Ból w klatce piersiowej to jeden z najczęstszych objawów stanowiących przyczynę konsultacji z lekarzem. Może mieć wiele przyczyn – od niegroźnych do stanów bezpośrednio zagrażających życiu, takich jak np. zawał serca. Ból zawałowy jest uczuciem ściskania, gniecenia, dławienia lub pieczenia w klatce piersiowej, może się pojawić po stresie lub wysiłku fizycznym i nie ustępuje po przyjęciu nitrogliceryny.
Jakie narządy mogą powodować ból w klatce piersiowej?
U dzieci przyczyny bólu w klatce piersiowej mogą się różnić od tych występujących u dorosłych – zobacz osobny artykuł: Ból w klatce piersiowej u dziecka
Klatka piersiowa zawiera kilka kluczowych dla życia narządów – przede wszystkim serce, płuca i aortę (największą tętnicę organizmu, rozprowadzającą krew do wszystkich narządów ciała). Ich ochronie służy kostne rusztowanie, składające się z mostka i żeber przymocowanych do kręgosłupa. Razem z mięśniami, nerwami i naczyniami krwionośnymi stanowią one ścianę, czyli zewnętrzną „pokrywę” klatki piersiowej. Oprócz serca, płuc i aorty w klatce piersiowej znajduje się kilka innych elementów, takich jak tchawica i oskrzela, przełyk, część żołądka, większe i mniejsze naczynia krwionośne, węzły chłonne oraz opłucna i osierdzie, czyli „błony” pokrywające od środka ścianę klatki piersiowej, płuca oraz serce. Prawie wszystkie te struktury mogą być źródłem bólu. Ból w klatce piersiowej mogą też powodować narządy położone poza klatką piersiową, np. pęcherzyk żółciowy (jeśli zawiera kamienie) czy trzustka.
Ból w klatce piersiowej – przyczyny
Źródłem bólu w klatce piersiowej mogą być wszystkie struktury klatki piersiowej, z wyjątkiem miąższu płucnego. Należą do nich:
- serce – dławica piersiowa, zawał serca, zapalenie osierdzia
- rozwarstwienie aorty
- podrażnienie opłucnej (zapalenie płuc, zawał płuca, odma opłucnowa)
- choroby przełyku
- choroby tchawicy
- choroby oskrzeli
- choroby śródpiersia
- ściana klatki piersiowej – nerwoból, ból kostno-mięśniowy
- choroby gruczołów sutkowych i skóry
- narządy jamy brzusznej – refluks żołądkowo-przełykowy, choroba wrzodowa, kamica żółciowa, zapalenie trzustki
- ból psychogenny – zespół Da Costy (tzw. nerwica serca).
Rodzaje bólu w klatce piersiowej
W zależności od tego, jak odczuwany jest ból, gdzie dokładnie się lokalizuje i jaki ma charakter, można podejrzewać, jaka jest jego przyczyna.
Ból dławicowy
Ból dławicowy to ból związany z niedokrwieniem mięśnia sercowego, wynikający z dysproporcji między zapotrzebowaniem a podażą tlenu do mięśnia sercowego. Najczęściej wiąże się z blaszkami miażdżycowymi w tętnicach wieńcowych.
Zwykle ból dławicowy jest odczuwany jako uczucie ściskania, gniecenia, dławienia lub pieczenia w klatce piersiowej, czasem opisywany nie jako ból, lecz jako niestrawność lub dyskomfort w klatce piersiowej. Zazwyczaj pojawia się podczas wysiłku fizycznego lub silnego stresu psychicznego, potęguje go również zimne powietrze. Zaprzestanie wysiłku lub przyjęcie tabletki nitrogliceryny podjęzykowo przynosi ulgę. Ból dławicowy nie zależy od oddychania ani pozycji ciała.
Ból jest rozlany, trudny do zlokalizowania, najczęściej umiejscowiony za mostkiem (zamostkowo). Typowo promieniujący jednostronnie (częściej na stronę lewą) do szyi, żuchwy, barku, ramienia, rzadziej do nadbrzusza lub pleców. Możliwe jest wystąpienie bólu tylko w miejscach promieniowania, np. ból stawu łokciowego. Typowo pacjent wskazuje jednak miejsce bólu ręką zaciśniętą w pięść. Jeśli bolące miejsce można przykryć opuszką palca, to przyczyną bólu nie jest dławica piersiowa.
