Niedobór cynku nie jest rzadki, ale rzadko rozpoznawany ze względu na niespecyficzne objawy. Osoby odżywiane pozajelitowo, z nieswoistymi chorobami jelit, po usunięciu żołądka i spożywające alkohol mają większe ryzyko niedoboru. W leczeniu stosuje się suplementację preparatami cynku. Dopuszczalną dawkę dobową szacuje się na 40 mg cynku na dobę.
Co to jest cynk?
Cynk jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, który uczestniczy w wielu procesach biologicznych, m.in. w syntezie DNA, białek, hormonów oraz w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, nerwowego i rozrodczego.
Zawartość cynku w organizmie wynosi średnio 1,4–2,3 g, z czego ok. 98% znajduje się wewnątrz komórek, głównie są to krwinki czerwone, skóra, plemniki, gruczoł krokowy, kości, błona śluzowa jelit.
Czytaj też: Cynk – badanie stężenia, normy i interpretacja wyniku
Funkcje cynku w organizmie:
- udział w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego
- praca mózgu i układu nerwowego
- wpływ na gojenie się ran
- wpływa na rozwój płodu i przebieg ciąży
- działa antyoksydacyjnie, czyli chroni przed wolnymi rodnikami
- prawidłowa budowa i odnowa skóry, włosów i paznokci
- wpływ na płodność i funkcje seksualne
- wpływ na prawidłową jakość nasienia u mężczyzn.
Więcej na temat cynku: Cynk – właściwości, działanie, zapotrzebowanie, źródła i suplementacja
Przyczyny niedoboru cynku
Niedobory cynku występują u:
- osób odżywianych pozajelitowego bez odpowiedniej suplementacji
- chorych na nieswoiste zapalenia jelit – wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego i Crohna
- u osób z przetokami jelitowymi
- w niektórych chorobach skóry (np. acrodermatitis enteropathica, rzadka choroba uwarunkowana genetycznie)
- u osób z marskością wątroby
- u chorych na niewydolność nerek
- u osób po przebytej resekcji (usunięciu) żołądka.
Rzadziej przyczyną niedoboru cynku może być nieprawidłowa dieta – niedobór białka, nadmiar cukru, wapnia i żelaza, używki, zwłaszcza alkohol, przetworzona żywność (zob. W czym jest cynk? Produkty bogate w cynk [tabela]).
Niedobór cynku – objawy
Objawy niedoboru cynku mogą być łagodne i niecharakterystyczne, umiarkowane lub ciężkie.
Klasyczne trzy objawy ciężkiego niedoboru cynku obejmują:
- zapalenie skóry przebiegające pod postacią wysypki (krostek i pęcherzyków przechodzących w strupki), które występuje głównie wokół naturalnych otworów ciała (m.in. wokół odbytu i narządów płciowych) i na kończynach
- biegunka
- łysienie.
Ponadto mogą występować zaburzenia emocjonalne, zmniejszenie masy ciała i nawracające zakażenia.
Umiarkowany niedobór cynku charakteryzuje się:
- opóźnieniem wzrostu i dojrzewania u nastolatków
- hipogonadyzmem u mężczyzn (jądra produkują zbyt mało testosteronu i plemników)
- szorstką skórą
- zmniejszonym apetytem
- spowolnieniem psychicznym
- opóźnionym gojeniem się ran
- zaburzeniami smaku.
Łagodny niedobór cynku może się objawiać:
- zmniejszoną płodnością u mężczyzn (oligospermią, czyli mniejszą liczbą plemników w nasieniu)
- nieznacznym zmniejszeniem masy ciała
- niespecyficznymi objawami, takimi jak podatność na infekcje (zob. Cynk i witamina D na przeziębienie – czy skracają czas choroby i wzmacniają odporność?).
