×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Angina – objawy, przyczyny, leczenie

dr hab. med. Bożena Skotnicka
Klinika Otolaryngologii Dziecięcej UM w Białymstoku
Aktualizacja: lek. Magdalena Wiercińska

Angina to ostre zapalenie migdałków podniebiennych, wywołane zakażeniem lub podrażnieniem. U dorosłych najczęściej ma tło wirusowe i nie wymaga specjalnego leczenia. U dzieci częściej występuje angina paciorkowcowa, która charakteryzuje się nagłym początkiem, silnym bólem gardła i wysoką gorączką. W jej leczeniu stosuje się antybiotyki.

Układ chłonny gardła (pierścień Waldeyera) składa się z migdałków podniebiennych zlokalizowanych w gardle środkowym, migdałka gardłowego mieszczącego się powyżej podniebienia, w części nosowej gardła, migdałków trąbkowych leżących w okolicy ujścia trąbek słuchowych do nosogardła oraz językowego na nasadzie języka (ryc. 1 i 2). Ponadto w obrębie błony śluzowej gardła znajdują się tzw. pasma boczne i liczne grudki chłonne. Tkanka chłonna jest ważna w rozwoju regionalnej odporności, głównie u dzieci. Po stymulacji różnymi antygenami (wirusy, bakterie, grzyby) jest źródłem komórek odpornościowych biorących udział w odpowiedzi immunologicznej w obrębie błony śluzowej dróg oddechowych.

Angina - co to jest i jakie są jej przyczyny?

Angina to ostre zapalenie migdałków podniebiennych (łac. tonsillitis), które może być spowodowane różnymi drobnoustrojami – wirusami lub bakteriami.

Ryc. 1. Część nosowa gardła - lokalizacja migdałka gardłowego (kolor żółty), lokalizacja ujść trąbki słuchowej (kolor czarny)
Ryc. 2. Gardło środkowe - lokalizacja migdałków podniebiennych

Czynnik powodujący anginę zależy od wieku – u dorosłych najczęściej są to wirusy. Odpowiadają one za 90–95% zachorowań u dorosłych – mogą to być rynowirusy i koronawirusy (65% przypadków), wirusy RS (ang. respiratory syncytial virus) oraz paragrypy. Rzadziej przyczyną anginy u dorosłych są bakterie (5–10%).

Natomiast u dzieci wirusy odpowiadają za 70–85% zapaleń gardła i migdałków. Za większość przypadków zapalenia bakteryjnego odpowiada bakteria Streptococcus pyogenes (paciorkowiec β-hemolizujący grupy A – PBHA), u dorosłych często też Fusobacterium necrophorum; rzadziej paciorkowce grupy C i G.

Źródłem zakażenia jest chory człowiek (rzadko bezobjawowy nosiciel), do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni (w tym z wydzieliną górnych dróg oddechowych). Częste jest bezobjawowe nosicielstwo PBHA.

Do zachorowania najczęściej dochodzi późną jesienią, zimą i wczesną wiosną.

Czynniki ryzyka :

  1. kontakt z chorym na infekcyjne zapalenie gardła i migdałków lub bezobjawowym nosicielem (w tym rodzice dzieci w wieku szkolnym lub osoby kontaktujące się z takimi dziećmi) – PBHA
  2. wiek:
    • 5–15 lat – PBHA,
    • dzieci i młodzi dorośli – mononukleoza zakaźna (EBV),
    • dorośli – F. necrophorum
  3. oralny kontakt seksualny – N. gonorrhoeae (rzeżączka), C. trachomatis, T. pallidum (kiła)
  4. upośledzenie odporności.

Okres wylęgania i zakaźności zależy od czynnika, który wywołał chorobę. W zapaleniach wirusowych okres wylęgania trwa 1–6 dni. Chory może zakażać innych na 1–2 dni przed wystąpieniem objawów oraz do 3 tyg. po (zależnie od wirusa). Do zakażenia dochodzi u około 2/3 osób pozostających w kontakcie domowym z chorym.

Okres wylęgania anginy paciorkowcowej wynosi od 12 godzin do 4 dni. Chory zakaża przez około 24 godziny od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii lub około 7 dni po ustąpieniu objawów, gdy nie stosowano antybiotyku. Ryzyko przeniesienia zakażenia na domowników wynosi około 25%.