Ból w stabilnej dławicy zazwyczaj trwa 2–10 min. Dyskomfort trwający krócej 1 min lub tępy ból trwający kilka godzin rzadko ma charakter dławicowy. Jeśli ból trwa ponad 10 min, to może to być dławica piersiowa niestabilna lub zawał serca.
Ból zawałowy
Ból zawałowy to ból dławicowy trwający ponad 30 min, zwykle o większym natężeniu niż w dławicy stabilnej, nieustępujący po zaprzestaniu wysiłku lub przyjęciu nitrogliceryny. Częste objawy towarzyszące: duszność, poty, osłabienie, nudności, wymioty, lęk przed nadchodzącą śmiercią (zob. Objawy zawału serca).
Ból w zapaleniu osierdzia
Zapalenie osierdzia to stan zapalny worka otaczającego serce, czyli osierdzia. Ból w zapaleniu osierdzia to ostry, kłujący ból. Początkowo w okolicy przedsercowej po lewej stronie klatki piersiowej, rzadziej zlokalizowany za mostkiem. Może promieniować do szyi, lewego ramienia, barku i łopatki. Ból mogą poprzedzać objawy grypopodobne: stan podgorączkowy lub gorączka, uczucie ogólnego rozbicia oraz ból mięśni i stawów. Ból ma zmienne natężenie i trwa zwykle wiele godzin lub dni. Zależny jest od oddychania i pozycji ciała – nasila się w pozycji leżącej. Wysiłek fizyczny nie zmienia natężenia bólu.
Ból w rozwarstwieniu aorty
Ból w rozwarstwieniu aorty powstaje, kiedy dochodzi do pęknięcia błony wewnętrznej aorty i rozciągania ściany aorty przez krew wypełniającą powstałą przestrzeń. Ból jest rozdzierający, przeszywający, niezwykle silny, pojawiający się nagle, od początku w maksymalnym natężeniu i trwający przez wiele godzin. Lokalizacja bólu zależy od poziomu rozwarstwienia aorty. Najczęściej jest to przednia ściana klatki piersiowej, zamostkowo, może promieniować do pleców, między łopatki.
Ból opłucnowy
Ból opłucnowy to ból pochodzący z opłucnej, czyli cienkiej błony otaczającej płuca i wyściełającej wnętrze klatki piersiowej. Ból opłucnowy pojawia się po podrażnieniu opłucnej ściennej – np. odma opłucnowa, naciek opłucnej w przebiegu procesu nowotworowego. Ból opłucnowy jest ostry, kłujący, rzadko piekący, dobrze zlokalizowany, nasilający się przy głębokim wdechu lub kaszlu, zazwyczaj jednostronny. Ulgę przynosi ułożenie na stronie, po której występuje ból. Prawie zawsze występuje po jednej stronie klatki piersiowej i jest dobrze zlokalizowany.
Ból w zatorowości płucnej
Ból w zatorowości płucnej zazwyczaj pojawia się nagle, często w spoczynku, początkowo przypomina dławicę piersiową i towarzyszy mu duszność lub inne objawy, jak np. kaszel czy krwioplucie.
Zespół Tietze’a – ból ściany klatki piersiowej
Zespół Tietze’a to zapalenie stawów mostkowo-żebrowych, mostkowo-obojczykowych lub połączeń części chrzęstnej i kostnej żeber (najczęściej dotyczy żebra II i III) przebiegające pod postacią bolesnego obrzęku. Występuje rzadko, głównie u osób młodych.
Poza zespołem Tietze’a ból ściany klatki piersiowej może powodować:
- zespół mostkowy, który powoduje tkliwość mostka, czyli ból przy dotykaniu mostka oraz ból promieniujący na obie strony klatki piersiowej przy ucisku na mostek
- zespół żebrowo-mostkowy, który powoduje ból przy ucisku chrząstek i ich połączeń z częścią kostną górnych żeber bez ich obrzęku.
„Nerwica serca”
Zespół Da Costy (inaczej: dystonia neurowegetatywna, „nerwica serca”) to zespół objawów obejmujący psychogenny, tępy i długo trwający ból w klatce piersiowej, niezwiązany z wysiłkiem fizycznym (często przerywany krótkimi epizodami ostrego, przeszywającego bólu), zwykle umiejscowiony w okolicy koniuszka serca (po lewej stronie klatki piersiowej, nieco poniżej sutka u mężczyzn lub pod lewą piersią u kobiet).
Towarzyszą mu:
- uczucie niepokoju i zmęczenia
- kołatania serca
- duszność
- zawroty głowy
- hiperwentylacja (szybkie i głębokie oddychanie)
- parestezje kończyn.
