Bilirubina to barwnik, który stanowi produkt rozkładu hemu (składnika hemoglobiny). Bilirubina występuje w dwóch frakcjach – sprzężonej (bezpośredniej) i niesprzężonej (pośredniej). Zwiększone stężenie bilirubiny we krwi występuje w chorobach wątroby, dróg żółciowych oraz w stanach hemolizy, czyli kiedy dochodzi do rozpadu erytotrocytów w układzie krążenia. Zwiększone stężenie bilirubiny jest objawem, a nie chorobą.
NA SKRÓTY
Bilirubina w moczu - przyczyny
Co to jest bilirubina?
Bilirubina jest to żółtopomarańczowy barwnik będący produktem rozkładu hemu (składowej hemoglobiny). Miejscem rozkładu jest układ siateczkowo-śródbłonkowy znajdujący się głównie w wątrobie i śledzionie. Z komórek tego układu bilirubina wydzielana jest do krwi, gdzie wiąże się z białkiem znajdującym się we krwi – albuminą i tak powstaje bilirubina pośrednia/niesprzężona. W tej postaci jest wychwytywana przez komórki wątrobowe dodające do niej reszty kwasu glukuronowego, by nadać jej właściwość rozpuszczalności w wodzie i tak powstaje bilirubina bezpośrednia/sprzężona. Z wątroby bilirubina sprzężona wydzielana jest do dróg żółciowych, którymi żółć uchodzi do dwunastnicy.
Produkty przemiany bilirubiny nadają barwę moczowi i stolcowi.
Jeśli stężenie bilirubiny we krwi nie jest zwiększone, nie ma wpływu na kolor skóry. Jednak zwiększone stężenie bilirubiny we krwi (tzw. hiperbilirubinemia) jest powodem żółtaczki, czyli zażółcenia powłok skórnych oraz twardówek. Często występuje wówczas również świąd skóry.
Bilirubina niesprzężona i sprzężona
Bilirubina niesprzężona, pośrednia (wolna) – jest rozpuszczalna w tłuszczach i transportowana we krwi do wątroby, gdzie jest przekształcana do bilirubiny sprzężonej.
Bilirubina sprzężona, bezpośrednia (związana) – powstaje w wątrobie, gdzie bilirubina niesprzężona łączy się z kwasem glukuronowym, co powoduje, że jest rozpuszczalna w wodzie i wydalana z organizmu.
Stężenie bilirubiny całkowitej to stężenie bilirubiny bezpośredniej (sprzężonej) i pośredniej (niesprzężonej)
Badanie bilirubiny we krwi – normy
We krwi można badać stężenie bilirubiny całkowitej oraz jej frakcji, czyli bilirubiny bezpośredniej (sprzężonej) i pośredniej (niesprzężonej).
Normy stężenia bilirubiny we krwi u dorosłych wynoszą:
- Bilirubina całkowita: 5,1–20,5 µmol/l (0,3–1,2 mg/dl)
- Bilirubina bezpośrednia: 1,7–6,8 µmol/l (0,1–0,4 mg/dl)
- Bilirubina pośrednia: 3,4–13,7 µmol/l (0,2–0,8 mg/dl).
Badanie bilirubiny we krwi – przygotowanie
Do badania stężenia bilirubiny we krwi zwykle należy być na czczo. Czasem konieczne jest odstawienie leków przed badaniem, dlatego należy porozmawiać o tym z lekarzem prowadzącym.
Kiedy dochodzi do zwiększenia stężenia bilirubiny we krwi?
Do zwiększenia stężenia bilirubiny we krwi dochodzi podczas:
- chorób dróg żółciowych – m.in. kamicy przewodowej, która jest najczęstszą przyczyną hiperbilirubinemii, zapalenia dróg żółciowych, raka dróg żółciowych, a także raka trzustki – w tych chorobach dochodzi do zablokowania drogi odpływu żółci z wątroby do dwunastnicy, a więc do zastoju żółci, czyli cholestazy.
- hemolizy wewnątrznaczyniowej, czyli rozpadu czerwonych krwinek w układzie krążenia. Może to być wynikiem np. toksyn bakteryjnych, konfliktu serologicznego lub związane z nieprawidłową budową erytrocytów. Z rozpadających się krwinek uwalnia się hemoglobina, a z niej hem, który zawiera bilirubinę.
- chorób wątroby – m.in. w marskości wątroby, wirusowym zapaleniu wątroby (np. typu B lub typu C), toksycznym uszkodzeniu miąższu wątroby (np. przez alkohol lub leki), raku wątroby, zespole Budda i Chiariego, hiperbilirubinemiach wrodzonych (np. zespół Gilberta). Niewydolna wątroba nie jest w stanie sprzęgać bilirubiny wolnej z resztami kwasu glukuronowego i wydalać jej do żółci, dlatego wówczas stężenie bilirubiny wolnej we krwi rośnie.
