Grzybica płuc to zapalenie płuc wywołane przez grzyby, zwykle Aspergillus, Mucorales, Cryptococcus i Candida. Grzybice płuc nie są częste i zwykle występują u osób z upośledzoną odpornością. W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze, a czasem także leczenie chirurgiczne. Ze względu na to, że grzybice płuc występują o osób obciążonych, mogą mieć ciężki przebieg.
Co to jest grzybica płuc?
Grzybica płuc to zapalenie płuc wywołane przez grzyb. Jest to dużo rzadsze niż zapalenia płuc wywołane przez bakterie.
Grzybice układu oddechowego wywoływane są najczęściej przez grzyby Aspergillus, Mucorales , Cryptococcus i Candida.
Należy pamiętać, że nie każda obecność grzyba w drogach oddechowych oznacza zakażenie i zapalenie płuc. Niektóre grzyby mogą kolonizować drogi oddechowe, co oznacza, że mogą bytować w drogach oddechowych, nie wywołując żadnych objawów i chorób. W określonych warunkach, np. w przypadku znacznego zmniejszenia odporności (np. w wyniku choroby lub przyjmowanych leków) może dojść jednak do rozwinięcia zapalenia płuc.
Czynniki ryzyka grzybicy płuc
Grzybica płuc wyjątkowo rzadko występuje u osób zdrowych. Zwykle dotyczy osób z upośledzonym działaniem układu odpornościowego na różnym tle, m.in:
- przyjmujących chemioterapię
- chorujących na nowotwory układu krwiotwórczego (białaczki, chłoniaki)
- po przeszczepieniach narządów
- stosujących leki immunosupresyjne
- chorych na AIDS.
Aspergiloza płuc
Aspergiloza płuc to zapalenie płuc wywołane przez kropidlaka. Oprócz zapalenia płuc kropidlak może także spowodować alergiczną aspergilozę oskrzelowo-płucną.
Kandydoza płuc
Kandydoza płuc to zapalenie płuc wywołane przez Candida albicans lub Candida glabrata, rzadziej inne gatunki. Grzyb Candida powszechnie występuje na skórze, w jamie ustnej i przewodzie pokarmowym osób zdrowych.
Czynnikiem ryzyka zachorowania jest neutropenia, czyli zmniejszenie liczby neutrofilów we krwi. Może być to wynikiem choroby (np. nowotworów układu krwiotwórczego) lub stosowanych leków, najczęściej chemioterapii. Zapalenie płuc jest zwykle wtórne do kandydemii, czyli obecności grzyba we krwi. U osób bez neutropenii choroba występuje wyjątkowo rzadko.
Wrotami zakażenia, czyli miejscami, przez które grzyb dostaje się do organizmu może być:
- przewód pokarmowy
- uszkodzona skóra
- wprowadzane kaniule na długi czas do naczyń (kaniula - cienka rurka wprowadzana do żyły, przez którą podaje się leki lub płyny)
- wdychanie grzyba z jamy ustnej do dolnych dróg oddechowych.
Objawy są takie same jak w innych zakażeniach układu oddechowego i należą do nich:
W diagnostyce stosuje się badania obrazowe – RTG płuc, tomografię komputerową. Pewne rozpoznanie kandydozy płuc jest możliwe za pomocą badania mikroskopowego wycinka płuc.
W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze – amfoterycynę B, flucytozynę, echinokandynę lub flukonazol. Bardzo ważne jest usunięcie cewników i drenów mogących stanowić źródło zakażenia.
Kryptokokoza płuc
Kryptokooza płuc to zapalenie płuc wywołane przez grzyby drożdżakopodobne z rodzaju Cryptococcus. Kryptokoki nie są częścią naturalnego mikrobiomu człowieka, czyli nie występują u zdrowych osób. Cryptococcus neoformans występuje na całym świecie, zakażenie jest związane z kontaktem z wydalinami ptaków (głównie gołębi i kur) lub zanieczyszczoną glebą. Cryptococcus gattii kolonizuje różne gatunki drzew tropikalnych, często drzewa eukaliptusowe. Do zakażenia najczęściej dochodzi drogą wziewną, czyli przez wdychanie zarodników grzyba. Kryptokokoza nie przenosi się z człowieka na człowieka.
Czynniki ryzyka zakażenia kryptokokami:
- zakażenie HIV
- leczenie immunosupresyjne, w tym po przeszczepieniu narządu
- przyjmowanie glikokortykosteroidów
- nowotwory układu krwiotwórczego – chłoniaki
- tzw. zespół hiperimmunoglobulinemii (zespół Hioba)
- marskość wątroby.
Okres wylęgania może trwać od kilku dni w przypadkach ciężkiego niedoboru odporności do miesięcy, a nawet lat w przypadkach reaktywacji zakażenia latentnego, czyli „uśpionego”.