Ból często ustępuje po podaniu placebo lub leków uspokajających. Zespół ten zwykle występuje u kobiet przed 40. rokiem życia cierpiących na depresję lub zaburzenia lękowe (nerwicę).
Inne rodzaje bólu w klatce piersiowej
Ból nasilający się przy wysiłku może wystąpić w nadciśnieniu płucnym wskutek niedokrwienia prawej komory.
Ból w zapaleniu tchawicy i oskrzeli jest piekący lub tępy i nasila się przy głębokim oddychaniu.
Stały ból barku lub okolicy łopatki, mogący dotyczyć również ramienia, jest charakterystyczny dla zespołu Pancoasta.
Najczęstsze przyczyny bólu w klatce piersiowej – porównanie
| Tabela. Najczęstsze przyczyny bólu w klatce piersiowej i ich różnicowanie | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Przyczyna | Mechanizm | Umiejscowienie | Charakter bólu | Czas trwania | Czynniki wywołujące lub nasilające | Czynniki łagodzące | Niektóre objawy towarzyszące |
| dławica piersiowa | przejściowe niedokrwienie serca | zamostkowy, może promieniować do szyi, żuchwy, ramion, nadbrzusza | gniotący, piekący, ściskający | 2–10 min | – wysiłek fizyczny – stres emocjonalny – zimne powietrze – obfity posiłek | nitrogliceryna podjęzykowo, zaprzestanie wysiłku | duszność |
| zawał serca lub niestabilna dławica | przedłużające się niedokrwienie serca, martwica | zamostkowy, może promieniować do szyi, żuchwy, ramion, nadbrzusza | gniotący, piekący, ściskający ból zwykle silniejszy niż w dławicy piersiowej | >30 min w zawale, <20 min w dławicy | – wysiłek fizyczny – stres emocjonalny – zimne powietrze – obfity posiłek | nitrogliceryna i zaprzestanie wysiłku nie przynosi ulgi! | duszność, poty, osłabienie, nudności, wymioty |
| zapalenie osierdzia | podrażnienie blaszek osierdzia lub opłucnej przylegającej do osierdzia | za mostkiem lub w okolicy uderzenia koniuszkowego (po lewej stronie klatki piersiowej, nieco poniżej sutka u mężczyzn lub pod lewą piersią u kobiet), może promieniować do szyi, lewego barku | ostry, kłujący, o zmiennym natężeniu | wiele godzin lub dni | – głęboki wdech – skręcenie tułowia – pozycja leżąca – kaszel | pozycja siedząca z pochyleniem do przodu | objawy choroby podstawowej, duszność |
| rozwarstwienie aorty | rozciąganie ściany aorty | przednia ściana klatki piersiowej, może promieniować do okolicy międzyłopatkowej lub lędźwiowej | rozdzierający, niezwykle silny | pojawia się nagle, utrzymuje godzinami | wysokie ciśnienie tętnicze | różne wartości ciśnienia tętniczego na obu rękach | |
| ból opłucnowy | – naciek zapalny opłucnej – podrażnienie opłucnej w zawale płuca – odma opłucnowa | zazwyczaj jednostronny, na wysokości zajętego obszaru, może promieniować do okolicy międzyłopatkowej | ostry, kłujący | utrzymujący się | – głęboki wdech – kaszel – ruchy tułowia | ułożenie na tej stronie klatki piersiowej, po której występuje ból | objawy choroby podstawowej, zwykle duszność, przyspieszony oddech |
| nerwoból | zapalenie nerwu np. w półpaścu; ucisk przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa | jednostronny w półpaścu, może być dwustronny przy zmianach kręgosłupa | ostry, nasila się przy dotykaniu wzdłuż przebiegu nerwu | zmienny | upośledzenie odporności: może się nasilać przy lekkim dotyku (alodynia) | w półpaścu leki przeciwwirusowe; w innych stanach leki przeciwbólowe | osutka pęcherzykowa w półpaścu, tkliwość (ból) uciskowa kręgów piersiowych |
| refluks żołądkowo-przełykowy | stan zapalny błony śluzowej przełyku | zamostkowy, może promieniować do pleców | zwykle piekący lub gniotący | zmienny | – obfity posiłek – pochylanie się – pozycja leżąca | leki przeciwrefluksowe | ból w nadbrzuszu, dyspepsja |
| pęknięcie przełyku | nagłe przerwanie ciągłości ściany przełyku | zamostkowy | bardzo silny, piekący | pojawia się nagle | – gwałtowne wymioty – wysiłek | wymioty | |