Objawy niedoboru cynku związane z poszczególnymi układami
- skóra – zapalenie skóry wokół otworów naturalnych, zapalenie skóry kończyn (dłoni i stóp), zmiany w okolicy krocza i narządów płciowych, łysienie oraz zaburzenia gojenia się ran
- układ pokarmowy: biegunka, zmniejszony apetyt, jadłowstręt, afty
- układ nerwowy i zaburzenia psychiczne: spowolnienie, zaburzenia emocjonalne, zmiany w zachowaniu, zaburzenia uczenia się i pamięci, apatia, a u dzieci obniżona zdolność uczenia się i zaburzenia poznawcze
- układ odpornościowy – zwiększona podatność na infekcje
- układ rozrodczy: zmniejszona płodność u mężczyzn – zmniejszona produkcja plemników u mężczyzn, zmniejszone stężenie hormonów płciowych.
Inne zaburzenia związane z niedoborem cynku to:
- zaburzenia smaku
- upośledzone widzenie w ciemności (ślepota zmierzchowa).
Objawy niedoboru cynku u dzieci
U dzieci i młodzieży niedobór cynku może powodować:
- opóźnienie wzrostu
- opóźnione dojrzewanie płciowe
- zaburzenia rozwoju pomimo odpowiedniego odżywienia.
Kto powinien suplementować cynk?
Supelementację cynkiem stosuje się w leczeniu stanów niedoboru cynku oraz chorób związanych z jego zmniejszoną zawartością w organizmie, takich jak:
- acrodermatitis enteropathica
- łysienie
- trądzik
- łamliwość włosów
- zaburzenia gojenia się ran
- zaburzenia odporności
- zaburzenia psychoneurologiczne
- u mężczyzn w przypadkach zaburzeń czynności narządów płciowych
- u dzieci w zaburzeniach wzrostu i widzenia
- zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (zob. Dieta w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem)
- choroba Wilsona.
W postaci tabletek do ssania cynk jest stosowany w neutralizowaniu nieprzyjemnego zapachu z ust.
Cynk – suplementacja
Zwykle w suplementacji stosuje się dawki rzędu 25 mg cynku na dobę. Za bezpieczne w suplementacji cynku uznaje się dawki do 40 mg cynku na dobę.
Należy pamiętać, że niekontrolowana, nadmierna suplementacja może prowadzić do zbyt dużego stężenia cynku we krwi (zob. Nadmiar cynku – objawy, skutki i jak rozpoznać przedawkowanie).
Cynk – dziennie zapotrzebowanie u osób zdrowych
Zalecane dzienne spożycie cynku wynosi 11 mg na dobę dla mężczyzn i 8 mg dla kobiet. W przypadku kobiet w ciąży wynosi 11 mg na dobę, natomiast dla kobiet karmiących piersią zalecane jest spożycie 12 mg na dobę.
Niedobór cynku w pytaniach i odpowiedziach
Czy niedobór cynku może powodować depresję?
Depresja jest chorobą wieloczynnikową, ale znaczny niedobór cynku może mieć wpływ na funkcjonowanie emocjonalne i powodować zaburzenia emocjonalne, spowolnienie i obniżenie nastroju.
Czy niedobór cynku wpływa na paznokcie?
Tak. Niedobór cynku może powodować dystrofię paznokci, czyli nieprawidłowy wygląd płytki paznokciowej – może mieć zmieniony kolor, przebarwienia, mogą być widoczne bruzdy, zagłębienia, płytka może być łamliwa, zbyt cienka, może rosnąć wolniej niż prawidłowo.
Czy niedobór cynku zawsze jest widoczny w badaniach krwi?
Tak, ale samo stężenie cynku we krwi może być niewystarczające do oceny, czy w organizmie brakuje cynku.
Czy trądzik może wynikać z niedoboru cynku?
Niedobór cynku może przyczyniać się do trądziku.
Czy cynk ma wpływ na potencję u mężczyzn?
Tak, niedobór cynku wpływa na nieprawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego, zmniejszenie stężenia hormonów płciowych i funkcji seksualnych.
Czy niedobór cynku wpływa na płodność?
Tak, u mężczyzn niedobór cynku powoduje zaburzenia hormonalne – zmniejszone stężenie hormonów płciowych, a także zmniejszoną liczbę plemników w nasieniu (oligospermię).
Czy kawa wypłukuje cynk?
Kawa może utrudniać wchłanianie cynku z pożywienia ze względu na zawartość tanin. Nie oznacza to jednak, że „wypłukuje” cynk, który znajduje się w organizmie.