- ciąża – zwiększenie stężenia bilirubiny w czasie ciąży nosi nazwę cholestazy ciężarnych i wynika z powodu zmian hormonalnych w organizmie ciężarnej
- okres noworodkowy – zwiększenie stężenia bilirubiny w tym okresie nosi nazwę żółtaczki noworodków i wynika z niedojrzałości enzymatycznej wątroby noworodka.
Zwiększone stężenie bilirubiny całkowitej – przyczyny
Do przyczyn zwiększonego stężenia bilirubiny całkowitej we krwi należą:
- hemoliza (rozpad krwinek czerwonych)
- hiperbilirubinemie wrodzone, czyli choroby wrodzone, w których występuje zwiększone stężenie bilirubiny we krwi
- marskość wątroby
- toksyczne uszkodzenie miąższu wątroby, np. przez alkohol, czynniki chemiczne (więcej na ten temat: Alkoholowe choroby wątroby, Polekowe uszkodzenia wątroby)
- nowotwory wątroby, np. rak wątroby
- zespół Budda i Chiariego
- niewydolność serca
- ostre stłuszczenie wątroby ciężarnych
- kamica przewodowa, czyli obecność złogów w przewodach żółciowych
- zapalenia dróg żółciowych
- nowotwory dróg żółciowych, np. rak dróg żółciowych
- rak trzustki.
Zwiększone stężenie bilirubiny pośredniej we krwi – przyczyny
Do przyczyn zwiększonego stężenia bilirubiny pośredniej we krwi należą:
- hemoliza
- hiperbilirubinemie wrodzone
- marskość wątroby
- toksyczne uszkodzenie miąższu
- nowotwory wątroby
- zespół Budda i Chiariego
- niewydolność serca
- ostre stłuszczenie wątroby ciężarnych.
Zwiększone stężenie bilirubiny bezpośredniej we krwi – przyczyny
Do przyczyn zwiększonego stężenia bilirubiny bezpośredniej we krwi należą:
- kamica przewodowa
- zapalenia dróg żółciowych
- nowotwory dróg żółciowych
- rak trzustki
- marskość wątroby
- toksyczne uszkodzenie miąższu
- nowotwory wątroby
- zespół Budda i Chiariego
- niewydolność serca
- ostre stłuszczenie wątroby ciężarnych.
Kiedy wykonuje się oznaczenie stężenia bilirubiny?
Lekarz może skierować pacjenta na oznaczenie stężenia bilirubiny przede wszystkim wtedy, kiedy podejrzewa chorobę wątroby lub chorobę dróg żółciowych, a także hemolizę.
Najczęstsze objawy podwyższonej bilirubiny
Najbardziej charakterystycznym objawem zwiększonego stężenia bilirubiny we krwi jest żółtaczka, często ze świądem. Ponadto o chorobach wątroby lub dróg żółciowych mogą świadczyć różne objawy, takie jak ból po prawej stronie brzucha u góry lub na środku (kolka żółciowa lub ból żółciowy), odbarwienie stolca, ciemny mocz, osłabienie i wiele innych objawów.
Bilirubina w moczu - przyczyny
Bilirubina w stanach fizjologicznych nie występuje w moczu. Oznacza to, że u osób zdrowych nie jest wykrywalna w moczu.
Bilirubinuria to obecność bilirubiny w moczu. Żeby bilirubina znalazła się w moczu, to musi być rozpuszczalna w wodzie i wydalana przez nerki. Bilirubina niesprzężona jest rozpuszczalna w tłuszczach, ale nierozpuszczalna w wodzie, a zatem nie może być wydalana przez nerki i dostać się do moczu. Bilirubina sprzężona natomiast jest rozpuszczalna w wodzie, a zatem może być wydalana przez nerki i wykrywana w moczu. Mocz może mieć wówczas kolor herbaty lub coli. U zdrowej osoby z prawidłową czynnością wątroby i dróg żółciowych bilirubina nie jest wykrywalna w moczu. Z tego względu obecność bilirubiny w moczu może być najwcześniejszym objawem choroby wątroby lub dróg żółciowych.
Jakie są przeciwwskazania do badania bilirubiny we krwi?
Do oznaczenia stężenia bilirubiny wystarcza pobranie niewielkiej ilości krwi, dlatego nie ma przeciwwskazań do wykonania tego badania.
Lek na zmniejszenie stężenia bilirubiny
Nie ma uniwersalnego leku na zmniejszenie stężenia bilirubiny, ponieważ zwiększone stężenie bilirubiny stanowi objaw różnych chorób i stanów, a nie jest chorobą. Stężenie bilirubiny samo się zmniejszy, jeśli jego przyczyna będzie skutecznie leczona.
Niska bilirubina
Zmniejszone stężenie bilirubiny nie ma znaczenia klinicznego.
