leczenie chirurgiczne, które polega na usunięciu zajętych przez grzyb tkanek.
Mukormykoza – rokowanie
Mukormykoza jest ciężką chorobą, przebiega szybko, a śmiertelność zależy od jej postaci. W postaci zatokowo-mózgowej wynosi 50–70%, płucnej – około 75%, rozsianej – 100%, skórnej – 15%. Różni się też w zależności od przyczyny upośledzenia odporności.
Mukormykoza – profilaktyka
Zmniejszenie ryzyka mukormykozy polega na unikaniu możliwości zakażenia, czyli narażenia na kontakt z rozkładającą się materią biologiczną – roślinną i zwierzęcą przez osoby z czynnikami ryzyka.
Nie ma szczepienia przeciwko mukormykozie.
