Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Dieta w chorobie refluksowej

mgr inż. Anna Taraszewska
Instytut Żywności i Żywienia
Zakład Żywienia i Dietetyki z Kliniką Chorób Metabolicznych i Gastroenterologii

Modyfikacja stylu życia i żywienia w chorobie refluksowej przełyku

W zmniejszeniu nasilenia objawów choroby refluksowej przełyku (ang. gastroesophageal reflux disease – GERD) może pomóc zmiana stylu życia i diety.


Fot. pixabay.com

Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku choroby refluksowej stosowanie terapii niefarmakologicznej może przynieść pożądane efekty wówczas, gdy objawom choroby nie towarzyszy zapalenie przełyku wywołane refluksem.

W przypadku występowania zapalenia przełyku i objawów o dużym nasileniu konieczne jest stosowanie odpowiednich leków, a dieta jest czynnikiem wspomagającym farmakoterapię.

Najważniejsze zalecenia

Zalecane w chorobie refluksowej zmiany w stylu życia dotyczą:

  • masy ciała
  • objętości posiłków i tempa ich spożycia
  • palenia papierosów
  • pozycji ciała w czasie snu i odpoczynku
  • aktywności fizycznej.

Masa ciała

Osobom otyłym lub z nadwagą zaleca się zmniejszenie masy ciała, gdyż nadmierna masa ciała wiąże się ze wzrostem ciśnienia wewnątrzbrzusznego, co nasila dolegliwości chorobowe. W licznych badaniach potwierdzono, że nadwaga/otyłość jest czynnikiem ryzyka wystąpienia choroby refluksowej przełyku i nadżerkowego zapalenia przełyku.

Objętość posiłków i tempo ich spożycia

Znaczenie ma także objętość spożywanych posiłków oraz tempo ich spożycia. Spożywanie obfitych posiłków sprzyja częstszemu występowaniu epizodów refluksu, a jeśli posiłki te charakteryzują się dużą osmolalnością, to dodatkowo dochodzi do zwiększenia siły refluksu. Zaleca się więc, by chorzy spożywali 5–6 niewielkich posiłków dziennie. Posiłki należy spożywać w spokojnej atmosferze, w wolnym tempie. Szybkie spożywanie posiłków sprzyja połykaniu większych ilości powietrza w czasie jedzenia, co może wpływać na wzrost ciśnienia wewnątrzbrzusznego i przyczyniać się do częstszego występowania refluksu.

Palenie papierosów

Palenie papierosów, poprzez upośledzenie oczyszczania przełyku i zmniejszenie napięcia w dolnym zwieraczu przełyku, przyczynia się do zwiększenia liczby epizodów refluksu. Dlatego też osobom z objawami choroby refluksowej przełyku zaleca się „rzucenie” palenia.

Pozycja ciała w czasie snu i odpoczynku

Zmniejszenie dolegliwości można również osiągnąć poprzez przyjmowanie odpowiedniej pozycji w czasie snu i odpoczynku. Zaleca się, by bezpośrednio po posiłkach nie przyjmować pozycji leżącej. Uniesienie wezgłowia łóżka o 15–20 cm sprzyja sprawniejszemu oczyszczaniu przełyku w czasie snu, co ma wpływ na zmniejszenie objawów chorobowych. Takie postępowanie przynosi pożądane efekty zwłaszcza wśród osób z przepukliną rozworu przełykowego.

Aktywność fizyczna

Objawy choroby refluksowej przełyku nasilają się po dużym wysiłku fizycznym, częstym lub długotrwałym schylaniu się albo jakimkolwiek wysiłku fizycznym wykonywanym bezpośrednio po posiłku, dlatego zaleca się unikanie aktywności związanych z dużym wysiłkiem fizycznym, a także poposiłkowej aktywności fizycznej. Dowiedziono jednak, że umiarkowana aktywność fizyczna (np. rekreacyjna jazda na rowerze, pływanie, spacery) zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby refluksowej.

Przypuszczalnie jest to związane z usprawnieniem i wzmocnieniem mięśni przepony oraz utrzymaniem właściwego bilansu energetycznego sprzyjającego prawidłowej masie ciała.

