×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Niedożywienie pacjentów onkologicznych

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Badania przeprowadzone u osób chorych na nowotwory wskazują umiarkowaną lub poważną utratę masy ciała u 30%–70% pacjentów. Z powyższych danych wynika, że choroba nowotworowa prawie zawsze wiąże się z zaburzeniami stanu odżywienia. Przedział ten uzależniony jest od typu nowotworu, umiejscowienia i rozmiaru guza, stadium choroby, wieku chorego oraz od zastosowanej terapii.


Fot. istockphoto.com

Najczęściej znaczącą utratę masy ciała obserwuje się u pacjentów w zaawansowanym stadium nowotworu żołądka, trzustki, jelita grubego oraz płuc. Mniejsze ryzyko utraty masy ciała obserwuje się u kobiet z nowotworem piersi i u pacjentów z nowotworami hematologicznymi.

Niedożywienie w chorobie nowotworowej nazywane jest inaczej zespołem kacheksja/anoreksja nowotworowa. Jest to stan, w którym obserwuje się poważną, długotrwałą, niezamierzoną i postępującą utratę masy ciała, który w małym stopniu odpowiada na konwencjonalne leczenie żywieniowe i może być związany z anoreksją, astenią (przewlekłe zmęczenie) i odczuwaniem wczesnej sytości. Uważa się, że zespół ten nie jest prosty do leczenia, aczkolwiek można podjąć skuteczne działanie w tym zakresie.

Do niedożywienia u pacjentów onkologicznych dochodzi z kilku powodów. Pierwszy z nich to niewystarczające odżywianie droga doustną. Tradycyjny sposób żywienia może być utrudniony z powodu braku apetytu i anoreksji. Problemy mogą wynikać także z umiejscowienia guza w miejscu, które utrudnia gryzienie czy przełykanie. Zdarza się także, że uczucie nadmiernej sytości pojawia się po spożyciu nawet niewielkiej ilości pokarmu. Inną kwestią jest konieczność wielokrotnego powtarzania pewnych badań diagnostycznych, często zmuszających pacjenta do powstrzymywania się od jedzenia.

Kolejnym problemem jest wzmożona utrata substancji odżywczych spowodowana zaburzeniami trawienia i wchłaniania. Podczas choroby pojawia się także zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze spowodowane rozrostem guza czy ewentualnymi towarzyszącymi infekcjami, gorączką. Ponadto należy pamiętać, że zaburzenia metaboliczne obserwowane w chorobie nowotworowej upośledzają przemianę białek, węglowodanów i tłuszczów.

Często niedożywienie wynika z nietolerancji leczenia i może być skutkiem ubocznym zastosowania chemioterapii, radioterapii czy leczenia chirurgicznego.

Jak radzić sobie ze skutkami ubocznymi chemioterapii, radioterapii?

Czytaj: Dieta w chemioterapii, Dieta w radioterapii

Kolejny problem charakterystyczny dla pacjentów onkologicznych to zaburzenia w gospodarce hormonalnej i zachwianie równowagi procesów regulujących odczuwanie głodu i sytości. W organizmie pacjentów onkologicznych produkowana jest nadmierna ilość cytokin prozapalnych m.in. – interleukina 1 (IL-1) i interleukina 6 (IL-6). Zaburzone jest także wydzielanie leptyny i innych substancji hamujących łaknienie (anoreksogenicznych). Blokowana jest także aktywacja neuropeptydu Y i innych białek stymulujących pobieranie pokarmu (oreksygenicznych).

Niedożywienie jest poważnym problemem, a jego konsekwencje mogą być bardzo poważne, m.in.:

  • utrata masy ciała spowodowana utratą masy mięśniowej. Mniejsza masa mięśniowa skutkuje szybkim odczuwaniem zmęczenia i osłabieniem, co z kolei upośledza lub całkowicie uniemożliwia aktywność fizyczną oraz zniechęca pacjenta do podjęcia jakichkolwiek czynności,
  • osłabienie odporności i większe ryzyko infekcji. Łatwiej dochodzi do powikłań pooperacyjnych, utrudnione jest gojenie ran,
  • gorsza tolerancja zastosowanej chemioterapii czy radioterapii. Może to prowadzić do wcześniejszego zakończenia leczenia lub odstąpienia na pewien czas od terapii,
  • gorsze nastawienie do leczenia, pogorszenie nastoju, apatia, wzmożona drażliwość i zwiększone ryzyko depresji.

Niedożywienie u pacjentów onkologicznych uważane jest za niekorzystny czynnik rokowniczy. Nie podjęcie odpowiednich działań (włączenie leczenia żywieniowego) zmierzających do poprawy odżywienia chorego może prowadzić nawet do zgonu. Uznaje się, że utrata 40%–50% masy ciała, skutkuje śmiercią.

Jak w takim razie nie dopuścić do niedożywienia?

Czytaj: Dieta w chorobie nowotworowej

dr n. med. Dominika Wnęk
Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.

04.08.2021

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.