Dieta lekkostrawna to dieta stosowana w przypadku chorób przewodu pokarmowego. Zakłada ona odpowiedni dobór produktów żywnościowych oraz technik kulinarnych. W diecie lekkostrawnej unika się m.in. smażenia i pieczenia z dodatkiem tłuszczu oraz panierowania
Fot. Alina Matveycheva/ pexels.com
Dieta lekkostrawna (dieta łatwostrawna) to dieta stosowana w chorobach przewodu pokarmowego (np. wrzodach żołądka i dwunastnicy, stanach zapalnych błony śluzowej żołądka i dwunastnicy). Jej zasad przestrzega się także podczas leczenia onkologicznego, w trakcie rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych oraz u osób w starszym wieku.
Celem stosowania diety lekkostrawnej jest taki dobór produktów spożywczych i technik kulinarnych, aby odciążyć przewód pokarmowy poprzez ułatwienie trawienia i wchłaniania składników odżywczych. W konsekwencji poprawia się także stan odżywienia, a co za tym idzie, stan zdrowia pacjenta.
Produkty przeciwwskazane w diecie lekkostrawnej
W diecie lekkostrawnej należy unikać produktów, które długo zalegają w żołądku, pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, pobudzają perystaltykę jelit oraz sprzyjają wzdęciom. Do produktów takich zalicza się:
- tłuste produkty żywnościowe i potrawy
- produkty smażone na tłuszczu
- warzywa cebulowe i kapustne
- produkty wędzone
- nasiona roślin strączkowych
- alkohol
- ostre przyprawy.
Osobną kwestię stanowi ograniczenie w diecie surowych warzyw i owoców oraz produktów pełnoziarnistych. W tym przypadku, z uwagi na zawartość błonnika pokarmowego, który może powodować nasilenie dolegliwości, zaleca się ostrożność. Z drugiej strony, błonnik pokarmowy to składnik istotny z punktu widzenia żywieniowego i jego całkowita eliminacja z diety nie jest wskazana. W związku z tym, po ustąpieniu dolegliwości, produkty bogate w błonnik należy wprowadzać stopniowo, w niewielkich ilościach tak, aby ustalić indywidualną tolerancję, czyli ilość produktu, która nie będzie powodowała nawrotu dolegliwości.
Istnieją także metody obróbki kulinarnej, które sprawią, że błonnik pokarmowy będzie lepiej tolerowany. Zalicza się do nich
- usuwanie skórki i pestek z warzyw i owoców
- usuwanie twardych i zwłókniałych części roślin
- dłuższy czas gotowania
- rozdrabnianie produktów żywnościowych np. miksowanie.
Jakie produkty zbożowe (pieczywo, kasze, ryże, makarony i płatki) są zalecane i przeciwwskazane w diecie lekkostrawnej
Wśród zalecanych produktów zbożowych wymienia się:
- pieczywo pszenne, bułki pszenne oraz sucharki
- drobne kasze: kasza jaglana, manna, jęczmienna drobna, kukurydziana oraz kuskus
- zboża rzekome (tzw. pseudozboża): komosa ryżowa (quinoa), amarantus
- makaron pszenny i makaron ryżowy
- płatki owsiane błyskawiczne oraz pałatki jaglane i ryżowe
- chrupki kukurydziane oraz wafle ryżowe.
Z kolei w diecie lekkostrawnej się nie zaleca:
- pieczywa pełnoziarnistego, pieczywa pumpernikiel
- płatków zbożowych: owsianych (tzw. górskich), jęczmiennych, żytnich, orkiszowych
- otrębów: pszennych, żytnich i owsianych
- kasz gruboziarnistych: gryczanej palonej i niepalonej, pęczaku oraz bulguru
- ryżu: brązowego i dzikiego
- makaronów pełnoziarnistych
- pieczywa cukierniczego np. pączków, produktów z ciasta francuskiego lub półfrancuskiego
- dosładzanych płatków śniadaniowych i musli.
Lekkostrawne warzywa
Warzywa w diecie lekkostrawnej należy spożywać po uprzednim pozbawieniu ich skórki oraz, jeśli to konieczne, poddane obróbce termicznej (gotowaniu lub pieczeniu bez dodatku tłuszczu). Mogą to być warzywa korzeniowe: marchewka, korzeń pietruszki, seler, burak oraz dynia, cukinia, papryka pieczona bez skórki, szpinak, brokuły, fasolka szparagowa oraz groszek cukrowy.
Na surowo można spożywać sałatę, startą marchewkę z jabłkiem, pomidory bez skórki oraz ogórki kiszone.