Dieta

Równie istotnym jak modyfikacja stylu życia elementem terapii niefarmakologicznej jest przestrzeganie odpowiedniej diety. Osoby z objawami refluksu powinny unikać: produktów i potraw tłustych, odsmażanych oraz ciężkostrawnych, pikantnych, cebuli i warzyw cebulowych, pomidorów oraz przetworów pomidorowych, owoców cytrusowych i soków z tych owoców, czekolady i wyrobów czekoladowych, kawy, naparu z mięty, napojów gazowanych oraz alkoholu.

Listę produktów, które wpływając na mechanizmy powstawania choroby, wywołują także jej objawy, przedstawiono w tabeli 1., w tabeli 2. zaś produkty/potrawy dozwolone i przeciwwskazane.

Niektórym osobom w łagodzeniu zgagi pomaga popijanie chudego mleka lub wody mineralnej niegazowanej – płyny te oczyszczają przełyk, spłukując kwaśną treść żołądka, która przedostała się do przełyku, oraz neutralizują tę treść (działanie alkalizujące mleka).


Tabela 1. Czynniki wywołujące objawy chorobowe
czynniki wywołujące chorobę przykłady produktów
obniżenie ciśnienia w dolnym zwieraczu przełyku czekolada, napar z mięty, kawa, mocna herbata, alkohol
wywoływanie przejściowych, spontanicznych relaksacji dolnego zwieracza przełyku tłuszcze, warzywa cebulowe, szparagi, karczochy
opóźnienie opróżniania żołądkowego czekolada, tłuszcze, produkty zawierające błonnik rozpuszczalny
zwiększenie wydzielania soku żołądkowego kawa, alkohol
pobudzanie receptorów czuciowych w przełyku owoce cytrusowe, soki z owoców cytrusowych, pomidory, sok pomidorowy, ostre przyprawy


