×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Zapotrzebowanie na wapń w okresie ciąży

lek. Ewelina Stefanowicz
Kociewskie Centrum Zdrowia

Wapń jest jednym z podstawowych składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego rozwoju dziecka. Zmiany zachodzące w ciąży pozwalają, przy właściwym żywieniu, na sprostanie zwiększonemu zapotrzebowaniu na wapń bez konieczności suplementacji.


Fot. pixabay.com

Jaką funkcję w organizmie pełni wapń?

Wapń jest ważnym makroelementem budującym kości oraz zęby. Odgrywa on również rolę w przewodnictwie mięśniowo-nerwowym, procesie krzepnięcia krwi, wpływa na prawidłową pracę układu krwionośnego.

Niedobory wapnia wiążą się z pojawieniem się tężyczki oraz zaburzeń krążenia, mogą również powodować wzrost ciśnienia tętniczego. Przewlekła zmniejszona podaż tego makroelementu zwiększa ryzyko osteoporozy u dorosłych oraz powoduje krzywicę lub osteomalację u dzieci.

Jakie jest zapotrzebowanie na wapń w okresie ciąży?

Ilość wapnia, którą gromadzi płód w czasie ciąży, sięga 30 gramów, z czego 80% przypada na III trymestr. Zmiany fizjologiczne zachodzące w ciąży pozwalają na sprostanie tym wymaganiom. Do zmian tych zalicza się przede wszystkim: dwukrotnie zwiększoną zdolność wchłaniania wapnia w jelitach (zależną od produkcji 1,25-dihydroksywitaminy D w łożysku) oraz aktywny transport wapnia przez łożysko. Mimo że całkowite stężenie wapnia zmniejsza się wskutek obniżenia fizjologicznego stężenia albumin, poziom zjonizowanego wapnia we krwi pozostaje stabilny.

W czasie ciąży następuje również zmniejszenie gęstości kości (mobilizacja wapnia), niezależnie od ilości spożywanego wapnia. U zdrowych ciężarnych kobiet jest to zmiana fizjologiczna, która cofa się po okresie zakończenia laktacji.

Dzienne zapotrzebowanie na wapń dla kobiet w ciąży jest takie samo jak poza ciążą i wynosi 800–1000 mg dla kobiet ciężarnych, karmiących, >19. roku życia lub 1100–1300 dla kobiet ciężarnych, karmiących, <19. roku życia, zaś maksymalną tolerowaną dawkę ustalono na 2500 mg (3000 mg poniżej 18. roku życia).

Podsumowując, fizjologiczne zmiany w ciąży i laktacji pozwalają kobiecie na adaptację do zwiększonych potrzeb wzrastającego płodu, pod warunkiem odpowiedniej podaży wapnia w spożywanej żywności.

Jaka dieta zapewnia odpowiednią ilość wapnia w organizmie?

Prawidłowe odżywianie powinno pokrywać dzienne zapotrzebowanie wapnia kobiet w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze. Najlepszym źródłem wapnia dla kobiet w ciąży jest mleko (najlepiej niskotłuszczowe), które w jednej szklance (250 ml) zawiera do 300 mg wapnia. Oznacza to, że spożycie 1 litra mleka dziennie pokrywa całkowicie zapotrzebowanie na wapń. Zawartości wapnia w 1 szklance mleka odpowiada np. kubek jogurtu (150 g), jedna szklanka kefiru (oba napoje wskazane dla osób z nietolerancją laktozy), 35 dkg białego sera, dwa małe „trójkąciki” serka topionego i dwa plasterki sera żółtego.

Dużą zawartością wapnia charakteryzują się konserwy rybne, np. sardynki w oleju i pomidorach, jedzone wraz ze szkieletem, oraz warzywa zielone (szpinak, jarmuż, brokuły, natka pietruszki). Należy pamiętać, że wchłanianie wapnia z pokarmów roślinnych jest utrudnione ze względu na obecność fitynianów oraz szczawianów w tych produktach. Znikomą ilość wapnia zawierają chleb, mięso czy ziemniaki.

Czy potrzebna jest suplementacja wapnia u kobiet w ciąży?

Suplementację wapnia należy włączyć w przypadku pojawienia się objawów niedoboru tego makroelementu w diecie. Na niedobór narażone są szczególnie wieloródki, kobiety w okresie dojrzewania, menopauzy oraz w przypadku niedoboru witaminy D3. Niektóre badania wykazały korzystny wpływ tej interwencji na gęstość mineralną kości i zmniejszenie resorpcji (odwapnienia) kości u kobiet z niedoborem wapnia, zmniejszenie częstości występowania próchnicy (w 12. rż.) oraz ciśnienia skurczowego krwi u dzieci matek stosujących suplementację wapnia w czasie ciąży. W jednym natomiast badaniu zaobserwowano pogorszenie masy kostnej u kobiet z niedoborem wapnia, stosujących suplementację tego składnika mineralnego.

