Zmęczenie jest niecharakterystycznym objawem, który może towarzyszyć różnym chorobom i stanom. Jeśli trwa krócej niż miesiąc, zwykle się wiąże z ostrą chorobą, np. grypą. Trwające dłużej może się łączyć z chorobami przewlekłymi, np. niedoczynnością tarczycy, niedokrwistością, chorobami układu oddechowego, krążenia lub nowotworami. Czasem zmęczenie jest skutkiem przyjmowanych leków lub używek.
Co to jest zmęczenie?
Zmęczenie jest powszechnym, niespecyficznym objawem, który może towarzyszyć wielu różnym stanom i chorobom, a także być związany z przyjmowanymi lekami lub substancjami toksycznymi.
Terminu „zmęczenie” można używać do opisania:
- trudności lub niezdolności do rozpoczęcia aktywności, które się wiążą z subiektywnym poczuciem osłabienia
- zmniejszonej zdolności do kontynuowania czynności z powodu męczliwości
- trudności z koncentracją, pamięcią i stabilnością emocjonalną (zmęczenie psychiczne).
Zmęczenie można podzielić na:
- zmęczenie ostre – trwa krócej niż miesiąc
- zmęczenie podostre – trwa od miesiąca do pół roku
- zmęczenie przewlekłe – trwa ponad pół roku.
Niektóre osoby określają mianem zmęczenia senność w ciągu dnia, niekontrolowaną potrzebę snu lub uczucie osłabienia mięśni. Są to inne objawy i mogą występować samodzielnie lub w połączeniu z innymi dolegliwościami, także zmęczeniem.
Zmęczenie – jak często występuje?
Zmęczenie jest częstym objawem, który występuje częściej u kobiet niż mężczyzn. Nawet co trzeci pacjent zgłaszający się do lekarza rodzinnego skarży się na zmęczenie.
Zmęczenie – przyczyny
Ostre zmęczenie najczęściej się wiążę z ostrym stanem chorobowym, który często powoduje charakterystyczne objawy. Na przykład, pacjent z grypą odczuwa zmęczenie, ma gorączkę i objawy ze strony układu oddechowego. Ostre zmęczenie może być również wynikiem niedawnej bardzo stresującej sytuacji.
Podostre i przewlekłe zmęczenie może się wiązać z chorobą przewlekłą, stosowanymi lekami i używkami. Do chorób, które mogą powodować podostre i przewlekłe zmęczenie należą:
- choroby układu krążenia i oddechowego – niewydolność serca, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), obturacyjny bezdech senny
- choroby endokrynologiczne i metaboliczne – niedoczynność tarczycy, nadczynność tarczycy, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba wątroby (np. wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C), niewydolność nadnerczy, zaburzenia elektrolitowe
- choroby hematologiczne/nowotworowe – niedokrwistość, nierozpoznany nowotwór złośliwy
- choroby zakaźne – mononukleoza, wirusowe zapalenie wątroby, zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV), podostre bakteryjne zapalenie wsierdzia, gruźlica
- choroby reumatyczne – fibromialgia, polimialgia reumatyczna, toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), choroba Sjögrena
- zaburzenia psychiczne– depresja, zaburzenia lękowe
- choroby neurologiczne – stwardnienie rozsiane.
Zmęczenie trwające dłużej niż miesiąc może się też łączyć z przyjmowanymi lekami, m.in. benzodiazepinami (lekami uspokajającymi i nasennymi), lekami przeciwdepresyjnymi, lekami przeciwhistaminowymi I generacji (stosowanymi w leczeniu alergii), beta-blokerami (lekami stosowanymi m.in. w leczeniu nadciśnienia tętniczego), opioidami (stosowanymi przeciwbólowo).
Ponadto zmęczenie mogą powodować alkohol, marihuana, opioidy, kokaina i inne używki.
Przyczynę przewlekłego zmęczenia można zidentyfikować u około dwóch trzecich pacjentów. W niektórych przypadkach dolegliwości związane z przewlekłym zmęczeniem można po prostu wytłumaczyć przepracowaniem, ponieważ w wielu krajach rozwiniętych ludzie pracują coraz więcej.
Ciągłe zmęczenie a zespół przewlekłego zmęczenia
Osobny artykuł na ten temat: Zespół przewlekłego zmęczenia - przyczyny, objawy, leczenie
W mniejszości przypadków dolegliwości związane z przewlekłym zmęczeniem można wyjaśnić zespołem przewlekłego zmęczenia, zaburzeniem o nieznanej przyczynie, w którym udowodniono nieprawidłowe działanie układu nerwowego. Należy jednak pamiętać, że zespół przewlekłego zmęczenia jest rzadki i ma określone kryteria diagnostyczne, które muszą być spełnione, by można było ustalić rozpoznanie.
Ciągłe zmęczenie – rozpoznanie przyczyny
Lekarz najpierw zbierze wywiad i zbada pacjenta. U części osób już na tym etapie będzie możliwe zidentyfikowanie przyczyny zmęczenia, zwłaszcza, jeśli towarzyszą mu inne objawy. Jeśli zmęczenie jest ostre i jego przyczyna jest znana, to zwykle nie są konieczne żadne badania dodatkowe. U osób ze zmęczeniem trwającym dłużej (powyżej miesiąca), lekarz może zalecić wykonanie badań, m.in.: morfologii krwi, glukozy, elektrolitów oraz prób nerkowych i wątrobowych, TSH i kinazy kreatynowej (jeśli występuje ból lub osłabienie mięśni). W razie potrzeby może skierować także na badania przesiewowe w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu C, HIV, a także nowotworów złośliwych w zależności od wieku i płci pacjenta, aby wykluczyć je jako potencjalną przyczynę zmęczenia.
Ciągłe zmęczenie – leczenie
Leczenie zmęczenia jest zależne od jego przyczyny. Skuteczne leczenie choroby, której objawem jest zmęczenie, zwykle powoduje jego ustąpienie.
Jeśli nie uda się znaleźć przyczyny ciągłego zmęczenia, pomocne mogą być zmiany dotyczące stylu życia, czyli wprowadzenie odpowiedniej, codziennej aktywności fizycznej, a także psychoterapii.
