Choroba kociego pazura (bartoneloza) to bakteryjna choroba wywoływana zwykle przez bakterię Bartonella henselae, która jest przenoszona na człowieka najczęściej przez koty, zwłaszcza młode. Objawy pojawiają się tylko u części zakażonych osób i obejmują najczęściej pojawienie się zmiany skórnej – krosty albo grudki w miejscu wniknięcia bakterii, a następnie okoliczne węzły chłonne powiększają się. W leczeniu stosuje się antybiotyki.
Co to jest choroba kociego pazura i jakie są jej przyczyny?
Choroba kociego pazura (ang. cat-scratch fever, cat-scratch disease) jest bakteryjną chorobą odzwierzęcą wywołaną przez Gram-ujemne bakterie Bartonella henselae, rzadko Bartonella clarridgeiae. Choroba kociego pazura jest przenoszona na człowieka przez zwierzęta, zwykle koty domowe. Koty bez objawów choroby mogą być przewlekłymi nosicielami bakterii wywołujących chorobę, natomiast pchły przenoszą chorobę pomiędzy kotami.
Jak przenosi się choroba kociego pazura (bartoneloza)?
Chorobę przenoszą koty domowe i inne kotowate, zwłaszcza kocięta i młode koty. Do zakażenia człowieka dochodzi wskutek podrapania lub ugryzienia, rzadziej polizania przez zakażone zwierzę lub ugryzienia przez pchłę żerującą na zakażonym kocie lub psie.
Choroba nie przenosi się między ludźmi.
Czynniki ryzyka zakażenia chorobą kociego pazura:
- bezpośredni kontakt z zakażonym zwierzęciem (zwłaszcza młodym kotem)
- pogryzienie przez pchły.
Czy od kleszcza można się zarazić bartonelozą?
Nie. Nie ma dowodów na to, żeby kleszcze mogły przenosić Bartonellę na człowieka.
Gdzie i jak często występuje choroba kociego pazura?
Choroba kociego pazura występuje na całym świecie, ale jest częstsza w krajach o klimacie ciepłym i wilgotnym. W krajach o klimacie umiarkowanym, takich jak Polska, choroba częściej występuje jesienią i zimą – większość przypadków jest rozpoznawana od września do stycznia. Chorują najczęściej dzieci w wieku do 15 lat. Nie ma aktualnych danych dotyczących rozpowszechnienia choroby kociego pazura w Polsce, gdyż choroba ta nie podlega obowiązkowemu zgłoszeniu. Szacuje się, że częstość choroby kociego pazura wynosi na świecie 6,4/100 000 populacji dorosłych i 9,4/100 000 dzieci w wieku 5–9 lat.
Choroba kociego pazura – objawy
Tylko u części osób zakażonych rozwijają się objawy kliniczne choroby.
Po kontakcie ze zwierzęciem obecne w jego ślinie bakterie przenikają do skóry, gdzie po okresie wylęgania, który trwa ok. 3-10 dni wywołują zmianę skórną o charakterze grudki, pęcherzyka lub guzka, o średnicy 0,5–1,0 cm. Zmiany skórne utrzymują się 1–3 tyg.
Po około 2–3 tygodniach dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych w okolicy pojawienia się zmiany skórnej, zwykle są to węzły na szyi lub kończynach górnych. Węzły są twarde, tkliwe (bolą przy dotyku), przesuwalne względem podłoża, skóra nad nimi jest zwykle niezmieniona. Powiększenie węzłów chłonnych może się też pojawić później, nawet do 6 tygodni od kontaktu ze zwierzęciem i utrzymuje się około trzy miesiące. Równocześnie występują niecharakterystyczne objawy ogólne – gorączka, utrata łaknienia, ból mięśni, głowy i brzucha.
W przypadku wniknięcia bakterii przez spojówki rozwija się zapalenie spojówek i powiększenie węzłów chłonnych przedusznych, określa się to jako zespół oczno-węzłowy Parinauda.
Rzadziej może dojść do rozsianego zakażenia B. henselae z zajęciem wielu narządów - układu nerwowego, pod postacią zapalenia mózgu, zapalenie siatkówki i nerwu wzrokowego, zapalenia płuc, zajęcia narządów jamy brzusznej, zmian w kościach i zapalenia wsierdzia. Nietypowe postaci choroby mogą rozpoczynać się typowo, czyli od zmiany skórnej i powiększenia węzłów chłonnych albo nietypowo, np. gorączką.
Choroba ma najczęściej charakter samoograniczający się, co oznacza, że przechodzi sama, ale zastosowanie antybiotyków zmniejsza częstość występowania powikłań.