Warzywa niezalecane w diecie lekkostrawnej
Do warzyw niezalecanych w diecie lekkostrawnej zalicza się:
- warzywa cebulowe: cebula, por, czosnek
- warzywa kapustne: kapusta, kalafior, brukselka
- warzywa o ostrym smaku: rzodkiewka i papryka chili
- ogórek surowy, papryka i pomidor ze skórką
- warzywa w occie i ostrych zalewach octowych.
Lekkostrawne owoce
Owoce należy podawać pozbawione skórki, przetarte i/lub przetworzone termicznie (gotowane lub pieczone).
Dozwolone owoce w diecie lekkostrawnej to:
Owoce niezalecane w diecie lekkostrawnej
W diecie lekkostrawnej należy unikać:
- owoców cytrusowych: cytryny, pomarańcze, mandarynki, grejpfruty
- owoce z drobnymi pestkami: winogrona, porzeczki, maliny, figi, truskawki
- owoce suszone, kandyzowane oraz w syropach.
Co słodkiego można zjeść, stosując dietę lekkostrawną?
Wśród produktów deserowych, które można zjeść w diecie lekkostrawnej wymienia się:
- domowe ciasto drożdżowe, chałkę, ciasta ucierane z zalecanymi owocami oraz szarlotkę
- galaretki, kisiele i budynie bez dodatku cukru
- biszkopty i sucharki
- gorzką czekoladę min. 70% kakao
Przykładowe lekkostrawne śniadanie, obiad i kolacja
Poniżej przedstawiono przykładowe śniadanie, obiad i kolację w diecie lekkostrawnej.
ŚNIADANIE
Jajecznica z pomidorem i szpinakiem:
- jajka
- niewielki dodatek oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego
- szpinak
- pomidor bez skórki
- sól i pieprz do smaku
- bułka pszenna
- niewielka ilość masła
OBIAD
Pieczony łosoś z białym ryżem i gotowanymi brokułami:
- łosoś
- niewielki dodatek oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego
- sok z cytryny, koperek, zioła prowansalskie
- ryż biały
- brokuły gotowane
KOLACJA
Kasza jaglana z prażonymi jabłkami i dodatkiem jogurtu naturalnego:
- kasza jaglana
- prażone jabłka
- cynamon
- jogurt naturalny
Zalecana obróbka kulinarna w diecie lekkostrawnej
Najbardziej zalecana obróbka kulinarna w diecie lekkostrawnej to:
- gotowanie w wodzie oraz gotowanie na parze
- pieczenie w folii, pergaminie
- smażenie bez dodatku tłuszczu
- duszenie bez wcześniejszego obsmażania oraz grillowanie.
Dieta lekkostrawna: Często zadawane pytania
Czy jaja są lekkostrawne?
Jaja zalicza się do produktów lekkostrawnych pod warunkiem odpowiedniego przygotowania. Lekkostrawne są jajka gotowane na miękko, jajka w koszulce, jajecznica na parze oraz omlet smażony bez tłuszczu lub z niewielką ilością tłuszczu.
Z kolei nie powinno się spożywać jajka na twardo, jajka smażonego na dużej ilości tłuszczu (masła bądź smalcu) z dodatkiem tłustych wędlin (kiełbasa, boczek, bekon). Podobnie jak jajek w majonezie lub innych tłustych sosach.
Czy makaron jest lekkostrawny?
Makarony pszenne oraz ryżowe zalicza się do produktów lekkostrawnych, natomiast makaron pełnoziarnisty (razowy) zawiera większe ilości błonnika pokarmowego i z tego powodu nie należy go spożywać w diecie lekkostrawnej.
Czy ryż jest lekkostrawny?
Podobnie jak w przypadku makaronu, ryż biały uważany jest za lekkostrawny, z kolei ryż brązowy i dziki to produkty niezalecane w diecie lekkostrawnej.
Czy ziemniaki są lekkostrawne?
Ziemniaki są lekkostrawne pod warunkiem, że nie zostały przygotowane z użyciem tłuszczu (frytki, ziemniaki smażone, placki ziemniaczane). Nie zaleca się także spożywania ziemniaków z dodatkiem tłustych sosów oraz w formie purée z dodatkiem śmietany i masła.
W diecie lekkostrawnej zaleca się ziemniaki z wody lub pieczone w folii (bez dodatku tłuszczu).
Czy naleśniki są lekkostrawne?
Naleśniki zalicza się do produktów lekkostrawnych, ale należy przygotowywać je na patelni bez dodatku tłuszczu. Ważny jest także farsz, najlepiej przygotować go z dodatkiem chudego twarogu, jogurtu i niewielkiej ilości cukru waniliowego lub z dżemem (najlepiej bez pestek).
Nie zaleca się naleśników z farszem z dodatkiem smażonych grzybów i tłustych serów (sery żółte, sery pleśniowe).
