×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego

dr n. med. Anna Parfieniuk-Kowerda
Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii
Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku

Co to jest zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego i jakie są jego przyczyny?

Zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego (streptococcal toxic shock syndrome – STSS) to bardzo szybko postępująca choroba wywołana przez zakażenie paciorkowcami beta-hemolizującymi grupy A, które produkują określone toksyny. Zespół ten przebiega z wstrząsem. Wstrząs  jest stanem zagrożenia życia, w którym dochodzi do niedotlenienia wielu narządów, co skutkuje ich niewydolnością. Dochodzi do spadku ciśnienia tętniczego, uszkodzenia nerek, wątroby i płuc. Zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego rozwija się przede wszystkim w wyniku głębokiego zakażenia tkanek miękkich (mięśni, tkanki podskórnej) lub posocznicy. Śmiertelność jest bardzo wysoka.

Jak często występuje zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego?

Zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego jest rzadką chorobą. Zgodnie z danymi epidemiologicznymi w Polsce w 2013 r. odnotowano 4 przypadki zespołu paciorkowcowego wstrząsu toksycznego.

Jakie są objawy zespołu paciorkowcowego wstrząsu toksycznego?

Zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego w przeciwieństwie do typowego zakażenia paciorkowcami grupy A prowadzi do poważnego uszkodzenia wielu narządów. Manifestuje się on obniżeniem ciśnienia tętniczego, uszkodzeniem nerek, któremu towarzyszy zmniejszenie ilości wydalanego moczu lub całkowity bezmocz, zaburzeniami krzepnięcia krwi (zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, tzw. DIC), ciężkimi zaburzeniami oddychania (ARDS), wysypką rumieniowo-plamistą, a także miejscowym uszkodzeniem tkanek, które stanowi najczęściej początkowe miejsce zakażenia. Śmiertelność wynosi około 30%. Choroba rozwija się nagle i gwałtownie. Zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego rozpoczyna się zwykle gorączką, bólami mięśni, obrzękami. Zazwyczaj bardzo szybko dochodzi do rozwoju niewydolności wielonarządowej.

U części pacjentów pojawia się wysypka na całym ciele. Jest ona podobna jak w szkarlatynie, drobnoplamista, żywoczerwona. Często zespołowi paciorkowcowego wstrząsu toksycznego towarzyszą zakażenia tkanek miękkich, które prowadzą do wystąpienia martwiczego zapalenia powięzi oraz zapalenia mięśni. Miejsce objęte procesem zapalnym jest zaczerwienione, obrzęknięte, bolesne. Zaburzenia krzepnięcia objawiają się skłonnością do krwawienia nawet przy niewielkim urazie, na skórze pojawiają się podbiegnięcia krwawe (potocznie nazywane siniakami), a także punkcikowate wybroczyny, które mogą obejmować skórę całego ciała i błony śluzowe jamy ustnej. Zaburzenia oddychania manifestują się płytkimi oddechami o zwiększonej częstotliwości. Mimo że oddech jest przyspieszony, nie poprawia się dostarczanie tlenu do organizmu i dochodzi do niedotlenienia. Skutkuje ono uszkodzeniem i niewydolnością kolejnych narządów. Dlatego często istnieje konieczność wspomagania oddychania za pomocą respiratora.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów paciorkowcowego wstrząsu toksycznego?

W przypadku pojawienia się wymienionych powyżej objawów należy wezwać pogotowie ratunkowe. Wystąpienie objawów wstrząsu jest zawsze wskazaniem do pilnej hospitalizacji, często na oddziale intensywnej terapii.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie paciorkowcowego wstrząsu toksycznego?

Podejrzenie zespołu paciorkowcowego wstrząsu toksycznego ustala się przede wszystkim na podstawie obrazu klinicznego. Pewne rozpoznanie choroby można ustalić na podstawie badania mikrobiologicznego posiewów z krwi lub ognisk zapalnych. Konieczne jest pobranie materiału z wielu miejsc, które potencjalnie mogą być miejscem wyjścia infekcji – pobiera się wymazy z nosa, gardła, ucha, dróg rodnych, płynu mózgowo-rdzeniowego czy skóry. Czasami istnieje potrzeba wykonania badań obrazowych: zdjęcia RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej lub bardziej dokładnych badań – tomografii komputerowej (TK) i rezonansu magnetycznego (MRI). Badania te pomagają również w lokalizacji ognisk zapalnych. W badaniach laboratoryjnych z krwi także występuje wiele nieprawidłowości, które potwierdzają uogólnioną infekcję. W morfologii krwi zazwyczaj obserwuje się wysoką leukocytozę, małopłytkowość, czasy krzepnięcia (APTT, PT, INR) są wydłużone, wskaźniki stanu zapalnego (CRP, PCT) wielokrotnie przewyższają normę. Zastosowanie mają również szybkie testy paciorkowcowe i odczyn antystreptolizynowy (ASO).

Jakie są metody leczenia paciorkowcowego wstrząsu toksycznego?

Każdy przypadek paciorkowcowego wstrząsu toksycznego jest zagrożeniem życia i w związku z tym musi być zawsze leczony w warunkach szpitalnych. W leczeniu przyczynowym stosuje się dożylną antybiotykoterapię. Stosuje się również leczenie wspomagające uzależnione od objawów. Zespół paciorkowcowego wstrząsu toksycznego należy leczyć na oddziale intensywnej opieki medycznej, ponieważ pacjent we wstrząsie wymaga podłączenia do sprzętu monitorującego podstawowe czynności życiowe i ścisłej obserwacji. Często istnieje potrzeba przetaczania preparatów krwiopochodnych (krwi, osocza, płytek). Pacjent we wstrząsie musi otrzymywać duże ilości płynów dożylnie, stosuje się też leki podwyższające ciśnienie tętnicze. Żeby umożliwić oddychanie stosuje się respirator. Jeśli w przebiegu wstrząsu dojdzie do niewydolności nerek, konieczne może być zastosowanie dializy. Hospitalizacja chorego wymaga maksymalnego reżimu sanitarnego. Konieczna jest izolacja pacjenta i zachowanie wszelkich środków ostrożności.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie paciorkowcowego wstrząsu toksycznego?

Paciorkowcowy wstrząs toksyczny obarczony jest wysoką śmiertelnością oraz bardzo poważnym przebiegiem klinicznym. Wczesne zastosowanie antybiotyku i leczenie wspomagające poprawiają rokowanie.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia paciorkowcowego wstrząsu toksycznego?

Przebycie paciorkowcowego wstrząsu toksycznego wymaga szczegółowej oceny powikłań i wiąże się z długą hospitalizacją. Po wyjściu ze szpitala pacjent powinien być poddawany regularnym badaniom kontrolnym. W zależności od stanu ogólnego, chorób towarzyszących i powikłań po przebytym zespole paciorkowcowego wstrząsu toksycznego pacjent może wymagać wizyt u różnych specjalistów.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na paciorkowcowy wstrząs toksyczny?

W celu uniknięcia zakażenia paciorkowcami należy przestrzegać podstawowych zasad higieny. W razie wystąpienia infekcji paciorkowcowej (anginy, zakażenia tkanek miękkich) trzeba je leczyć antybiotykami, by nie dopuścić do rozwoju wstrząsu.

31.05.2017
Wybrane treści dla Ciebie:

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.