Kryptokokoza płuc może mieć różny przebieg – od bezobjawowego zakażenia do zagrażającego życiu zapalenia płuc z niewydolnością oddechową. Zakażenie objawowe zwykle rozwija się powoli, w ciągu tygodni po dostaniu się grzyba do dróg oddechowych, a szybszy rozwój choroby występuje u osób z ciężkim niedoborem odporności lub przyjmujących duże dawki glikokortykosteroidów. U chorych na przewlekłą chorobę płuc bez immunosupresji (czyli z prawidłowo funkcjonującym układem oddechowym) może wystąpić tzw. bezobjawowa nieinwazyjna kolonizacja wewnątrzoskrzelowa, w przebiegu której w płucach tworzą się guzki kryptokokowe.
Do objawów kryptokokozy płuc należą:
- kaszel
- odkrztuszanie dużych ilości wydzieliny
- ból opłucnowy, czyli ból w klatce piersiowej dobrze zlokalizowany, kłujący, nasilający się przy ruchach.
W diagnostyce – tak jak przy innych chorobach płuc – stosuje się badania obrazowe – RTG płuc, tomografię komputerową płuc, na których lekarz może zobaczyć guzowate masy (tzw. kryptokokoma) w oskrzelach i miąższu płuc i inne zmiany. Ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie badania pod mikroskopem plwociny lub próbek uzyskanych podczas bronchoskopii, w których stwierdza się obecność kryptokoków. U osób wyniszczonych choroba może szybko postępować i prowadzić do ostrej niewydolności oddechowej. U pacjentów, u których rozpozna się kryptokokozę płucną, lekarz wykona nakłucie lędźwiowe w celu wykluczenia zajęcia ośrodkowego układu nerwowego przez kryptokoki (OUN).
W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze flukonazol, amfoterycynę B, flucytozynę.
Krytokokoza płuc może mieć ciężki przebieg i powodować zespół niewydolności oddechowej. Osoby z upośledzeniem odporności powinny unikać miejsc zanieczyszczonych odchodami ptaków.
Mukormykoza płuc
W różnych regionach świata dominują różne gatunki grzybów powodujących mukormykozę. W Europie za około jedną trzecią zachorowań odpowiada Rhizopus, a Mucor za jedną piątą, podobnie jak Lichteimia.
W krajach rozwiniętych obserwuje się wzrost liczby chorych na mukormykozę, co wynika z postępu medycyny, który się wiąże ze zwiększeniem populacji osób z czynnikami ryzyka mukormykozy. W Indiach w czasie epidemii COVID-19 nastąpił gwałtowny wzrost zachorowań na mukormykozę jako wtórnego nadkażenia grzybiczego.
Grzyby powodujące mukormykozę występują w glebie i rozkładającej się materii organicznej. Materiałem zakaźnym są zarodniki, do zakażenia i rozwoju postaci płucnej może dojść na drodze inhalacji, czyli wdychania zarodników.
Czynniki ryzyka zakażenia:
- niewyrównana cukrzyca
- choroba nowotworowa, szczególnie układu krwiotwórczego
- neutropenia, czyli zmniejszona liczba neutrofilów we krwi
- leczenie immunosupresyjne
- przeszczepienie komórek krwiotwórczych
- wystąpienie choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi
- dożylne przyjmowanie narkotyków
- zwiększone stężenie żelaza
- przebycie COVID-19.
Okres wylęgania nie jest znany. Nie opisano przypadków szerzenia się zakażenia między ludźmi. Możliwe są zakażenia szpitalne – poprzez sprzęt zanieczyszczony zarodnikami.
Mukormykoza płucna jest ciężką chorobą. Występuje częściej u osób ze zmniejszoną liczbą neutrofilów podczas przyjmowania chemioterapii z powodu choroby nowotworowej oraz u osób z chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych.
Objawy mukomyrkozy płuc nie są charakterystyczne. Występuje przewlekła gorączka bez poprawy po antybiotykoterapii. Częstym objawem jest przewlekły suchy kaszel. Inne objawy, takie jak krwioplucie, ból w klatce piersiowej i duszność występują rzadko.
W diagnostyce stosuje się badania obrazowe – RTG płuc, tomografię komputerową. Potwierdzeniem rozpoznania jest identyfikacja grzyba z popłuczyn oskrzelowych pobranych podczas bronchoskopii.
W leczeniu stosuje się amfoterycynę i pozakonazol. Jeśli jest możliwe, to jak najszybciej wdraża się także leczenie chirurgiczne, czyli usunięcie tkanek zajętych przez grzyba.
Choroba przebiega szybko i ma ciężki przebieg – śmiertelność w mukomyrkozie płucnej wynosi około 75%. Osoby z czynnikami ryzyka zachorowania powinny unikać narażenia na kontakt z rozkładającą się materią biologiczną – roślinną i zwierzęcą.
Histoplazmoza płuc
Histoplazmoza płuc jest rzadko występującą w Polsce chorobą grzybiczą wywołaną przez grzyb Histoplasma capsulatum, którego zarodniki występują w wilgotnej ziemi, zanieczyszczonej odchodami ptaków lub nietoperzy. Do zakażenia dochodzi przez wdychanie zarodników, choroba nie przenosi się między ludźmi. Istnieje kilka postaci histoplazmozy płuc, które mają różny przebieg i rokowanie. Przeczytaj więcej: Histoplazmoza – objawy, rozpoznanie i leczenie grzybicy płuc wywołanej przez Histoplasma capsulatum