Pierwszym objawem choroby kociego pazura jest grudka lub krosta w miejscu zadrapania / Fot. CDC
Jakie powikłania może powodować choroba kociego pazura?
Choroba kociego pazura w zdecydowanej większości przypadków jest chorobą samo-ograniczającą się, która ustępuje nawet bez leczenia w ciągu maksymalnie 6 miesięcy, zwykle w ciągu 2-4 miesięcy. U chorych z AIDS lub innymi niedoborami odporności, a także w stanie immunosupresji (upośledzonego działania układu odpornościowego) choroba wywołana przez zakażenie B. henselae może zagrażać życiu. Ciężka postać wątrobowo-śledzionowa choroby kociego pazura może spowodować samoistne pęknięcie śledziony.
Do najczęstszych powikłań choroby należą: zropienie węzła chłonnego, a z powikłań narządowych: zajęcie oka czyli zespół Parinaud’a (najczęstsza postać atypowa choroby kociego pazura), zajęcie siatkówki, które może prowadzić do ślepoty i zapalenie mózgu, które może przebiegać z drgawkami. Do rzadkich powikłań należą zajęcie kości i zapalenie wsierdzia.
W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie choroby kociego pazura?
Na rozpoznanie choroby kociego pazura zwykle naprowadza wywiad wskazujący na kontakt z młodymi kotami. W badaniu lekarz zwraca uwagę na powiększone węzły chłonne i stara się odnaleźć zmianę pierwotną położoną na skórze okolicy drenowanej przez powiększony węzeł chłonny. Zwykle w takich przypadkach lekarz może z dużym prawdopodobieństwem postawić rozpoznanie. Wymaga potwierdzenia serologicznego, czyli badania z krwi na miano przeciwciał lub badaniem molekularnym z wykazanie DNA bakterii w materiale pobranym z węzła chłonnego lub w materiale biopsyjnym innej tkanki.
W przypadku zajęcia przez chorobę śledziony lub wątroby pomocne mogą być badania obrazowe, takie jak USG lub tomografia komputerowa, które ujawniają mnogie zmiany.
Jakie są metody leczenia choroby kociego pazura?
Leczenie ostrego zakażenia Bartonella henselae polega na podawaniu antybiotyku – azytromycyny – co zwykle prowadzi do szybkiego zmniejszenia węzłów chłonnych. Leczenie trwa zwykle 5 dni. Leczenie miejscowe polega na stosowaniu wilgotnych gorących okładów na powiększone węzły chłonne. Zropiałe węzły w pojedynczych przypadkach wymagają nakłucia i opróżnienia z ropy za pomocą grubej igły. Możliwe jest też całkowite usunięcie zajętego węzła lub węzłów chłonnych.
W postaci rozsianej stosuje się ryfampicynę z gentamycyną lub azytromycynę. Czas trwania leczenia wynosi zwykle 10–14 dni.
W zapaleniu siatkówki lub przy objawach neurologicznych stosuje się doksycyklinę z ryfampicyną. Czas trwania leczenia wynosi 4–6 tyg.
Czy jest możliwe całkowite wyleczenie choroby kociego pazura?
Tak. Choroba kociego pazura w zdecydowanej większości przypadków jest chorobą samo-ograniczającą się, która ustępuje nawet bez leczenia w ciągu około 2-4, maksymalnie 6 miesięcy, a szybciej po zastosowaniu antybiotyków. Ewentualne zropiałe węzły chłonne i przetoki można usunąć chirurgicznie. Jedynie bardzo rzadkie powikłania choroby kociego pazura mogą mieć trwałe następstwa: zapalenie siatkówki, które może prowadzić do ślepoty i zapalenie mózgu, które może się wikłać padaczką.
Co trzeba robić po zakończeniu leczenia choroby kociego pazura?
Choroba kociego pazura jest najczęściej zakażeniem przebiegającym łagodnie, które nie wymaga jakichkolwiek zabiegów i ograniczeń normalnej aktywności po zakończeniu leczenia.
Co należy robić, aby uniknąć zachorowania na chorobę kociego pazura?
Zapobieganie chorobie polega na unikaniu podrapań lub pogryzień przez koty, szczególnie młode, lub lizania zadrapań i ran na skórze. Pacjenci z immunosupresją (osłabionym funkcjonowaniem układu odpornościowego) powinni unikać kontaktu z kotami młodszymi niż rok, nieznanymi, bezdomnymi lub skłonnymi do drapania i gryzienia ludzi.
Należy też regularnie stosować środki przeciwko pchłom u kotów i psów po ukończeniu ósmego tygodnia życia. Szacunkowo około 1/3 kotów jest zakażonych bakterią Bartonella henselae. Nie są znane przypadki zakażenia od chorego człowieka.