Angina ropna, angina wirusowa i angina bakteryjna – czym się różnią?

Angina bakteryjna, czyli wywołana zakażeniem bakteryjnym, najczęściej paciorkowcami (PBHA) jest zwana także anginą ropną. Od wirusowej różni się objawami, które zazwyczaj rozwijają się bardziej gwałtownie i mają większe nasilenie – gorączka jest wyższa, ból gardła silniejszy. Przy anginie paciorkowcowej nie występuje nieżyt nosa ani kaszel, natomiast przy anginie wirusowej może występować.

Ponadto, wiek chorego 5–15 lat, zachorowanie zimą lub wczesną wiosną i wcześniejszy kontakt z chorym na anginę paciorkowcową lub nosicielem PBHA przemawia za anginą paciorkowcową.

Angina – objawy

Objawy zależą od tego, jaki wirus lub bakteria wywołały anginę.

  1. Zapalenie paciorkowcowe wywołane przez PBHA
    Angina paciorkowcowa ma nagły początek, objawia się silnym bólem gardła i podczas połykania, a także bólem głowy, czasem bólem brzucha, nudnościami i wymiotami (raczej u dzieci). Występuje gorączka (>38°C), zapalenie gardła i migdałków podniebiennych – błona śluzowa jest żywoczerwona lub krwistoczerwona i obrzęknięta, języczek podniebienny jest krwistoczerwony i obrzęknięty. Język początkowo obłożony (z nalotem), później malinowy, na błonie śluzowej podniebienia mogą być widoczne wybroczyny (czerwone kropki). Węzły chłonne szyjne przednie mogą być powiększone i bolesne przy dotyku. Nie występuje kaszel ani nieżyt nosa.
  2. Zapalenie wirusowe
    W wirusowym zapaleniu gardła i migdałków podniebiennych występuje ból gardła, ból głowy, ból mięśni i stawów. Temperatura ciała jest prawidłowa lub może pojawić się niewielka gorączka. Ponadto występuje zapalenie gardła, zapalenie spojówek, nieżyt nosa, kaszel, chrypka. Niekiedy także wyraźne owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej lub biegunka.

Niezależnie od podłoża, większość zapaleń gardła (także bakteryjnych) ustępuje samoistnie – zapalenie wirusowe w ciągu 3–7 dni, angina paciorkowcowa (PBHA) w ciągu 3–4 dni, nawet bez antybiotyku. Nieleczone zakażenie PBHA, czyli angina paciorkowcowa wiąże się z nieco większym ryzykiem powikłań ropnych i (bardzo rzadko u dorosłych) gorączki reumatycznej.

Jak lekarz stawia diagnozę zapalenia gardła i anginy?

Różnicowanie pomiędzy wirusowymi zapaleniami gardła i migdałków podniebiennych a infekcją bakteryjną, głównie paciorkowcami grupy A, jest bardzo istotne ze względu na konieczność stosowania antybiotyków jedynie w anginie paciorkowcowej. Jednakże różnicowanie oparte jedynie na obrazie klinicznym jest czasem trudne ze względu obecność wielu wspólnych o podobnym nasileniu objawów.

Rozpoznanie ustala się na podstawie podawanych dolegliwości i badania przedmiotowego (w tym badanie gardła i jamy ustnej, ocena węzłów chłonnych).

Częstość objawów klinicznych była podstawą opracowania skali punktowej wg Centora/McIsaaca określającej prawdopodobieństwo etiologii paciorkowcowej zapalenia migdałków podniebiennych (tab.).

Tabela. Skala punktowa oceny prawdopodobieństwa zakażenia S. pyogenes wg Centora/McIssaca
Objaw klinicznyLiczba punktów
gorączka >38°C1
brak kaszlu1
powiększone węzły chłonne szyjne przednie1
nalot włóknikowy i obrzęk migdałków1
wiek: ≤15 lat+1
wiek: 15–44 lat0
wiek ≥45 lat-1
Interpretacja: 0–1 punktu – leczenie objawowe, 2–3 punktów – wykonuje się szybki test paciorkowcowy; 4–5 punktów – w zależności od objawów – wykonuje się szybki test paciorkowcowy lub lekarz może zalecić antybiotykoterapię.

