Kryptokokoza to choroba wywołana przez zakażenie grzybem drożdżakopodobnym z rodzaju Cryptococcus. Kryptokokoza może zajmować różne narządy i układy, najczęściej dochodzi do zakażenia płuc. Zwykle kryptokokoza występuje u osób z nieprawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym. Przebieg choroby może być bardzo poważny. W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze.
Co to jest kryptokokoza?
Krytokokoza to choroba grzybicza, która jest wywołana przez grzyby drożdżakopodobne z rodzaju Cryptococcus. Dla ludzi szkodliwe są dwa gatunki – Cryptococcus neoformans i Cryptococcus gattii.
Gdzie występują grzyby Cryptococcus?
Cryptococcus neoformans występuje na całym świecie, zakażenie jest związane z kontaktem z wydalinami ptaków lub zanieczyszczoną glebą. Cryptococcus gattii kolonizuje różne gatunki drzew tropikalnych, często drzewa eukaliptusowe.
Jak dochodzi do zakażenia kryptokokozą?
Do zakażenia najczęściej dochodzi drogą wziewną i następuje kolonizacja płuc, choć grzyby mogą też kolonizować zatoki przynosowe. Grzyb może się też dostać do organizmu przez skórę, a czasem spowodować powstanie ziarniniaków w gruczole krokowym i bytować tam, a kiedy dojdzie do obniżenia odporności (immunosupresji), to może się przedostać do innych narządów i wywołać objawy. Grzyb nie przenosi się z człowieka na człowieka.
Okres wylęgania zakażenia Cryptococcus
Okres wylęgania może trwać od kilku dni w przypadkach ciężkiego niedoboru odporności do miesięcy, a nawet lat w przypadkach reaktywacji zakażenia utajonego.
Czynniki ryzyka rozwoju kryptokokozy
Czynniki ryzyka zakażenia:
- zakażenie HIV
- leczenie immunosupresyjne, czyli obniżające odporność, np. po przeszczepieniu narządu
- przyjmowanie glikokortykosteroidów
- nowotwory układu krwionośnego (np. chłoniaki)
- sarkoidoza
- tzw. zespół hiperimmunoglobulinemii IgE (zespół Hioba) lub IgM
- idiopatyczna T-komórkowa limfocytopenia CD4+, czyli rzadka choroba układu odpornościowego, w której występuje przewlekle obniżona liczba limfocytów CD4+, bez znanej przyczyny i bez zakażenia HIV,
- marskość wątroby.
Kryptokokoza – objawy
Objawy kryptokokozy zależą od tego, jakie narządy zajmują kryptokoki.
Kryptokokoza płuc może przebiegać bezobjawowo lub powodować ciężkie, zagrażające życiu zapalenia płuc z niewydolnością oddechową. Do objawów kryptokokozy płuc należą kaszel, odkrztuszanie dużych ilości wydzieliny, często ból opłucnowy, czyli ból w klatce piersiowej nasilający się przy ruchach (np. głębokim oddychaniu, kaszlu, kichaniu).
Może Cię zainteresować:
- Grzybica płuc
- Grzybica płuc u dzieci
- Przewlekły kaszel z flegmą, męczące odkrztuszanie śluzowej wydzieliny
Kryptokokoza ośrodkowego układu nerwowego może powodować przewlekłe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, któremu towarzyszą bóle głowy, gorączka, senność, zaburzenia czucia, zaburzenia pamięci, niedowłady nerwów czaszkowych, zaburzenia widzenia oraz objawy oponowe. Przeczytaj więcej: Grzybice ośrodkowego układu nerwowego
Kryptokokoza skóry może powodować grudki, guzki, zmiany grudkowo-plamkowe, ropnie podskórne, pęcherzyki, łuski, rumień (zaczerwienienie) i zmiany podobne do opryszczki. Zmiany skórne często wskazują na to, że doszło do uogólnionego zakażenia kryptokokami, czyli zajęcia wielu narządów. Postać ograniczona do skóry może występować w wyniku uszkodzenia skóry i narażenia na kryptokoki znajdujące się w ptasich odchodach.
Może Cię zainteresować:
Kryptokokowe zapalenie gruczołu krokowego (prostaty) może powodować objawy przewlekłego zapalenia, czyli m.in ból w kroczu, u nasady członka, w okolicy odbytu, niekiedy nad spojeniem łonowym. Ból może promieniować do członka i moszny. Przeczytaj więcej: Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego (prostaty)
Ponadto mogą występować guzki w okolicy penisa i moszny. U mężczyzn z niedoborem odporności gruczoł krokowy może być przewlekle bezobjawowo skolonizowany kryptokokami, co oznacza, że kryptokoki go zasiedlają, ale nie powodują objawów.
Kryptokokoza oczna może występować u osób, które chorują na kryptokokozę ośrodkowego układu nerwowego. Najczęściej występuje obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, co może powodować zamglone widzenie, przejściowe zaniewidzenia (trwające sekundy), ubytki w polu widzenia (zwykle na obwodzie) oraz porażenie mięśni gałki ocznej, co upośledza ruchomość gałki ocznej i może powodować podwójne widzenie. Rzadziej może występować zapalenie rogówki (ból i zaczerwienienie, nadwrażliwość na światło), zapalenie siatkówki, zapalenie wnętrza gałki ocznej, uszkodzenie nerwu wzrokowego, które może powodować różnego rodzaju zaburzenia widzenia i ból oka, zwłaszcza przy ruchach.
U osób z zaawansowanym niedoborem odporności może się rozwinąćę kryptokokemia, czyli obecność kryptokoków we krwi (sepsa grzybicza). Mogą też występować ogniska grzybicy w kościach, ropnie podskórne, a także rzadko spotykane: zapalenie stawów, zapalenie mięśni, zapalenie osierdzia, mięśnia sercowego i wsierdzia, tętniak grzybiczy, zakażenie wszczepów naczyniowych i zastawek, zapalenie przełyku, zapalenie zatok przynosowych, ropnie i zmiany zapalne o różnych lokalizacjach – najczęściej kory nerek i nadnerczy, sutka, tarczycy, żołądka i jelit. U osób hemodializowych i z przewlekłą chorobą wątroby może wystąpić kryptokokowe zapalenie otrzewnej.
Kryptokokoza – diagnostyka
Potwierdzenie zakażenia kryptokokiem wymaga jego identyfikacji w badaniu mikrobiologicznym. W zależności od postaci choroby, pobiera się wymaz, biopsję, próbkę krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego do badania. Czasami konieczne mogą być też badania obrazowe, np. RTG płuc, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny.
Kryptokokoza – leczenie
Leczenie kryptokokozy polega przede wszystkim na stosowaniu leków przeciwgrzybiczych, takich jak amfoterycyna B (czasem z flucytozyną), flukonazol, itrakonazol. W niektórych postaciach, u niektórych osób stosuje się takie glikokortykosteroidy.
Kryptokokoza – profilaktyka
Osoby z upośledzeniem odporności powinny unikać miejsc zanieczyszczonych odchodami ptaków.
U pacjentów z ciężkim niedoborem odporności o dużym ryzyku rozwoju kryptokokozy lekarz może zalecić profilaktyczne stosowanie flukonazolu.
Nie ma szczepienia przeciwko kryptokokozie.
