Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek jest spowodowane zakażeniem bakteryjnym, które wstąpiło na nerki z pęcherza moczowego. Objawy mogą być podobne jak zapalenia pęcherza moczowego, ale mogą towarzyszyć im gorączka, dreszcze, wymioty i ból w okolicy lędźwiowej. Wymaga natychmiastowego leczenia, ponieważ stwarza ryzyko trwałego uszkodzenia nerek, a także przedostania się bakterii do krwi i urosepsy.

Co to jest ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek?

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek jest bakteryjnym zapaleniem nerek, które wstąpiło z dolnego odcinka układu moczowego, czyli z pęcherza moczowego. Najczęstszą bakterią, która powoduje odmiedniczkowe zapalenie nerek jest Escherichia coli. Wymaga natychmiastowego leczenia, ponieważ zagraża uszkodzeniem nerki oraz przedostaniem się bakterii do krwi i bardzo poważnego, zagrażającego życiu zakażenia, czyli urosepsy.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek jest jedną z najczęstszych przyczyn hospitalizacji z powodu zakażeń układu moczowego.

Co to jest układ kielichowo-miedniczkowy i jaką rolę odgrywa w odmiedniczkowym zapaleniu nerek?

W ostrym odmiedniczkowym zapaleniu nerek zakażenie i proces zapalny dotyczą układu kielichowo-miedniczkowego oraz przylegającego miąższu rdzenia nerki. Układ kielichowo-miedniczkowy to część nerki, która zbiera i odprowadza mocz powstający w miąższu nerkowym. Jest to początkowy odcinek dróg moczowych, znajdujący się wewnątrz nerki. Kielichy mniejsze zbierają mocz z brodawek nerkowych, a następnie łączą się, tworząc kielichy większe. Następnie uchodzą do lejków, czyli miedniczek nerkowych. Miedniczka nerkowa stanowi połączenie nerki z moczowodem. Dzięki temu mocz z nerek moczowodami może spływać do pęcherza moczowego, a następnie przez cewkę moczową wydostaje się na zewnątrz podczas oddawania moczu (mikcji).

Odmiedniczkowe zapalenie nerek jest spowodowane zakażeniem wstępującym, co oznacza, że bakterie z pęcherza moczowego wstąpiły, czyli przemieściły się moczowodami do nerek.

Czynniki ryzyka odmiedniczkowego zapalenia nerek

Czynniki ryzyka odmiedniczkowego zapalenia nerek obejmują:

• Płeć żeńską, ponieważ u kobiet cewka moczowa u kobiet jest krótsza niż u mężczyzn, co ułatwia bakteriom przedostawanie się z zewnątrz organizmu do pęcherza moczowego, a odmiedniczkowe zapalenie nerek jest zwykle następstwem zapalenia pęcherza. Bliskość cewki moczowej, pochwy i odbytu również ułatwia bakteriom przedostawanie się do pęcherza moczowego.
• Blokada w odpływie moczu, czyli wszystkie sytuacje, które utrudniają odpływ moczu i całkowite opróżnienie pęcherza, np. kamica nerkowa, zwężenie cewki moczowej lub przerost gruczołu krokowego (prostaty).
• Upośledzone działanie układu odpornościowego, jak np. u osób z cukrzycą, HIV lub przyjmujących leki immunosupresyjne (np. po przeszczepieniu narządu).
• Obecność cewnika w pęcherzu moczowym, np. u osób po zabiegach chirurgicznych.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek – objawy

Objawy odmiedniczkowego zapalenie nerek mogą być różne. Od łagodnych, przypominających objawy zapalenia pęcherza moczowego do urosepsy, czyli poważnego, zagrażającego życia zakażenia.

