Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Zdrowy styl życia, w tym właściwy sposób odżywiania, wpływa na skład mikroflory jelitowej człowieka. A to z kolei ma duże znaczenia dla zachowania zdrowia. Szczególną rolę odgrywają bakterie probiotyczne, które korzystnie wpływają zarówno na przewód pokarmowy, jak i na cały organizm.


Fot. Photopin.com

Historia probiotyków – kilka ważnych faktów

W starożytnym Rzymie i Grecji znano dwa przepisy dotyczące przygotowania napoju z mleka poddanego fermentacji. Pierwszy z nich – opus lactarum – przyrządzano z kwaśnego mleka, miodu, owoców i mąki, drugi zaś – oxygale – z kwaśnego mleka, warzyw i wybranych przypraw. Starożytni lekarze Bliskiego Wschodu zalecali fermentowane produkty mleczne w leczeniu chorób żołądka, jelit, wątroby oraz w celu pobudzenia apetytu.

Na początku XX wieku rosyjski naukowiec, immunolog, późniejszy laureat Nagrody Nobla za prace nad odpornością (1907 r. lub 1908 r.) – Ilia Miecznikow – zaobserwował, że chłopów kaukaskich cechuje szczególnie dobry stan zdrowia. Miecznikow wiązał to ze spożywaniem jogurtu zawierającego szczepy Lactobacillus acidophilus, które miały niszczyć szkodliwą mikroflorę w jelitach.

Słowo probiotyk pochodzi z języka greckiego, gdzie pro bios oznacza „dla życia”. W dzisiejszym znaczeniu po raz pierwszy użył tego słowa Ferdinand Vergin w 1954 roku. Ukazała się wtedy praca, w której Vergin wskazywał niekorzystny wpływ na mikroflorę jelitową antybiotyków – w porównaniu z korzystnym działaniem pożytecznych bakterii. Niektórzy wskazują także na Daniela M. Lilly i Rosalie H. Stillwell, którzy w 1965 roku użyli nazwy „probiotyk” w odniesieniu do substancji wytwarzanej przez mikroorganizmy stymulujące wzrost człowieka i zwierzęcia. W 1989 roku Roy Fuller uzupełnił to określenie, opisując probiotyki jako żywe, bakteryjne dodatki do żywności, poprawiające funkcjonowanie przewodu pokarmowego gospodarza.

Obecnie obowiązującą definicję probiotyków przedstawiły w 2002 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) oraz Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Według niej terminem probiotyki określa się żywe organizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wykazują korzystne działanie zdrowotne. Zalicza się do nich bakterie produkujące kwas mlekowy z rodzaju Lactobacillus (np. L. acidophilus, L. casei, L. reuteri. L. rhamnosus) i Bifidobacterium (B. animalis, B. breve). Do probiotyków należą także drożdżaki Saccharomyces boulardii.

Źródło probiotyków stanowią preparaty farmaceutyczne, suplementy diety oraz mleczne napoje fermentowane: kefir, kwaśne mleko, maślanka, jogurt i mleko acidofilne, a także produkty kiszone – kapusta i ogórki.

Jakie kryteria powinien spełniać probiotyk?

Szczep probiotyczny musi spełniać szereg kryteriów. Są to m.in:

  • pochodzenie z naturalnej zdrowej mikroflory jelita grubego człowieka
  • historia stosowania bezpiecznego i pozbawionego skutków ubocznych
  • konkurencyjność w stosunku do mikroflory bytującej w przewodzie pokarmowym
  • odporność na działanie soku żołądkowego i żółci
  • odporność na bakteriocyny i kwasy produkowane przez mikroflorę bytującą w przewodzie pokarmowym
  • zdolność zasiedlania i przylegania do określonych miejsc w organizmie.

Ponadto korzystne działanie szczepu powinno być potwierdzone naukowo, a jego właściwości pozostają niezmienne zarówno podczas przetwarzania, jak i przechowywania.

Widać więc, że każdy szczep probiotyczny musi być dobrze poznany, także pod kątem jego wpływu na organizm ludzki i zwierząt, co zwykle zajmuje kilka lat.

Korzystne działanie probiotyków

W jelitach zdrowego człowieka panuje stan zwany eubiozą. Oznacza to, że około 90% bakterii tam bytujących stanowią korzystne bakterie kwasu mlekowego. Podczas stresu, przy niewłaściwych nawykach żywieniowych oraz po antybiotykoterapii szkodliwe bakterie, które w zdrowym organizmie są nieliczne (około 10%), namnażają się, co powoduje szereg niekorzystnych zjawisk: wzrost substancji toksycznych (amoniak, azotyny, aminy) oraz rozwój chorób: zaparcia, biegunka, wzdęcia, a nawet uszkodzenie kosmków jelitowych czy wzrost przepuszczalności płynów do światła jelita.

