Rak brodawki Vatera: objawy, diagnostyka i leczenie

Choroba ta dotyczy zwłaszcza osób powyżej 60. roku życia, częściej mężczyzn niż kobiet. Objawy raka brodawki Vatera są niecharakterystyczne, pojawiają się dość wcześnie i w porównaniu z innymi nowotworami dróg żółciowych pozwalają na rozpoznanie choroby w dość wczesnym stadium zaawansowania.

Rak brodawki Vatera - gdzie się rozwija?

Raki brodawki Vatera stanowią różnorodną grupę raków, które rozrastają się w miejscu połączenia dróg żółciowych z dwunastnicą i obejmują okolicę okołobrodawkową. Przeczytaj więcej: Budowa i funkcje pęcherzyka żółciowego oraz dróg żółciowych

Ryc. 1. Brodawka Vatera znajduje się na końcu przewodu żółciowego wspólnego i trzustkowego – tuż przed ujściem do dwunastnicy, otoczona przez zwieracz Oddiego

Jak często występuje rak brodawki Vatera?

Rak brodawki Vatera jest względnie rzadkim nowotworem. Występuje z częstością 0,57 na 100 000 osób na rok, stanowiąc około 2% wszystkich raków przewodu pokarmowego i 20% raków zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych.

Kogo dotyczy rak brodawki Vatera?

Choroba ta dotyczy zwłaszcza osób powyżej 60. roku życia, częściej mężczyzn niż kobiet. Czynnikiem zwiększającym 100–200-krotnie ryzyko wystąpienia tej choroby jest uwarunkowany genetycznie zespół polipowatości rodzinnej (FAP). Guz może się rozrastać do wewnątrz światła przewodu pokarmowego lub wzdłuż przewodów żółciowych. W 40% przypadków obserwuje się przerzuty do trzustkowo-dwunastniczych węzłów chłonnych.

Rak brodawki Vatera – objawy

Objawy raka brodawki Vatera są niecharakterystyczne, pojawiają się jednak dość wcześnie i w porównaniu z innymi nowotworami dróg żółciowych pozwalają na rozpoznanie choroby w dość wczesnym stadium zaawansowania.

Wzrost guza powoduje zwykle zwężenie końcowego odcinka dróg żółciowych. Pojawia się wówczas okresowe bądź stałe zażółcenie powłok skórnych o różnym natężeniu, czyli żółtaczka z towarzyszącym świądem skóry, utratą masy ciała i niechęcią do przyjmowania pokarmów.

Co robić w razie wystąpienia objawów raka brodawki Vatera?

W razie wystąpienia opisanych powyżej objawów należy się niezwłocznie zgłosić do lekarza rodzinnego. Każdy epizod żółtaczki, nawet jeśli nie towarzyszą mu ból i inne objawy, wymaga konsultacji lekarskiej.

Diagnoza raka brodawki Vatera

Lekarz najpierw zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Podczas badania brzucha może zauważyć powiększoną wątrobę i powiększony, napięty pęcherzyk żółciowy. Ponieważ objawy, takie jak żółtaczka i powiększona wątroba mogą występować w wielu różnych chorobach, skieruje pacjenta na badania dodatkowe.

Do badań tych należą badania laboratoryjne krwi, w których może wystąpić wzrost stężenia bilirubiny, aktywności fosfatazy alkalicznej (ALP), gammaglutamylotranspeptydazy (GGTP), a niekiedy także aminotransferaz (ALT i AST).

Aby jednak ustalić rozpoznanie guza brodawki Vatera, należy go uwidocznić w badaniach endoskopowych i obrazowych. Do badań tych należą duodenoskopia lub endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW) z pobraniem wycinków lub wymazu szczoteczkowego.

Duodenoskopia to badanie endoskopowe (endoskop jest wprowadzony jest przez przełyk i żołądek do dwunastnicy), które umożliwia nie tylko pobranie wycinków ze zmiany, ale także wymazu szczoteczkowego z dróg żółciowych za pomocą szczotki wprowadzonej poprzez kanał roboczy aparatu.

Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna jest metodą diagnostyczną i terapeutyczną. Umożliwia ona pobranie biopsji ze zmienionej chorobowo brodawki Vatera, a po zakontrastowaniu dróg żółciowych, dokładną ocenę miejsca i stopnia zwężenia dróg żółciowych.

Inne pomocne badania to m.in. badanie ultrasonograficzne (USG) i tomografia komputerowa (TK) jamy brzusznej. W USG stwierdza się poszerzenie dróg żółciowych na całym ich przebiegu. Podobne zmiany wykrywa tomografia komputerowa, która dodatkowo różnicuje pochodzenie zmiany i ocenia stopień zaawansowania nowotworu. Rezonans magnetyczny dróg żółciowych (MRCP) z 85–100% dokładnością określa miejsce występowania i stopień zwężenia dróg żółciowych.

Tak jak w przypadku każdego nowotworu złośliwego, rozpoznanie ustala się na podstawie badania histopatologicznego pobranej próbki guza.

Rak brodawki Vatera – sposoby leczenia

We wczesnej fazie choroby możliwe jest usunięcie samej brodawki Vatera – ampulektomii. Ze względu na to, że w momencie rozpoznania guz jest zwykle już bardziej zaawansowany, częściej wykonuje się rozległą operację z usunięciem całej dwunastnicy i trzustki.

Co można zrobić, gdy guz jest nieoperacyjny?

Jeśli natomiast nowotwór jest tak bardzo zaawansowany, że nie nadaje się do usunięcia, to możliwe jest jedynie leczenie paliatywne tak, aby poprawić komfort życia pacjenta. Guz zatyka bowiem ujście dróg żółciowych do jelita i powoduje związane z tym objawy, głównie żółtaczkę i świąd. W takiej sytuacji lekarz może wykonać endoskopową papillotomię, czyli nacięcie brodawki Vatera z drenażem dróg żółciowych.

Zalecenia po wypisie ze szpitala

Po wypisaniu ze szpitala pacjent pozostaje pod opieką poradni specjalistycznych oraz lekarza rodzinnego. Należy przestrzegać zaleceń dietetycznych oraz przyjmować leki o działaniu wspomagającym.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie raka brodawki Vatera?

Tak. Im wcześniej wykryty nowotwór, tym większa szansa całkowitego wyleczenia.

Przeżywalność osób chorych na raka brodawki Vatera jest różna w zależności od tego, na jakim etapie wykryje się chorobę oraz jakie leczenie i z jakim efektem się przeprowadzi. Szacuje się, że około 35%–62% chorych leczonych operacyjnie z intencją wyleczenia żyje po pięciu latach po leczeniu.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Nie ma metod zapobiegania rakowi brodawki Vatera.