Mięsak Kaposiego to nowotwór złośliwy, który najczęściej lokalizuje się na skórze i ma postać guza, uwypuklenia lub plam różnego koloru. Jest wynikiem zakażenia wirusem opryszczki typu 8 (HHV-8), który u osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym zwykle nie powoduje problemów zdrowotnych, ale u osób w immunosupresji może powodować właśnie mięsaka Kaposiego. Rokowanie jest dobre.
Co to jest mięsak Kaposiego i jak wygląda?
Mięsak to nowotwór złośliwy, który rozwija się z komórek znajdujących się w naczyniach krwionośnych i limfatycznych. Mięsak Kaposiego ma postać guzów, które pojawiają się na skórze – zwykle na twarzy, rękach i nogach. Mogą mieć kolor różowy, czerwony, fioletowy lub brązowy (zdjęcia w dalszej części artykułu w sekcji objawy - zobacz).
Mięsak Kaposiego - przyczyny
Przyczyną mięsaka Kaposiego jest zakażenie wirusem opryszczki typu 8, czyli HHV-8. U osób zdrowych zakażenie zwykle nie powoduje żadnych objawów, ponieważ układ odpornościowy utrzymuje je pod kontrolą. Jednak u osób z osłabionym układem odpornościowym HHV-8 może prowadzić do powstania mięsaka Kaposiego (zob. Zakażenia wywołane przez wirusy herpes HHV-6, HHV-7 i HHV-8).
Istnieje kilka rodzajów mięsaka Kaposiego:
- mięsak Kaposiego związany z AIDS, czyli występujący o osób zakażonych HIV, który wywołuje AIDS
- mięsak Kaposiego związany z przeszczepieniem narządu lub tzw. jatrogenny (związany z leczeniem), czyli taki, który występuje u biorców narządów lub osób, które z innych przyczyn stosują leki immunosupresyjne, czyli obniżające odporność
- klasyczny mięsak Kaposiego, który występuje w starszym wieku u osób pochodzenia wschodnioeuropejskiego, śródziemnomorskiego i bliskowschodniego
- endemiczny mięsak Kaposiego, który występuje u młodych osób w Afryce.
Czynniki ryzyka zachorowania na mięsaka Kaposiego obejmują:
- zakażenie HIV, czyli wirusem wywołującym AIDS
- starszy wiek; choć mięsak Kaposiego może wystąpić w każdym wieku, to najczęściej stwierdza się go u osób w wieku od 50 do 70 lat
- położenie geograficzne – najczęściej występuje w regionie Morza Śródziemnego, Europie Wschodniej i Afryce Subsaharyjskiej
- immunosupresja, czyli przyjmowanie leków osłabiających układ odpornościowy z różnych powodów, np. u osób po przeszczepieniu narządów.
Mięsak Kaposiego – częstość występowania
Mięsak Kaposiego to choroba rzadka. Szacuje się, że występuje rzadziej niż u 1 osoby na 100 000. W klasycznej postaci częściej stwierdza się go u mężczyzn niż kobiet (stosunek wynosi ok. 17:1), głównie u pacjentów powyżej 50. roku życia pochodzenia wschodnioeuropejskiego i śródziemnomorskiego. Mięsak Kaposiego związany z zakażeniem HIV występuje głównie w krajach, gdzie dostęp do leczenia jest ograniczony. W Polsce jest rzadki.
Mięsak Kaposiego – objawy
Mięsak Kaposiego ma postać zmian skórnych, które pojawiają się zwykle na twarzy albo kończynach (rękach lub nogach), ale mogą również pojawić się na genitaliach lub w jamie ustnej. W ciężkich przypadkach mogą występować w przewodzie pokarmowym i płucach. Zmiany skórne mogą przyjmować różne zabarwienie – od bladoróżowego do żywoczerwonego, ale także niebieskofioletowe, brązowe aż do sinożółtego. Zazwyczaj mają postać uwypuklenia, guzka, blaszki lub plamki. Zmiany rosną zwykle powoli i nie powodują bólu. Jeśli nie są leczone i rosną, mogą ulegać owrzodzeniu i nadkażeniu oraz powodować obrzęk kończyny.
