Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Niedokrwistość megaloblastyczna


Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1 we Wrocławiu
Niedokrwistość megaloblastyczna
Fot. istock.com

Co to jest niedokrwistość megaloblastyczna i jakie są jej przyczyny?

Krew zdrowego człowieka to około 5–6 litrów stale krążącej, płynnej tkanki. Składa się ona z kilku istotnych elementów – osocza, czyli przejrzystej, płynnej substancji, w której zawartych jest kilka rodzajów krwinek (tzn. czerwonych, białych, płytek krwi), z których każda pełni specyficzne funkcje. Niniejsze opracowanie poświęcone jest chorobie związanej z krwinkami czerwonymi, inaczej erytrocytami. Ich zadaniem jest dostarczanie tlenu pochodzącego z powietrza do każdej komórki ludzkiego ciała. Krwinki czerwone zbudowane są w sposób umożliwiający im „wyłapywanie” tlenu w płucach, następnie transportowanie go drogą naczyń krwionośnych i przekazywanie poszczególnym komórkom i tkankom. Zadanie to jest możliwe do wykonania dzięki hemoglobinie – czerwonemu barwnikowi zawartemu wewnątrz krwinki czerwonej. Jej rola polega na wiązaniu tlenu i przekazywaniu go do różnych narządów i tkanek całego organizmu, a także na odprowadzaniu dwutlenku węgla do płuc (i pozbywaniu się go z organizmu).

Niedokrwistość, inaczej anemia, jest stanem, w którym we krwi występuje za mała liczba czerwonych krwinek, lub gdy w ich wnętrzu znajduje się zbyt mała ilość hemoglobiny. W zależności od nasilenia niedokrwistości wyróżniamy:

  • niedokrwistość łagodną,
  • niedokrwistość umiarkowaną,
  • niedokrwistość ciężką,
  • niedokrwistość zagrażającą życiu.

W zdrowym organizmie części składowe krwi produkowane są w szpiku kostnym. To tutaj powstają poszczególne krwinki, wzrastają, dojrzewają, a następnie uwalniane są do krwi, by pełnić swoje funkcje. Produkcja erytrocytów wymaga zapewnienia podstawowych składników budulcowych, którymi są żelazo, kwas foliowy i witamina B12. Jeżeli któregokolwiek z nich brakuje, dochodzi do zaburzenia produkcji krwinek czerwonych. Dodatkowo cechują się one nieprawidłowym wyglądem, skróconą żywotnością oraz niezdolnością do prawidłowej pracy. Jednym z takich stanów jest niedokrwistość megaloblastyczna. Tym terminem określa się zarówno niedokrwistość z niedoboru witaminy B12, jak i kwasu foliowego, lub obu tych substancji. Nazwa ta bierze się od nieprawidłowego kształtu krwinki czerwonej, która jest z reguły znacznie większa niż u osób zdrowych.

Witamina B12 jest dostarczana do naszego organizmu w prawidłowo zbilansowanej diecie, jej główne źródła to mleko i mięso. Warunkiem jej przyswojenia w jelitach jest wcześniejsze związanie z tzw. czynnikiem wewnętrznym Castle'a (produkowanym w żołądku), który jest transporterem tej witaminy i umożliwia jej wchłanianie w jelicie cienkim. We krwi rolę transportującą przejmuje białko nazywane transkobalaminą II.

Niedobór witaminy B12 występuje najczęściej u osób w wieku podeszłym, częściej u kobiet oraz u osób mających grupę krwi A i niebieski kolor oczu. Jej zapasy w organizmie wystarczają na cztery lata. Najczęstsze przyczyny niedoboru to:

  • nieprawidłowo zbilansowana dieta (zwłaszcza wegańska),
  • alkoholizm,
  • zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego (stan po usunięciu żołądka lub fragmentu jelita, nieswoiste zapalenia jelit, przewlekłe zapalenie trzustki),
  • nieprawidłowości związane z czynnikiem wewnętrznym (np. choroba Addisona i Biermera, wrodzony niedobór czynnika wewnętrznego),
  • niedobór transkobalaminy II.

Choroba Addisona i Biermera, inaczej nazywana niedokrwistością złośliwą, jest najczęściej spotykanym rodzajem niedoboru witaminy B12. Polega na nieprawidłowym działaniu czynnika wewnętrznego i błony śluzowej żołądka. Jest on atakowany przez autoprzeciwciała (specyficzne cząstki wytwarzane w ustroju, skierowane przeciwko strukturom własnego organizmu). Konsekwencją tego stanu jest znaczne zmniejszenie wchłaniania witaminy B12, a po wyczerpaniu jej zapasów rozwijają się objawy choroby.

Kwas foliowy dostarczamy do organizmu, spożywając zielone warzywa liściaste, owoce cytrusowe i produkty pochodzenia zwierzęcego. Zapotrzebowanie na tę witaminę zwiększa w okresie ciąży i karmienia piersią. Zapasy w ustroju wystarczają na zabezpieczenie organizmu na około 4 miesiące. Niedobór kwasu foliowego występuje najczęściej:

  • u osób spożywających dietę ubogą w świeże warzywa i owoce,
  • osób z przewlekłymi chorobami wątroby,
  • podczas stosowania niektórych leków (np. metotreksatu, fenytoiny),
  • u osób nadużywających alkoholu,
  • w okresach zwiększonego zapotrzebowania (ciąża, okres karmienia piersią; niektóre choroby przewlekłe),
  • u osób narażonych na utratę kwasu foliowego (chorzy dializowani).

Jak często występuje niedokrwistość megaloblastyczna?

Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 występuje u 9-17 osób na każde 100 000 mieszkańców, częściej u kobiet. Choroba najczęściej dotyczy osób starszych.

Niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego dotyczy 5% populacji w wieku 65–75 lat i 10% osób po 75. roku życia. Należy pamiętać, że obie choroby mogą współistnieć ze sobą.

Jak się objawia niedokrwistość megaloblastyczna?

Wspólne objawy wszystkich rodzajów niedokrwistości obejmują:

  • osłabienie, łatwą męczliwość,
  • upośledzenie koncentracji i uwagi,
  • bóle, zawroty głowy,
  • kołatania serca, duszności,
  • bladość skóry i błony śluzowej wewnątrz jamy ustnej, spojówek.

W przypadku niedoboru witaminy B12 występuje ponadto szereg objawów specyficznie wywołanych jej brakiem w układzie nerwowym i przewodzie pokarmowym:

  • utrata czucia smaku,
  • pieczenie, zapalenie języka z utratą apetytu i chudnięciem,
  • zmiana rytmu wypróżnień,
  • mrowienia, drętwienia kończyn, pierwszym objawem jest zwykle uczucie kłucia w opuszkach palców stóp, a także uczucie „przechodzenia prądu” wzdłuż kręgosłupa,
  • utrata czucia położenia i wibracji,
  • niestabilny chód,
  • zaburzenia oddawania moczu,
  • osłabienie wzroku,
  • zaburzenia nastroju, zmienność nastroju, a u osób starszych otępienie,
  • przedwczesne siwienie,
  • żółtawe, „cytrynowe” zabarwienie skóry.

Niedobór kwasu foliowego może objawiać się niepłodnością u obu płci. Należy pamiętać, że jest on niezbędny do prawidłowego rozwoju układu nerwowego płodu, stąd jego niedobór w pierwszym trymestrze ciąży wiąże się z ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych, tzw. wad cewy nerwowej.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów niedokrwistości megaloblastycznej?

W razie zaobserwowania objawów mogących wskazywać na niedokrwistość megaloblastyczną należy zgłosić się do lekarza POZ.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie niedokrwistości megaloblastycznej?

Z reguły pierwsze podejrzenie choroby stawiane jest po uzyskaniu nieprawidłowego wyniku morfologii krwi u osoby starszej lub stosującej niewłaściwie zbilansowaną dietę. W wynikach charakterystyczne jest zwiększenie objętości krwinki czerwonej (MCV), które często wyprzedza wystąpienie niedokrwistości. W rozmazie mikroskopowym można stwierdzić niejednorodne krwinki różnych rozmiarów. Ponadto wystąpić może również niedobór krwinek białych (tzw. leukopenia) oraz zmniejszona liczba płytek krwi.

Oznaczenie stężenia witaminy B12 i kwasu foliowego we krwi z reguły wskazuje na przyczynę niedokrwistości, choć w przypadku witaminy B12 częste są wyniki fałszywie dodatnie, tzn. niedobór istnieje, natomiast oznaczane stężenie witaminy jest prawidłowe. Parametry oznaczane pomocniczo różnicujące ten typ niedokrwistości to również stężenie homocysteiny (zwiększone) i kwasu metylomalonowego (MMA) (zwiększone w niedokrwistości z niedoboru witaminy B12, prawidłowe w niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego), zwiększone stężenie LDH (cechy rozpadu nieprawidłowych krwinek), zwiększone stężenie żelaza. Ponadto w chorobach autoimmunologicznych stwierdzana jest obecność tzw. autoprzeciwciał przeciw komórkom okładzinowym żołądka lub przeciwko czynnikowi wewnętrznemu.

W kolejnym etapie może zajść potrzeba wykonania biopsji szpiku kostnego. Za pomocą tego badania można dokładnie ocenić, jak wygląda produkcja krwi. W przypadku niedokrwistości megaloblastycznej zaobserwować można nieprawidłowo wyglądające prekursory niemal wszystkich krwinek, co jest efektem braku witaminy B12 lub kwasu foliowego.

Jakie są metody leczenia niedokrwistości megaloblastycznej?

Terapia niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliwego polega na usunięciu lub leczeniu przyczyny niedoboru i podawaniu odpowiedniej witaminy.

Witaminę B12 podaje sie w iniekcjach domięśniowych, początkowo codziennie, następnie co tydzień aż do wyrównania niedoboru. W celu zapobiegania ponownemu wystąpieniu choroby podaje się witaminę B12 co miesiąc do końca życia.

Leczenie niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego obejmuje przede wszystkim stosowanie prawidłowej diety (zalecane są np. wątróbka, szpinak, kapusta, produkty pełnoziarniste) oraz uzupełnianie kwasu foliowego w formie doustnych preparatów.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie niedokrwistości megaloblastycznej?

W zależności od charakteru choroby najczęściej możliwe jest całkowite wyleczenie niedokrwistości megaloblastycznej. Czasami nieodzowne będzie stosowanie preparatów witaminy B12 lub kwasu foliowego do końca życia.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia niedokrwistości megaloblastycznej?

Konieczne są regularne kontrole lekarskie i okresowe wykonywanie morfologii krwi zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na niedokrwistość megaloblastyczną?

Stosowanie odpowiedniej, prawidłowo zbilansowanej i urozmaiconej diety jest metodą zmniejszającą prawdopodobieństwo wystąpienia choroby, ponadto istotne jest unikanie nadmiernego spożycia alkoholu. W przypadku stosowania leków mogących powodować niedokrwistość megaloblastyczną wskazana jest kontrola morfologii krwi podczas terapii, a zarazem ograniczenie jej do niezbędnego minimum.

Data utworzenia: 29.08.2017
Niedokrwistość megaloblastycznaOceń:
(5.00/5 z 1 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?