Wągrzyca to choroba spowodowana przez tasiemca uzbrojonego. Dochodzi do niej, kiedy ze spożytych jaj tasiemca wylęgają się postaci larwalne, które przedostają się do krwi i osadzają w narządach wewnętrznych, zwłaszcza w mózgu, w gałce ocznej, mięśniach i w tkance podskórnej, gdzie w ciągu kilku tygodni tworzą wągry. Żywe wągry mogą przetrwać w tkankach wiele lat, ulegając powoli zwapnieniu i w końcu obumarciu. Leczenie polega na przyjmowaniu leków przeciwpasożytniczych lub chirurgicznym usunięciu wągrów.
Co to jest wągrzyca?
Wągrzyca to choroba spowodowana przez tasiemca uzbrojonego (Taenia solium). Dochodzi do niej, kiedy ze spożytych jaj tasiemca wylęgają się postaci larwalne (onkosfery), które przedostają się do krwi i osadzają w narządach wewnętrznych, zwłaszcza w mózgowiu, rzadziej w gałce ocznej, mięśniach i w tkance podskórnej, gdzie w ciągu kilku tygodni tworzą wągry (cysticerkusy), które osiągają średnicę 1–2 cm. Żywe wągry mogą przetrwać w tkankach wiele lat, ulegając powoli zwapnieniu i w końcu obumarciu.
Wągrzyca – jak można się zarazić?
Żywicielem ostatecznym tasiemca jest człowiek. Wągrzyca rozwija się po spożyciu pokarmu zanieczyszczonego jajami z członów macicznych wydalonych z kałem przez innego lub tego samego żywiciela. Jeśli u chorego stwierdzono tasiemczycę, czyli tasiemiec uzbrojony znajduje się w jelicie cienkim, a chory nie przestrzega higieny, to może to dojść do autoinwazji, czyli połknięcia jaj tasiemca wydalonych z własnym kałem. Autoinwazja jest groźnym dla życia następstwem tasiemczycy.
Czynnikami ryzyka zachorowania są:
- tasiemczyca, czyli tasiemiec uzbrojony w jelicie cienkim, ponieważ stwarza to ryzyko autoinwazji
- praca w laboratorium, ponieważ człony tasiemca uzbrojonego są wysoce zakaźnym materiałem biologicznym
- podróż do krajów endemicznego występowania pasożyta (np. Meksyk, Ekwador, Peru, Boliwia, Indie, Bali).
Okres wylęgania i zakaźności wynosi od kilku miesięcy do kilkunastu lat. Chory na wągrzycę nie zaraża kontaktujących się z nim osób, jeśli nie jest równocześnie żywicielem dorosłej postaci tasiemca, czyli jeśli nie ma tasiemca w jelicie. Przeczytaj więcej: Tasiemiec - rodzaje, jak wygląda, objawy
Jak często występuje wągrzyca?
Wągrzyca występuje endemicznie w wielu krajach Ameryki Łacińskiej, Azji i Afryki. W Polsce wągrzyca występuje sporadycznie na terenach wiejskich, zwłaszcza na obszarach hodowli trzody chlewnej.
Wągrzyca – objawy
Objawy wągrzycy zależą od lokalizacji wągrów. Najczęściej wągry umiejscawiają się w mózgu lub oku.
Najczęstszą postacią wągrzycy jest neurocysticerkoza. Wągry lokalizują się wówczas w mózgu – przeważnie na powierzchni kory mózgowej, w podstawie mózgu, w komorach lub w istocie białej, wywołując miejscowe zmiany zapalne z towarzyszącym obrzękiem. W około 50% przypadków neurocysticerkoza przebiega bezobjawowo. W pozostałych przypadkach objawy są takie jak u osób z guzem mózgu i zależą od lokalizacji:
- napady padaczkowe (m.in. drgawki)
- zaburzenia świadomości
- objawy zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, czyli m.in. ból głowy, z początku w nocy i rano, rozsadzający, z czasem narastający, wymioty, zwykle w czasie największego natężenia bólu głowy, niepoprzedzone nudnościami lub poprzedzone tylko niewielkimi nudnościami, zaburzenia węchu, zaburzenia widzenia – widzenie „przez mgłę”, krótkotrwałe i początkowo przejściowe napady ślepoty, ubytki pola widzenia
- wodogłowie
- zmiany zachowania – zaburzenia osobowości, zmiany emocjonalne
- zaburzenia psychiczne – spowolnienie myślowe, zespoły urojeniowe, amnezja, otępienie
- inne objawy uszkodzenia mózgu, np. ataksja (niezborność), dyzartria (zaburzenia mowy).
Rzadko wągry mogą lokalizować się w rdzeniu kręgowym i powodować różnorodne zaburzenia ruchowe (porażenia, niedowłady) i czucia. Jest to ciężka postać wągrzycy.
Wągrzyca narządu wzroku występuje wtedy, kiedy wągry lokalizują się w gałce ocznej, przeważnie podsiatkówkowo, w ciele szklistym lub w przednim odcinku gałki ocznej. Objawami są różnorodne zaburzenia widzenia w wyniku rozległych zmian zapalnych i uciskowych.