.jpg)
Ryc. Różnorodność zabarwienia i lokalizacji zmian skórnych mięsaka Kaposiego: A – żywoczerwona plamka na dolnej powiece oka prawego; B – purpurowa zmiana na skórze okolicy barku, wyraźna żółta otoczka; C – sinofioletowa zmiana z widocznym żółtawym przebarwieniem na obwodzie; D – bladoróżowe zmiany na wewnętrznej powierzchni przedramienia (udostępniła prof. Justyna Kowalska). Źródło: Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna 2025 (premium.mp.pl)
Jeśli mięsak Kaposiego rozwija się w przewodzie pokarmowym, może powodować biegunkę, nudności i wymioty, ból brzucha i zmniejszenie masy ciała.
U osób w stanie immunosupresji, czyli np. przyjmujących leki zmniejszające aktywność układu odpornościowego, przebieg może być agresywny.
U osób chorych na AIDS mięsak Kaposiego – oprócz skóry – najczęściej zajmuje węzły chłonne, płuca, przewód pokarmowy, wątrobę i śledzionę. U części tych osób zmiany mogą występować tylko w narządach wewnętrznych bez widocznych guzów na skórze.
Mięsak Kaposiego – diagnostyka
Najpierw lekarz zbiera wywiad, a następnie bada pacjenta – ogląda skórę, poszukując zmian oraz bada węzły chłonne, czy nie są powiększone. Rozpoznanie mięsaka Kaposiego, który znajduje się na skórze, opiera się na badaniu histopatologicznym, czyli badaniu pod mikroskopem pobranego fragmentu zmiany skórnej. Próbka taka jest pobierana podczas biopsji skóry, a następnie wysyłana do laboratorium.
Mięsak Kaposiego zlokalizowany w narządach wewnętrznych wymaga szczegółowej diagnostyki. Jeśli jest zlokalizowany w przewodzie pokarmowym, wówczas lekarz kieruje pacjenta na badania dodatkowe, takie jak endoskopia, badanie kału na obecność krwi utajonej i tomografia komputerowa brzucha, aby uwidocznić guzy. Ostateczne rozpoznanie, jak w przypadku każdego nowotworu, jest stawiane na podstawie wyniku badania histopatologicznego z próbki guza.
Mięsak Kaposiego – leczenie
Leczenie mięsaka Kaposiego zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz chorób współistniejących. W przypadku zmian tylko na skórze u chorych na AIDS może wystarczyć leczenie antyretrowirusowe (przeciwwirusowe) zakażenia HIV.
Ponadto stosuje się chemioterapię oraz leczenie miejscowe: radioterapię, krioterapię (wymrażanie), chirurgiczne wycięcie zmiany. Nowoczesne leczenie polega na zastosowanie tzw. przeciwciał monoklonalnych.
U osób zakażonych HIV i HHV-8 niekiedy stosuje się tzw. profilaktykę farmakologiczną, czyli podaje leki przeciwwirusowe mające na celu zapobieżenie wystąpieniu mięsaka Kaposiego. Ze względu na dużą toksyczność i koszt takiej profilaktyki, nie jest stosowana rutynowo.
Mięsak Kaposiego – rokowanie
Rokowanie zależy w dużej mierze od stanu ogólnego pacjenta i lokalizacji mięsaka. Ogólnie przyjmuje się, że rokowanie jest dobre. Szacuje się, że około 75% osób z mięsakiem Kaposiego żyje po 5 latach od rozpoznania. Rokowanie jest lepsze u osób ze skórną postacią mięsaka Kaposiego, a gorsze u pacjentów z zajęciem narządów wewnętrznych, zwłaszcza płuc.
Mięsak Kaposiego może nawracać.