| kamica żółciowa | wzrost ciśnienia w pęcherzyku żółciowym, gdy złóg (kamień) zamyka przewód pęcherzykowy | górna część brzucha po prawej stronie lub na środku, może promieniować do prawego barku | – silny, narastający, potem stały – ustępuje wolno | od kilkunastu minut do kilku godzin | spożycie tłustego posiłku | pozycja leżąca, bez ruchu | nudności, wymioty, jadłowstręt |
| choroba wrzodowa | uszkodzenie błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy | nadbrzusze (górna część brzucha), czasem w dolnej części klatki piersiowej | tępy, rzadziej ostry lub piekący | godziny | zjedzenie posiłku (wrzód żołądka) lub pozostawanie na czczo | – zjedzenie posiłku (wrzód dwunastnicy) – leki zobojętniające | dyspepsja |
| ból kostno-stawowy | zróżnicowany, często stan zapalny stawów mostkowo-żebrowych i mostkowo obojczykowych; urazy | miejscowy, przednia ściana klatki piersiowej | ostry lub gniotący | godziny, dni | – ruchy klatki piersiowej – szczególnie kaszel | tkliwość (ból) przy dotykaniu | |
| ból nerwicowy | niejasny | przednia ściana klatki piersiowej | zmienny | zmienny | stres emocjonalny | leki uspokajające | duszność, kołatanie serca, niepokój |
Co robić w razie bólu w klatce piersiowej?
Cechy bólu w klatce piersiowej, które wskazują na bezwzględną potrzebę niezwłocznego kontaktu z lekarzem:
- ból zamostkowy związany z wysiłkiem – jeśli ból w klatce piersiowej pojawia się nagle i przypomina gniecenie, ucisk, ciśnienie lub pieczenie, często sprawia wrażenie, jakby „słoń nadepnął na klatkę”, jeśli lokalizuje się za mostkiem oraz pojawia się w sytuacjach zwiększonego wysiłku fizycznego, a ustępuje po jego przerwaniu, to z dużym prawdopodobieństwem jest to ból związany z niedokrwieniem serca (tzw. dławica piersiowa). Wysiłkiem fizycznym może być wszystko, co wykracza poza codzienne funkcjonowanie pacjenta, czyli np. wyjście na piętro u osoby, która na co dzień porusza się tylko po mieszkaniu. Im dłużej trwa taki ból (szczególnie >20 min), tym bardziej jest on niepokojący. Jeśli takie dolegliwości pojawiają się od jakiegoś czasu, np. kilku tygodni, należy koniecznie udać się do swojego lekarza rodzinnego, natomiast jeśli jest to sytuacja nagła – nie wolno zwlekać z wezwaniem pogotowia (999 lub 112);
- rozdzierający i nagły ból w klatce piersiowej (nie do zniesienia) – taki, który nigdy wcześniej u danej osoby nie wystąpił – zawsze jest powodem do wezwania pogotowia!
- jakikolwiek ból w klatce piersiowej z towarzyszącą dusznością i/lub gorączką
- jakikolwiek ból w klatce piersiowej, któremu towarzyszy omdlenie/utrata przytomności, ból brzucha, ból głowy lub tzw. fusowate wymioty (wymioty treścią przypominającą fusy z kawy) lub smolisty (czarny) stolec.
Czytaj też: Ból w klatce piersiowej - Pierwsza pomoc
Diagnostyka bólu w klatce piersiowej
Najpierw lekarz ocenia ogólny stan pacjenta, ponieważ ból w klatce piersiowej jest objawem, który może mieć łagodne przyczyny, ale może też wskazywać na potencjalne zagrożenie życia. W zależności od tego, w jakim stanie jest pacjent, jaki charakter ma ból, czy towarzyszą mu inne objawy, jaki jest przebieg bólu, zleca badania dodatkowe. Często już dane z wywiadu oraz badania przedmiotowego mogą naprowadzić lekarza na najbardziej prawdopodobne rozpoznanie. W razie potrzeby lekarz zleca badania dodatkowe. Zwykle są to badania laboratoryjne krwi, EKG, czasem badania obrazowe, takie jak RTG płuc albo tomografia komputerowa.
Obejrzyj wideo: Ból w klatce piersiowej - dr hab. n. med. Andrzej Gackowski, prof. UJ:
Ból w klatce piersiowej – leczenie
Ból w klatce piersiowej jest objawem, a nie chorobą, dlatego leczenie zależy od jego przyczyny.