Tabela 2. Produkty i potrawy dozwolone oraz niewskazane w żywieniu osoby z chorobą refluksową przełyku
nazwa produktu lub potrawy dozwolone niewskazane
produkty zbożowe pieczywo jasne, pieczywo razowe, pieczywo typu graham;
kasze: drobne (np. manna, krakowska), grube (np. pęczak);
ryż, makarony
kasza gryczana
mleko i produkty mleczne mleko słodkie (do 2% tłuszczu), zsiadłe, kefir, jogurty naturalne i owocowe;
twaróg chudy i półtłusty, serki homogenizowane w ograniczonych ilościach, śmietana (zawierająca do 18% tłuszczu)
tłuste mleko (3,2% i więcej tłuszczu), twaróg tłusty, sery żółte, topione, pleśniowe, typu feta, serki typu fromage, śmietana (zawierająca 22% i więcej tłuszczu)
jaja gotowane (na miękko, na twardo), jajecznica na parze jajecznica smażona na tłuszczu/boczku
mięso, wędliny, ryby mięsa chude: wołowina, cielęcina, kurczaki, indyki (bez skóry), chuda wieprzowina w ograniczonej ilości;
ryby chude: słodkowodne (np. leszcz, okoń, sandacz), morskie (np. dorsz, morszczuk, sola), ryby tłuste słodkowodne i morskie w ograniczonych ilościach;
wędliny chude wieprzowe, drobiowe, wołowe, mięsa i ryby gotowane, duszone, pieczone w folii, grilowane (w ograniczonych ilościach)
mięsa tłuste: wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, wędliny tłuste, podrobowe, pasztety, konserwy mięsne, mięsa i ryby smażone na tłuszczu
tłuszcze masło w niewielkich ilościach, margaryny kubkowe w niewielkich ilościach, oleje roślinne w niewielkich ilościach smalec, słonina, boczek
ziemniaki gotowane, gotowane tłuczone, w postaci puree (bez dodatku masła), pyzy frytki, ziemniaki smażone, placki ziemniaczane, czipsy
warzywa i przetwory warzywne warzywa i przetwory warzywne niewymienione w rubryce obok pomidory i przetwory pomidorowe (zwłaszcza sok pomidorowy), cebula i warzywa cebulowe (pory, szalotki, czosnek), szparagi, karczochy, warzywa strączkowe
owoce i  przetwory owocowe owoce i przetwory niewymienione w rubryce obok cytrusy: grejpfruty, pomarańcze, mandarynki, cytryny, soki z owoców cytrusowych, jabłka, banany
cukier i słodycze cukier, miód, słodycze niewymienione w rubryce obok czekolada i wyroby czekoladowe, chałwa
przyprawy przyprawy niewymienione w rubryce obok papryka ostra, chili, curry, pieprz, musztarda, chrzan
zupy wszystkie z wyjątkiem wymienionych w rubryce obok, zupy z warzyw strączkowych i kapustnych w ograniczonych ilościach gotowane na wywarze z kości/tłustych mięs, zabielane tłustą śmietaną, zagęszczane zasmażką
potrawy mięsne i ryby gotowane, duszone bez uprzedniego obsmażania, pieczone w folii aluminiowej, w pergaminie lub w rękawie foliowym, pulpety, budynie mięsne, rybne smażone, duszone z uprzednim obsmażaniem, pieczone w sposób tradycyjny
potrawy z mąki i kasz potrawy niewymienione w rubryce obok potrawy smażone w głębokim tłuszczu, potrawy podsmażane, potrawy polewane tłuszczem ze skwarkami
sosy łagodne, zaprawiane jogurtem, chudym mlekiem, niewielką ilością masła lub żółtkiem, zagęszczane zawiesiną mąki w wodzie lub mleku pikantne, przygotowywane na wywarze z kości lub tłustych mięs, zagęszczane zasmażką, z dodatkiem tłustej śmietany, majonez i sosy na bazie majonezu
desery kompoty, kisiele, musy, sorbety, galaretki, ciasto biszkoptowe, ciasto drożdżowe ciasta i ciastka kremowe, tortowe, torty, wyroby z ciasta francuskiego, kruchego, pączki, faworki
napoje woda mineralna niegazowana, „słaba” herbata, herbatki ziołowe (z wyjątkiem miętowej), herbatki owocowe, alkohole w bardzo ograniczonych ilościach (w przypadku osób z zapaleniem przełyku – całkowita rezygnacja) kawa, „mocna” herbata, napar z mięty, napoje gazowane, alkohole niskoprocentowe (a zwłaszcza piwo, białe wino), drinki alkoholowe z dodatkiem soków cytrusowych, napojów gazowanych lub soku pomidorowego

Należy podkreślić, że reakcja organizmu na określone pokarmy jest cechą indywidualną. Chorzy powinni ograniczać spożycie produktów „niewskazanych”, nie oznacza to jednak, że w ogóle nie można ich spożywać.
Możliwa jest sytuacja, w której objawy choroby pojawią się po produktach, o których nie wspomniano w tekście. Dlatego każdy chory powinien obserwować reakcje swojego organizmu na różne produkty spożywcze i eliminować z diety te, które powodują dolegliwości lub je nasilają.

Przykładowy jadłospis dla osoby z chorobą refluksową przełyku

Śniadanie I

  • chleb żytni, razowy posmarowany cienko margaryną
  • ser biały chudy
  • sałata
  • herbatka owocowa bez cukru lub z bardzo niewielką ilością cukru

Śniadanie II

  • pumpernikiel posmarowany cienko margaryną
  • polędwica z indyka
  • świeży ogórek
  • plastry ananasa
  • herbata słaba bez cukru lub z bardzo niewielką ilością cukru

Obiad

  • krupnik z kaszą jęczmienną
  • ryż brązowy, pulpety z cielęciny w sosie własnym, buraczki duszone bez dodatku tłuszczu
  • herbata słaba bez cukru lub z bardzo niewielką ilością cukru

Podwieczorek

  • galaretka owocowa z malinami
  • woda mineralna niegazowana

Kolacja

  • chleb żytni, razowy cienko posmarowany margaryną
  • sałatka z brokułów z szynką (ugotowane brokuły, polędwica z indyka, pestki dyni uprażone bez dodatku tłuszczu, jogurt naturalny, przyprawy)
  • herbatka ziołowa bez cukru lub z bardzo niewielką ilością cukru


09.11.2015
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?