W typowych przypadkach pojawiają się:

• ból w okolicy lędźwiowej o różnym nasileniu
• złe samopoczucie
• dreszcze i gorączka
• mogą występować dolegliwości dysuryczne, czyli ból przy oddawaniu moczu, oddawanie moczu małymi porcjami, uczucie ciągłego lub naglącego parcia na pęcherz, konieczność wstawania w nocy i oddawanie moczu (zob. Nykturia - częste oddawanie moczu w nocy)
• czasem nudności i wymioty.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek - rozpoznanie

Najpierw lekarz zbierze wywiad. U wielu osób już na tym etapie można ustalić wstępne rozpoznanie, ponieważ odmiedniczkowe zapalenie nerek poprzedza zapalenie pęcherza moczowego (bakterie wędrują z pęcherza do nerek), dlatego wiele osób skarży się na objawy zapalenia pęcherza. Podczas badania lekarz stwierdzi tzw. objaw Goldflama, który oznacza ból w okolicy lędźwiowej podczas jej potrząsania – po uderzeniu przez lekarza. Objaw Goldflama jest zwykle jednostronny, czyli występuje po tej stronie, gdzie zapalenie nerki. U niektórych osób podczas badania brzucha dotykaniem występuje także tkliwość w podbrzuszu z powodu zapalenia pęcherza moczowego, które poprzedziło odmiedniczkowe zapalenie nerek i nadal trwa.

Następnie lekarz zaleci badania dodatkowe, czyli badanie ogólne i posiew moczu, a u osób w ciężkim stanie, przyjmowanych do szpitala, również posiew krwi. Charakterystyczna jest leukocyturia, czyli obecność leukocytów w moczu, która występuje prawie zawsze. Ponadto w moczu mogą się pojawić erytrocyty, azotyny i białko, a pH moczu może być zwiększone. Posiew moczu jest dodatni w 90% przypadków.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek – leczenie

Najważniejszym elementem leczenia odmiedniczkowego zapalenia nerek jest leczenie przeciwdrobnoustrojowe. Leczenie zwykle jest oparte na wyniku posiewu moczu i trwa 7–14 dni w zależności od stosowanego leku. W związku z tym, że leczenie ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek należy rozpocząć zaraz po ustaleniu rozpoznania, lekarz może zalecić zmianę leku po uzyskaniu wyników posiewu. Zwykle leczenie rozpoczyna się od antybiotyków – fluorochinolonów, np. cyprofloksacyny przez 7 dni lub lewofloksacyny przez 5 dni.

Osoby z łagodnymi objawami, w dobrym stanie ogólnym, u których nie występują czynniki ryzyka i które przestrzegają zaleceń lekarskich mogą być leczone ambulatoryjnie.

Kiedy ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek wymaga hospitalizacji?

Hospitalizacji wymagają osoby mające uporczywe nudności i wymioty (zwłaszcza gdy powodują odwodnienie), jeśli nie ma poprawy lub doszło do nasilenia objawów pomimo leczenia ambulatoryjnego, jeśli nie ma pewności co do rozpoznania i kobiety w ciąży. W leczeniu szpitalnego ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek stosuje się antybiotyki dożylnie.

Zalecenia ogólne dla pacjentów z odmiedniczkowym zapaleniem nerek

Ponadto pacjenci powinni przestrzegać zaleceń ogólnych, takich jak:

• odpoczynek w łóżku w przypadku zakażeń górnego odcinka układu moczowego o średnio ciężkim lub ciężkim przebiegu
• odpowiednia podaż płynów doustnie (lub dożylnie u osób hospitalizowanych) w celu właściwego nawodnienia chorego
• w razie gorączki lub bólu można stosować leki przeciwbólowe, np. paracetamol.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek – zapobieganie

Ze względu na to, że odmiedniczkowe zapalenie nerek stanowi zwykle następstwo zapalenia pęcherza moczowego, to zapobiegać należy mu tak, jak zapaleniu pęcherza moczowego. Pomocne jest:

• picie dużej ilości płynów, co przekłada się na częstsze oddawanie moczu, z którym bakterie są wypłukiwanie z pęcherza
• oddawanie moczu niezwłocznie, kiedy poczuje się potrzebę i nieodwlekanie oddawania moczu
• oddawanie moczu po stosunku płciowym, co pomaga usunąć bakterie z cewki moczowej
• odpowiednie podcieranie się po oddaniu moczu i stolca – od przodu do tyłu, co zapobiega przemieszczaniu się bakterii w okolice cewki moczowej.