Inną postacią jest wągrzyca mięśni szkieletowych. W tej postaci występują mnogie zwapnienia (niekiedy można je wyczuć palcami dotykając mięśnie) lub objawy tzw. rzekomego przerostu mięśni, czyli mięśnie wyglądające na powiększone. Zwykle ta postać wągrzycy nie wywołuje objawów.
Wągrzyca może dotyczyć także tkanki podskórnej. Powoduje wtedy występowanie licznych, wyczuwalnych dotykiem guzków podskórnych.
Rzadkie lokalizacje wągrów to:
- mięsień sercowy
- tarczyca
- płuca
- jama otrzewnej.
Wągry w takich przypadkach wywołują miejscowy stan zapalny, zwykle jednak bez towarzyszących objawów.
Wągrzyca – diagnostyka
Lekarz najpierw zbierze wywiad i zbada pacjenta. Pomocna jest informacja o pobycie na obszarze endemicznym, czyli podróży w miejsca, gdzie wągrzyca jest częstsza niż w Polsce (np. do Meksyku albo na Bali). Następnie skieruje pacjenta na badania dodatkowe, takie jak:
- badania serologiczne, czyli badania krwi, w których można wykryć swoiste przeciwciała IgG w surowicy (lub w płynie mózgowo-rdzeniowym w neurocysticerkozie). W przypadku nielicznych bądź obumarłych wągrów wynik może być ujemny.
- badanie histologiczne, czyli pod mikroskopem wycinka tkanki (np. mięśnia), w którym można wykryć fragmenty pasożyta w tkance
- badania kału, aby wykryć współistnienie dorosłej postaci tasiemca tasiemca uzbrojonego w jelicie cienkim.
Fot. MR głowy – pojedyncze postaci larwalne (wągry) T. solium w tkance mózgowej. Żródło: Medycyna Praktyczna
Wągrzyca – leczenie
W zależności od umiejscowienia i liczby wągrów stosuje się leczenie zachowawcze, czyli leki przeciwpasożytnicze, lub operacyjne.
Leczenie przeciwpasożytnicze jest wskazane, kiedy wągry są żywe i powodują objawy, a przeciwwskazane, gdy wągry znajdują się w obrębie narządu wzroku lub układu komorowego mózgu. Do leków stosowanych w wągrzycy należą: albendazol i prazykwantel. Czas leczenia zależy od wielu czynników, np. od intensywności inwazji i lokalizacji postaci larwalnych tasiemca. Może trwać nawet do 30 dni lub może być konieczne powtórzenie cyklu leczenia przeciwpasożytniczego po kilku miesiącach. Należy pamiętać, że skuteczne leczenie tasiemczycy, czyli wyeliminowanie tasiemca z jelita cienkiego zapobiega wtórnemu rozwojowi wągrzycy na drodze autoinwazji.
Leki przeciwpasożytnicze mogą zaostrzyć objawy, dlatego w przypadku neurocysticerkozy leczenie rozpoczyna się w szpitalu. Konieczne może być też stosowanie glikokortykosteroidów.
W przypadku pojedynczych wągrów lub wągrów w fazie obumierania, co lekarz może rozpoznać w badaniach obrazowych, leczenie może nie być konieczne.
Leczenie operacyjne stosuje się w przypadku pojedynczych wągrów zlokalizowanych w komorach lub u podstawy mózgu, ponieważ wówczas leki przeciwpasożytnicze są nieskuteczne, w wągrzycy rdzenia kręgowego i gałki ocznej. Leczenie chirurgiczne obejmuje wycięcie pasożyta.
Czasem konieczne jest też leczenie objawowe, takie jak stosowanie glikokortykosteroidów i przeciwdrgawkowe oraz zmniejszające ciśnienie wewnątrzczaszkowe.
Wągrzyca – monitorowanie po leczeniu
Monitorowanie po leczeniu obejmuje regularną kontrolę stężenia swoistych przeciwciał w surowicy co 6 miesięcy, monitorowanie eozynofilii (liczby eozynofilów we krwi) podczas stosowania leków przeciwpasożytniczych oraz wykonywanie rezonansu magnetycznego głowy w celu kontroli skuteczności leczenia. Częstość badania zależy od liczby wągrów i ich lokalizacji, ryzyka powstania obrzęku i wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
Wągrzyca – powikłania
Powikłania zależą od umiejscowienia wągrów i mogą obejmować: padaczkę, wodogłowie, zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego, jeśli wągry znajdują się w mózgu, a także odwarstwienie siatkówki, jeśli wągry lokalizują się w gałce ocznej.
Wągrzyca – zapobieganie
- przestrzeganie podstawowych zasad higieny rąk
- wczesne rozpoznawanie i leczenie tasiemczycy u ludzi
- kontrola weterynaryjna i prawidłowa obróbka termiczna mięsa wieprzowego.