Wpływ suplementacji wapnia na profilaktykę nadciśnienia i stanu przedrzucawkowego

Osobnym zagadnieniem jest wpływ suplementacji wapnia na profilaktykę nadciśnienia i stanu przedrzucawkowego u kobiet (dotyczy to głównie ciąży dużego ryzyka). W opublikowanym w 2018 roku przeglądzie Cochrane (w którym podsumowano wyniki 13 badań o dobrej jakości, obejmujących ponad 15 000 kobiet) stwierdzono, że suplementacja wapnia w dużych dawkach (powyżej 1000 mg) zmniejsza ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego, a tym samym zmniejsza częstość porodów przedwczesnych oraz śmiertelność i inne poważne następstwa związane z nadciśnieniem tętniczym, szczególnie w przypadku kobiet, u których występuje niedobór wapnia w diecie.

Dzienne zapotrzebowanie na wapń realizuje:

  • 1 l mleka (4 szklanki*)
  • 1 l kefiru
  • 600 ml jogurtu naturalnego
* 1 szklanka mleka =
  • 35 dkg białego sera
  • 2 małe „trójkąciki" serka topionego
  • 2 plasterki żółtego sera

Zgromadzone dane nie dają jednak podstaw do zalecania rutynowej suplementacji wapnia w ciąży prawidłowej, pod warunkiem, że ilość wapnia w spożywanych pokarmach pokrywa dzienne zapotrzebowanie, tzn. 1000–1200 mg. Zgodnie z najnowszymi wynikami przeglądu Cohrane konieczne są dalsze badania w celu określenia odpowiedniej dawki suplementacyjnej.

Mimo to wiele towarzystw naukowych zaleca dodatkowe ilości wapnia (zwykle wapń, choć w różnych dawkach, znajduje się w preparatach wielowitaminowych dla kobiet w ciąży), kierując się faktem, że w wielu badaniach stwierdzono u kobiet w ciąży niedostateczną podaż wapnia w diecie.

Jakie ryzyko związane jest z nadmiernym spożyciem wapnia?

Nadmierne spożycie wapnia (ponad 2500 mg dziennie) może wynikać z suplementacji (prowadzonej najczęściej bez nadzoru lekarskiego) lub połączenia suplementacji z dietą bogatą w wapń, oraz przedawkowaniem witaminy D3 u dzieci. Poza przemijającymi objawami ubocznymi, takimi jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe (wzdęcia, zaparcia lub biegunka), mogą wystąpić objawy hiperkalcemii, w tym brak łaknienia, osłabienie mięśniowe, wielomocz i uszkodzenie nerek.

Wapń zmniejsza też wchłanianie innych minerałów, takich jak żelazo czy cynk, dlatego w przypadku przyjmowania wapnia należy go stosować rozłącznie z suplementacją żelaza lub pokarmami bogatymi w żelazo.

Jakie są zasady prowadzenia suplementacji wapnia?

Lekarz może, po przeprowadzeniu wywiadu dotyczącego nawyków żywieniowych, zalecić suplementację wapnia (zwykle w dawce 500–1000 mg). W przypadku stwierdzenia niedostatecznej podaży tego makroelementu w diecie może zalecić suplementację w dawce 1200 mg/dobę. Wapń w preparatach leczniczych i produktach suplementacyjnych występuje m.in. w postaci węglanu, cytrynianiu, mleczanu, glukonianiu, laktobionianiu czy glubionianiu.

Ilość wapnia zawartego w tych związkach jest zróżnicowana (od 9–40%), dlatego należy sprawdzić na etykiecie leku, ile jonów wapnia zawiera dany preparat i odpowiednio dobrać wymaganą dawkę. Cytrynian wapnia jest najlepiej przyswajalną solą wapnia. Może być stosowany na czczo, gdyż jego wchłanianie nie wymaga obecności soku żołądkowego. Węglan wapnia jest najczęściej spotykanym preparatem na rynku. Ponieważ do wchłaniania potrzebny jest sok żołądkowy, najlepiej spożywać go z posiłkiem.

Kobiety w ciąży powinny unikać stosowania nieoczyszczonych preparatów suplementacyjnych: dolomitowych, z muszli ostryg, z korali morskich i kości zwierzęcych (są źródłem naturalnie występującego węglanu wapnia), gdyż mogą zawierać ciężkie metale, np. ołów, który gromadzi się w kościach i może powodować poważne problemy zdrowotne.

Absorpcja wapnia w jelitach jest najlepsza wtedy, gdy jednorazowa dawka nie przekracza 500 mg. Oznacza to, że zalecana dawka, np. 1000 mg, powinna być stosowana w dwóch równych porcjach.