Jeśli lekarz podejrzewa występowanie u pacjenta anginy paciorkowcowej, wykonuje szybki test na obecność antygenu PBHA. Jeśli test nie jest dostępny, może zlecić antybiotyk lub pobrać wymaz na badanie bakteriologiczne.

Leczenie anginy

Leczenie anginy obejmuje leczenie przyczynowe i objawowe i jest uzależnione od czynnika sprawczego (czy jest to angina bakteryjna czy wirusowa).

W anginie paciorkowcowej leczenie przyczynowe obejmuje stosowanie antybiotyków, najczęściej penicyliny fenoksymetylowej 10 dni doustnie. Czasem lekarz może zlecić inne antybiotyki.

Jeśli angina jest wywołana innymi bakteriami, leczenie także polega na stosowaniu antybiotyków, które lekarz przepisuje w zależności od rodzaju bakterii.

W zakażeniach wirusowych nie stosuje się antybiotyków.

Leczenie objawowe obejmuje:

  1. Odpoczynek, duża ilość płynów (szczególnie w razie gorączki).
  2. Przeciwbólowo i przeciwgorączkowo paracetamol lub NSLPZ (np. ibuprofen). Lekarz może zalecić jednorazowe przyjęcie deksametazonu, co znacząco przyśpiesza ustępowanie bólu gardła.
  3. Preparaty do ssania o miejscowym działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym (np. zawierające benzydaminę, lidokainę, salicylan choliny).

Angina u dziecka – czy leczy się ją inaczej niż u dorosłych?

U dzieci częściej niż u dorosłych przyczyną anginy jest zakażenie bakteryjne, najczęściej Streptococcus pyogenes (paciorkowiec β-hemolizujący grupy A – PBHA). W przypadku uzyskania przez chore dziecko 2 lub więcej punktów w skali punktowej wg Centora/McIsaaca należy wykonać badanie mikrobiologiczne – szybki test antygenowy na obecność PBHA (tzw. Strep A test) lub posiew wymazu z gardła. Wykonywanie szybkiego testu w przypadku osób, które uzyskały mniej punktów w powyższej skali nie jest wskazane. Uzyskanie ujemnego wyniku szybkiego testu u dziecka z silnym podejrzeniem anginy paciorkowcowej może być wskazaniem do weryfikacji rozpoznania poprzez wykonanie wymazu z gardła.

Anginę paciorkowcową u dzieci leczy się antybiotykami – lekiem pierwszego wyboru jest penicylina fenoksymetylowa, której dawkowanie ustala się na podstawie masy ciała dziecka, lek podaje się co 8 albo 12 godzin. Inne antybiotyki można zastosować w przypadku przeciwwskazań do podania penicyliny, takich jak alergia na lek. Leczenie powinno trwać 10 dni, nie należy odstawiać antybiotyku mimo ustąpienia objawów. Ponadto należy pamiętać o zapewnieniu dziecku odpowiedniego nawodnienia, leków przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych w razie bólu i gorączki oraz środków miejscowych, zgodnie z rejestracją produktów, w razie nasilonego bólu gardła.

Stosowanie antybiotyku w przypadku anginy paciorkowcowej skraca czas zakaźności oraz czas trwania objawów, zmniejsza ponadto ryzyko wystąpienia powikłań choroby, takich jak gorączka reumatyczna i ostre zapalenie ucha środkowego.

Dzieci powinny bezwzględnie być izolowane w domu przez pierwsze 24 godziny antybiotykoterapii. Później, kiedy przestają być zakaźne, decyzję o powrocie do zajęć szkolnych powinno się uzależniać od występujących objawów i stanu ogólnego dziecka. Nie ma potrzeby izolowania dziecka w domu przez cały okres antybiotykoterapii.

Powikłania anginy paciorkowcowej

Do powikłań anginy paciorkowcowej należą:

  1. powikłania ropne (wczesne) – ropień okołogardłowy, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych, ropne zapalenie ucha środkowego i/lub wyrostka sutkowatego, ropne zapalenie zatok przynosowych
  2. późne powikłania immunologiczne (bardzo rzadko u dorosłych) – gorączka reumatyczna, ostre kłębuszkowe zapalenie nerek
  3. inne (bardzo rzadko) – zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

24.03.2022
Wybrane treści dla Ciebie:
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.
Zbiórka dla szpitali w Ukrainie!
Poradnik świadomego pacjenta