Aspergiloza płuc to zakażenie grzybem pleśniowym – kropidlakiem, które lokalizuje się w płucach. Najczęściej chorują osoby z upośledzonym funkcjonowaniem układu odpornościowego lub przewlekłymi chorobami płuc. Objawy są niecharakterystyczne i obejmują gorączkę, ból opłucnowy – kłujący, dobrze zlokalizowany ból w klatce piersiowej nasilający się przy ruchach i krwioplucie. W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze.
Co to jest Aspergillus?
Aspergillus (kropidlak) jest grzybem pleśniowym powszechnie występującym w środowisku – w glebie, wodzie i obumarłych szczątkach roślin. Jego zarodniki można wykryć wszędzie, także w szpitalach. Grzyb ten może kolonizować drogi oddechowe ludzi z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, np. z rozstrzeniami oskrzeli lub ze zmianami marskimi. U niektórych osób kolonizacja (czyli nieszkodliwa obecność grzybów) może przejść w inwazję, czyli chorobę.
Spośród licznych gatunków kropidlaka od chorych na zapalenie płuc najczęściej izoluje się A. fumigatus, A. flavus, A. niger i A. terreus.
Rodzaje aspergilozy płuc
Wyróżnia się następujące postaci aspergilozy płuc:
- inwazyjną aspergilozę płuc, która jest rodzajem grzybicy płuc
- inwazyjną aspergilozę tchawiczo-oskrzelową
- a także: podostrą inwazyjną aspergilozę płuc, przewlekłą jamistą aspergilozę płuc, przewlekłą włókniejącą aspergilozę płuc, grzybniak kropidlakowy i guzek kropidlakowy, które określa się jako przewlekłą aspergilozę płuc.
W aspergilozach inwazyjnej i podostrej inwazyjnej dochodzi do inwazji grzybni kropidlaka do miąższu płuc, co powoduje odczyn zapalny, który może prowadzić do martwicy.
Pozostałe postaci aspergilozy mają charakter przewlekły, bez inwazji grzyba do tkanek płuca.
Czynniki ryzyka inwazyjnej aspergilozy płuc
Czynniki ryzyka inwazyjnej aspergilozy płuc to:
- neutropenia, czyli zmniejszenie liczby neutrofilów we krwi, zwykle spowodowana chemioterapią w leczeniu nowotworów złośliwych
- immunosupresja (przyjmowanie glikokortykosteroidów, leków po przeszczepieniu narządu, chemioterapia), antybiotykoterapia
- duże stężenie zarodników Aspergillus w środowisku
- współistnienie przewlekłej choroby płuc.
Podostra inwazyjna aspergiloza płuc występuje u chorych z mniejszym upośledzeniem odporności niż usposabiające do inwazyjnej aspergilozy płuc, np. u chorych przewlekle leczonych małymi dawkami glikokortykosteroidów, chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, cukrzycę, marskość wątroby, po radioterapii, niedożywionych lub w podeszłym wieku oraz u krytycznie chorych leczonych antybiotykami na oddziałach intensywnej opieki medycznej.
Aspergiloza płuc – objawy
Objawy aspergilozy płuc są niecharakterystyczne i należą do nich:
- gorączka
- ból opłucnowy, czyli ból w klatce piersiowej, który jest zwykle kłujący, dobrze zlokalizowany i nasila się przy ruchach klatki piersiowej (np. głębokim oddychaniu, kichaniu)
- krwioplucie.
Aspergiloza płuc – rozpoznanie
Badania obrazowe
Najpierw lekarz zbierze wywiad i zbada pacjenta. Następnie skieruje na badania dodatkowe, takie jak RTG płuc. W aspergilozie inwazyjnej widoczne będą na RTG w płucach m.in. pojedyncze lub liczne guzki, niektóre z cechami rozpadu lub – rzadziej naciek zajmujący segment lub płat płuca. Zmiany te są zlokalizowane obwodowo, czyli na obwodzie płuc, przylegają do opłucnej. W tomografii komputerowej wysokiej rozdzielczości zmiany można wykryć znacznie wcześniej niż na RTG, dlatego często to badanie stosuje się w diagnostyce i monitorowaniu efektów leczenia.
Badania potwierdzające rozpoznanie
Pewne rozpoznanie aspergilozy inwazyjnej i podostrej aspergilozy inwazyjnej możliwe jest tylko na podstawie stwierdzenia grzybni w badaniu mikroskopowym materiału z biopsji płuca i wyhodowania Aspergillus z tej próbki. W aspergilozie podostrej lekarz może skierować na
badanie krwi na obecność swoistych przeciwciał przeciwko Aspergillus
, które mają znaczenie pomocnicze.Aspergiloza płuc – leczenie
Leczenie inwazyjnej i podostrej inwazyjnej postaci aspergilozy polega na stosowaniu leków przeciwgrzybiczych – worykonazolu lub izawukonazolu.
U niektórych pacjentów lekarz może zalecić amfoterycynę B, kaspofunginę, mykafunginę albo pozakonazol. W niektórych przypadkach można dodatkowo rozważyć leczenie chirurgiczne zmian martwiczych.
Profilaktyka u osób z dużym ryzykiem zakażenia
U osób obciążonych dużym ryzykiem rozwoju inwazyjnej aspergilozy, np. z przedłużoną i ciężką neutropenią (czyli zmniejszoną liczbą neutrofilów we krwi), z chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi lub po przeszczepieniu płuc lekarz może zalecić leczenie profilaktyczne, czyli przyjmowanie leków przeciwgrzybiczych, aby zapobiec zakażeniu kropidlakiem.
Wtórna profilaktyka
U pacjentów wyleczonych z inwazyjnej aspergilozy płuc, u których kontynuuje się leczenie immunosupresyjne, lekarz może zalecić tzw. wtórną profilaktykę przeciwgrzybiczą, czyli stosowanie leków przeciwgrzybiczych w celu uniknięcia nawrotu zakażenia.
Apergiloza płuc a alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna
Oprócz apergilozy płuc kropidlak może spowodować chorobę zwaną alergiczną aspergilozą oskrzelowo-płucną.
Na czym polega alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna?
Jest to zespół nadwrażliwości spowodowany narażeniem na alergeny grzyba Aspergillus fumigatus (rzadziej innych gatunków), który kolonizuje drogi oddechowe. Oznacza to, że grzyb bytuje w drogach oddechowych, nie powoduje zakażenia, ale układ odpornościowy rozwija przeciwko niemu reakcję nadwrażliwości i to ona odpowiada za objawy.
Kto najczęściej choruje?
Alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna występuje najczęściej u osób chorych na astmę lub mukowiscydozę, niekiedy u chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) skojarzoną z rozstrzeniami oskrzeli.
Objawy choroby
Objawy obejmują nasilone objawy astmy. Może się pojawić uciążliwy kaszel z wykrztuszaniem gęstej wydzieliny z brązowawymi czopami, zwykle w bardziej zaawansowanych stadiach choroby. Mogą występować świsty, duszność i krwioplucie. Astma przebiega wówczas z częstymi zaostrzeniami i gorszą reakcją na leczenie glikokortykosteroidami wziewnymi. Dość często występuje uczucie przewlekłego zmęczenia lub utrata masy ciała, a w okresie zaostrzeń mogą się pojawić niewielka gorączka i dreszcze.
Leczenie
W leczeniu stosuje się prednizon i itrakonazol.