Zapamiętaj

  1. Wapń jest jednym z podstawowych składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego rozwoju płodu. Zmiany zachodzące w ciąży pozwalają, przy właściwym żywieniu, na sprostanie zwiększonemu zapotrzebowaniu na wapń.
  2. Wapń zawarty w pokarmach jest najlepiej przyswajalny. Suplementacja może być wskazana (zwłaszcza w III trymestrze ciąży) u kobiet, u których ilość tego składnika mineralnego w organizmie jest niedostateczna.
  3. Nie należy stosować suplementacji wapnia bez nadzoru lekarskiego, gdyż grozi to przedawkowaniem i poważnymi następstwami.

Piśmiennictwo

  1. Kovacs S.Ch.: Calcium and bone metabolism in pregnancy and lactation. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2001; 86: 2344–2348
  2. Olausson H., Laskey M.A., Goldberg G.R., Prentice A.: Changes in bone mineral status and bone size during pregnancy and the influence of body weight and calcium intake. Am. J. Clin. Nutr. 2008; 88: 1032–1039
  3. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. Calcium fact sheet for consumers. Updated December 6, 2019.
  4. Makowska-Donajska M., Hirnle L. Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017 2(4): 166–172
  5. Liu Z., Qiu .L, Chen Y.M., Su Y.X.: Effect of milk and calcium supplementation on bone density and bone turnover in pregnant Chinese women: a randomized controlled trail. Arch. Gynecol. Obstet. 2011; 283 (2): 205–211
  6. Bergel E.; Gibbons L.; Rasines M.G. i wsp.: Maternal calcium supplementation during pregnancy and dental caries of children at 12 years of age: follow-up of a randomized controlled trial. Acta Obstet. Gynecol. Scand. 2010; 89(11): 1396–402 (ISSN: 1600-0412)
  7. Jarjou L.M., Laskey M.A., Sawo Y. i wsp.: Effect of calcium supplementation in pregnancy on maternal bone outcomes in women with a low calcium intake. Am. J. Clin. Nutr. 2010; 92 (2): 450–457. [Epub 2010 Jun 16]
  8. Hofmeyr G.J., Lawrie T.A., Atallah A.N., Duley L.: Calcium supplementation during pregnancy for preventing hypertensive disorders and related problems. Cochrane Database Syst Rev. 2010; (8): CD001059.
  9. Sibai B.M.: Calcium supplementation during pregnancy reduces risk of high blood pressure, pre-eclampsia and premature birth compared with placebo? Evid Based Med. 2011; 16 (2): 40–41. [Epub 2010 Nov]
  10. Imdad A., Jabeen A., Bhutta Z.A.: Role of calcium supplementation during pregnancy in reducing risk o developing gestational hypertensive disorders: a meta-analysis of studies from developing countries. BMC Public Health, 2011; 11 (Suppl 3): 18.
  11. Magee L.A., Helewa M., Moutquin J.M., van Dadelszen P.: Hypertension Guideline Committe, Society of Obstetricians and Gynaeologist of Canada. Prediction, prevention and prognosis of preeclampsia. W: Diagnosis, evaluation, and management of the hypertensive disorders of pregnancy. J. Obstet. Gynaecol. Can., 2008, Mar: 30 (3 suppl 1); 16–23
  12. Bailey R.L., Dodd K.W., Goldman J.A. i wsp.: Estimation of total usual calcium and vitamin D intakes in the United States. J. Nutr. 2010; 140 (4): 817–22. 19
  13. Patel A.M., Goldfarb S.: Got calcium? Welcome to the calcium-alkali syndrome. J. Am. Soc. Nephrol. 2010; 21 (9): 1440–1443
  14. Committee to Review Dietary Reference Intakes for Vitamin D and Calcium, Food and Nutrition Board, Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. Washington, DC: National Academy Press, 2010. Cyt. Wg [http://ods.od.nih.gov/factsheets/calcium/]
  15. Hofmeyr G., Lawrie T.A., Atallah Á.N., Torloni M.: Calcium supplementation during pregnancy for preventing hypertensive disorders and related problems. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 10. Art. No.: CD001059. DOI: 10.1002/14651858.CD001059.pub5
  16. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. Geneva: World Health Organization; 2016 (https://www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal_perinatal_health/anc-positive-pregnancy-experience/en/).
Ewelina Stefanowicz
Lekarz w trakcie specjalizacji z położnictwa i ginekologii. Szkoli się nieustannie w pracy oraz na kursach i stażach zewnętrznych. Główne zainteresowania zawodowe to ginekologia zabiegowa i ultrasonografia. Pracuje w Kociewskim Centrum Zdrowia w Starogardzie Gdańskim.
22.07.2021

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.