Gastropareza to przewlekłe opóźnienie opróżniania żołądka niezwiązane z przeszkodą mechaniczną. Prowadzi do zalegania pokarmu w żołądku i rozciągania ścian żołądka. Najczęściej występuje gastropareza idiopatyczna, czyli bez uchwytnej przyczyny lub gastropareza cukrzycowa. Głównymi objawami gastroparezy są nudności i wymioty. W leczeniu stosuje się dietę, leki, a także zabiegi inwazyjne.
Co to jest gastropareza?
Gastropareza to przewlekłe opóźnienie opróżniania żołądka niezwiązane z przeszkodą mechaniczną, prowadzące do zalegania pokarmu w żołądku i rozciągania ścian żołądka. Powoduje to różne objawy.
Przyczyny gastroparezy
Najczęstsze postaci gastroparezy to gastropareza idiopatyczna, czyli bez uchwytnej przyczyny, choć u niektórych osób może być związana z zakażeniem wirusami – cytomegalii, Epsteina i Barr, ospy wietrznej i półpaśca oraz gastropareza cukrzycowa, która jest jedną z postaci cukrzycowej neuropatii autonomicznej, czyli uszkodzenia układu nerwowego związanego z cukrzycą (zob. Neuropatia cukrzycowa).
Inne przyczyny gastroparezy:
- zabiegi operacyjne (np. operacje bariatryczne, operacje żołądka lub trzustki)
- leki (np. opioidy, leki przeciwcholinergiczne)
- choroba Parkinsona
- choroby układowe – twardzina układowa, toczeń rumieniowaty układowy
- nowotwory złośliwe
- amyloidoza
- niedrożność rzekoma przewodu pokarmowego, czyli taka, w której nie występuje przeszkoda uniemożliwiająca przesuwanie się pokarmu
- mastocytoza układowa
- niedokrwienie jelit.
Gastropareza – objawy
Do objawów gastroparezy należą:
- nudności i wymioty, które są najczęstszym objawem i zwykle występują co najmniej po 1 godzinie po posiłku (zwykle 2–6 h po posiłku) i w wymiocinach widać niestrawiony pokarm
- pełność poposiłkowa
- wczesne uczucie sytości
- ból lub dyskomfort w nadbrzuszu
- wzdęcie.
W ciężkich przypadkach może dochodzić do:
- utraty masy ciała
- niedożywienia
- odwodnienia
- zaburzeń elektrolitowych (zob. Elektrolity – co to, niedobór, kiedy pić elektrolity?).
Objawy gastroparezy są podobne niezależnie od jej przyczyny.
Gastropareza – diagnostyka
Najpierw lekarz zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Aby ocenić, jak przebiega opróżnianie żołądka (czyli przemieszczanie się treści pokarmowej z żołądka do jelita) i czy jest prawidłowe, zaleci badania dodatkowe, do których należą:
- scyntygrafia ze standaryzowanym posiłkiem znaczonym radioaktywnym technetem, która jest metodą podstawową i polega na tym, że pacjent zjada specjalnie przygotowany posiłek, w którym znajduje się radioaktywny technet, a następnie leży lub siedzi, a gammakamera wykonuje zdjęcia brzucha co określony czas (1,2 i 4 h). Jest to badanie nieinwazyjne, bezbolesne, nie wymaga znieczulenia ani kontrastu.
- kapsułka bezprzewodowa z funkcją oceny pH w otaczającym środowisku – polega na tym, że pacjent połyka malutkie urządzenie diagnostyczne (kapsułkę), w której znajduje się miniaturowy czujnik, który mierzy pH w przewodzie pokarmowym – nagły wzrost pH świadczy o tym, że kapsułka opuściła żołądek i dostała się do jelita. Dane są bezprzewodowo przesyłane do rejestratora noszonego przez pacjenta. Po zakończeniu badania kapsułka jest wydalana ze stolcem. Jest to badanie bezbolesne i nie wymaga hospitalizacji.
- test oddechowy z oceną stężenia 13CO2 w wydychanym powietrzu po spożyciu pokarmu znaczonego tym izotopem, które polega na tym, że pacjent spożywa posiłek lub napój zawierający substancję znakowaną stabilnym izotopem węgla, a następnie lekarz analizuje powietrze wydychane przez pacjenta, mierząc ilość dwutlenku węgla (13CO2).
Do innych badań dodatkowych wykonywanych przy podejrzeniu gastroparezy należą:
- endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopia), która jest konieczna w celu wykluczenia przeszkody mechanicznej
- badania obrazowe: enterografia tomografii komputerowej (CT enterografia) lub enterografia rezonansu magnetycznego (MR enterografia)
- badania laboratoryjne z krwi: stężenie glukozy na czczo, przeciwciała przeciwjądrowe.
Gastropareza – leczenie
W leczeniu gastroparezy stosuje się leczenie żywieniowe, aby zmniejszyć nasilenie dolegliwości i zapobiec niedoborom żywieniowym. Modyfikacja diety polega na
- zmniejszeniu objętości przyjmowanych posiłków
- ograniczeniu w nich zawartości tłuszczu (czasem również błonnika)
- przyjmowaniu pokarmów w formie rozdrobnionej.
W ciężkich przypadkach bywa konieczne żywienie enteralne, czyli podawane bezpośrednio do jelita lub pozajelitowe.
U osób, które stosują leki hamujące motorykę przewodu pokarmowego, takie jak np. opioidy, leki przeciwcholinergiczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, lekarz odstawi je lub zamieni na inne leki.
Gastropareza - leczenie farmakologiczne
Ponadto stosuje się leczenie farmakologiczne:
- leki prokinetyczne, czyli pobudzające motorykę przewodu pokarmowego, które przyspieszają przesuwanie się pokarmu przez przewód pokarmowy, takie jak erytromycyna, cisapryd, metoklopramid
- leki zmniejszające nudności i hamujące wymioty, np. ondansetron, granisetron, prochlorperazyna, tietylperazyna, dimenhydrynat.
U niektórych osób lekarz może zalecić elektryczną stymulację żołądka za pomocą wszczepionego stymulatora.
Leczenie zaawansowanej gastroparezy
W cięższych przypadkach stosuje się zabiegi inwazyjne w obrębie odźwiernika żołądka (czyli tej części żołądka, która łączy się z jelitem), np. nacięcie odźwiernika, wstrzyknięcie toksyny botulinowej. Stosuje się je przede wszystkim u chorych z dominującym nadmiernym napięciem (czyli kurczem) odźwiernika.
Pomocna może być także akupunktura – wstępne wyniki badań wskazują na korzystny efekt tej metody u chorych z gastroparezą cukrzycową.
W bardzo ciężkich przypadkach lekarz może skierować na operację usunięcia części lub całego żołądka.