Bakterie probiotyczne wpływają na zwiększenie pozytywnej mikroflory jelitowej, a w przypadku zaburzonej mikroflory jelitowej zmniejszają liczbę bakterii patogennych i przywracają równowagę między szczepami. Ważne, aby bakterie probiotyczne nie zostały usunięte wraz z resztkami trawionego pożywienia. Dlatego właśnie powinna je cechować dobra przyczepność do ściany jelita. W ten sposób tworzy się ochronny biofilm, chroniący ściany jelit przed niekorzystnymi czynnikami. Niektóre bakterie probiotyczne skracają także czas trwania ostrych biegunek infekcyjnych u dzieci oraz łagodzą przebieg biegunki u dorosłych. Stosowanie probiotyków u osób w trakcie antybiotykoterapii zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunki po stosowanym leczeniu.

Bakterie probiotyczne mogą działać korzystnie w przypadku zakażeń Helicobacter pylori. Bakteria ta zasiedla śluzówkę żołądka, zwiększając ryzyko wrzodów żołądka i dwunastnicy. Helicobacter pylori wytwarza enzym hydrolizujący mocznik do amoniaku, co podwyższa pH żołądka i sprzyja rozwojowi tej bakterii. Obecność Helicobacter pylori przyczynia się także do rozwoju miejscowego stanu zapalnego, któremu towarzyszy produkcja cytokin prozapalnych i pobudzenie układu odpornościowego. Bakterie probiotyczne działają antagonistycznie do Helicobacter pylori, co wykazano w przypadku badań na modelu zwierzęcym. Podkreślić jednak należy, że w badaniach z randomizacją prowadzonych u ludzi uzyskano niejednoznaczne wyniki.

Bakterie probiotyczne mogą także działać przeciwnowotworowo, co potwierdzono w badaniach na zwierzętach. Hamują one produkcję enzymów kancerogennych, które są odpowiedzialne za wzrost komórek rakowych okrężnicy. Ponadto probiotyki niszczą takie substancje kancerogenne, jak nitrozoaminy oraz ich prekursory.

Jak wprowadzić probiotyki do diety?


Fot. Photopin.com

Skuteczne działanie probiotyków uzależnione jest od ich ilości, formy i czasu podawania. Z uwagi na niekorzystne warunki panujące w żołądku (niskie pH), należy przyjąć taką ilość bakterii probiotycznych, która zapewni ich odpowiednie bytowanie w jelitach. Istotne znaczenie dla aktywności szczepów probiotycznych ma ponadto prawidłowo przeprowadzony proces technologiczny, a także sposób pakowania i przechowywania.

Obecnie uważa się, że najlepszym nośnikiem bakterii probiotycznych są produkty mleczne. Po pierwsze, produkty te są naturalnym środowiskiem występowania bakterii fermentacji mlekowej. Po drugie, płynna forma produktu ułatwia podanie jednorazowo dużej ilości żywych bakterii. A dodatkowo, po trzecie, wprowadzenie bakterii probiotycznych wraz z żywnością sprzyja buforowaniu treści jelitowej, co z kolei wpływa na przeżywalność w niekorzystnych warunkach środowiskowych. Dodatkowy argument stanowi fakt, że laktoza występująca w produktach mlecznych jest naturalnym stymulatorem wzrostu bakterii probiotycznych.

Prebiotyki i synbiotyki – co to takiego?

O wzroście flory probiotycznej w dużym stopniu decyduje skład diety, a w szczególności obecność oligosacharydów, stanowiących pożywkę dla mikroflory jelita grubego. Składniki te mogą być naturalnymi składnikami diety, ale mogą być także dodatkami do żywności – „prebiotykami”.

Zgodnie z aktualną definicją prebiotyki to substraty selektywnie wykorzystywane przez drobnoustroje gospodarza, które wywierają korzystny (udokumentowany) efekt zdrowotny.

Najlepiej poznane i najpowszechniej stosowane prebiotyki to fruktooligosacharydy: inulina i oligofruktoza. Można je znaleźć w niektórych produktach pochodzenia roślinnego, m.in. w cykorii, karczochach, szparagach i czosnku. Warto zaznaczyć, że istnieje także połączenie probiotyku i prebiotyku – synbiotyk.

Podsumowując: korzystny wpływ probiotyków jest niezaprzeczalny, a równowaga ekosystemu jelitowego jest jednym z elementów, który stanowi podstawę funkcjonowania całego organizmu.

Piśmiennictwo:

Kaźmierska A.: Probiotyki – recepta na zdrowie? Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych 2014; T. 63, 3 (304): 455–472
Nowak A., Śliżewska K., Libudzisz Z.: Probiotyki – historia i mechanizm działania. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2010 4 (71): 5–19
Mojka K.: Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje. Probl. Hig. Epidemiol. 2014; 95 (3): 541–549
Data utworzenia: 11.05.2016
Probiotyki, prebiotyki i synbiotykiOceń:
(5.00/5 z 2 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.