Dieta ubogoresztkowa polega na ograniczeniu w diecie produktów bogatych w błonnik pokarmowy. Zaleca się ją w przypadku leczenia nieswoistych chorób zapalnych jelit oraz jako postępowanie przygotowawcze do kolonoskopii.
Fot. Daka/ pexels.com
Dieta ubogoresztkowa - kiedy stosować?
Dieta ubogoresztkowa (dieta ubogobłonnikowa) to dieta, która z uwagi na eliminację błonnika pokarmowego, ważnego z punktu widzenia żywieniowego, powinna być stosowana tylko w określonych sytuacjach zdrowotnych i zazwyczaj wprowadza się ją na określony czas. Nie jest to dieta rekomendowana ogółowi populacji.
W niektórych przypadkach zaleca się czasowe wprowadzenie diety ubogoresztkowej w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit (wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i chorobie Leśniowskiego i Crohna), w niektórych stanach pooperacyjnych oraz w przygotowaniu do badań diagnostycznych np. do kolonoskopii.
Zasady diety ubogoresztkowej
Celem stosowania diety ubogoresztkowej jest zminimalizowanie działania drażniącego błonnika pokarmowego na błonę śluzową jelit. Uzyskuje się to poprzez ograniczenie w diecie produktów obfitujących w błonnik pokarmowy.
Dieta ubogoresztkowa powinna być ponadto dietą lekkostrawną i prawidłowo zbilansowaną tak, aby nie przyczyniała się do utraty ani wzrostu masy ciała. Należy spożywać około 5 posiłków dziennie, w stałych odstępach czasowych (co 3–4 godziny).
Produkty wskazane w diecie ubogoresztkowej
Do produktów naturalnie niezawierających błonnika pokarmowego zalicza się mięso, ryby i jaja. W tym przypadku warto pamiętać o odpowiedniej obróbce kulinarnej tych produktów żywnościowych. Aby nie obciążać przewodu pokarmowego nadmierną ilością tłuszczu, zaleca się gotowanie, przygotowywanie na parze oraz duszenie bez wcześniejszego obsmażania.
W przypadku produktów będących źródłem węglowodanów należy wybierać:
- jasne pieczywo, bułki pszenne
- drobne kasze (np. kasza manna, kasza jęczmienna drobna)
- ryż.
W przypadku pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, aktualne rekomendacje zalecają umiarkowane do dużego spożycie owoców i warzyw. Wprawdzie produkty te zawierają zarówno rozpuszczalne, jak i nierozpuszczalne frakcje błonnika pokarmowego, ale w wyniku ich fermentacji bakteryjnej w jelicie grubym dochodzi do powstania korzystnych dla zdrowia krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (przede wszystkim maślanu).
Kwasy te stanowią źródło energii dla komórek nabłonka jelita grubego (kolonocytów) oraz wykazują działanie przeciwzapalne. Co więcej, niedobór błonnika w diecie, którego źródłem są warzywa i owoce może sprawić, że pożywieniem dla bakterii bytujących w jelicie stają się glikoproteiny śluzu pokrywającego błonę śluzową jelita. W dłuższej perspektywie czasowej może to prowadzić do uszkodzenia bariery ochronnej i narażenia błony śluzowej na czynniki wywołujące stan zapalny.
Polecamy:
- Maślan sodu – co to, działanie, skutki uboczne
- Dieta we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (WZJG)
- Czy przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego można stosować dietę wegańską?
W diecie dozwolone są także fermentowane produkty mleczne, naturalne bez dodatku cukru. Z diety nie należy eliminować tłuszczu. Ich źródłem powinny być oleje roślinne, takie jak olej rzepakowy lub oliwa z oliwek.
Produkty przeciwwskazane w diecie ubogoresztkowej
Wśród produktów przeciwwskazanych w diecie ubogoresztkowej wymienia się:
- pełnoziarniste produkty zbożowe
- nasiona roślin strączkowych oraz
- orzechy, pestki i nasiona.
Ponieważ eliminacja tych produktów na dłuższy czas sprawia, że dieta staje się uboższa w ważne składniki pokarmowe (m.in. witamina E, magnez, cynk, jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe), stąd ograniczenie tych produktów powinno być czasowe. Należy je na nowo wprowadzać, kierując się indywidualną tolerancją.
Co pić w diecie ubogoresztkowej?
Z uwagi na zmniejszoną ilość błonnika pokarmowego w diecie, wśród skutków ubocznych stosowania diety ubogoresztkowej wymienia się zaparcia. W związku z tym, podkreśla się szczególną rolę wypijania odpowiedniej ilości płynów (a przede wszystkim wody) w celu zapobiegania im. Zaleca się wypijanie co najmniej 1,5 l płynów dziennie (optymalnie 2–2,5 litra).
Duże znaczenie ma także odpowiedni poziom aktywności fizycznej, która jest czynnikiem pobudzającym perystaltykę jelit. Umiarkowany wysiłek fizyczny, przez 30–60 minut dziennie, poprawia konsystencję stolca, przez co może zapobiegać zaparciom.
Ryzyko związane z długoterminowym przestrzeganiem zasad diety ubogoresztkowej
Jak już wspomniano wcześniej, diety ubogoresztkowej nie zaleca się ogółowi populacji. Jej zadaniem jest wspomaganie leczenia niektórych chorób przewodu pokarmowego. Może być też czasowo włączona po operacji w obrębie przewodu pokarmowego lub stanowić element przygotowania do badań diagnostycznych np. kolonoskopii.
Jej długoterminowe stosowanie może prowadzić do zaburzeń funkcji i składu mikrobioty jelitowej (tzw. dyzbiozy jelitowej).
Ponadto niedobór błonnika pokarmowego w diecie może prowadzić do zaparć, a także przyczyniać się do zwiększenia częstości występowania niektórych chorób cywilizacyjnych, m.in miażdżycy, otyłości, cukrzycy, kamicy żółciowej, uchyłkowatości jelit oraz nowotworów jelita grubego.
Błonnik pokarmowy to także składnik diety, który korzystnie wpływa na parametry gospodarki lipidowej i węglowodanowej.
