Bergamotka – właściwości, działanie i wpływ na cholesterol

Bergamotka to roślina charakteryzująca się unikatowym składem flawonoidów. Są to związki, w przypadku których udowodniono korzystny wpływ na zdrowie m.in. na układ sercowo-naczyniowy.

Bergamota - czym jest i skąd pochodzi?

Pomarańcza bergamota nazywana powszechnie bergamotą, bergamotką lub klejnotem Kalabrii jest gatunkiem rośliny cytrusowej należącej do rodziny rutowatych. Roślina ta pochodzi najprawdopodobniej z Indii, ale obecnie uprawia się ją na południu Włoch, w regionie Kalabria.

Nazwa bergamota pochodzi od włoskiego miasta Bergamo, gdzie po raz pierwszy sprzedawano olejek z tej rośliny (olejek bergamotowy). Surowcem do jego wytworzenia jest gruba, zielonożółta skórka. Olejek można pozyskać także z kwiatów tej rośliny i nosi on nazwę olejku neroli. Ten olejek eteryczny jest wykorzystywany do nadania charakterystycznego smaku herbacie earl grey oraz do przygotowania perfum i wód kolońskich.

Pomarańcza bergamota to niewielkie drzewo, które kwitnie dwa razy w roku. Jej kwiaty są białe i charakteryzują się bardzo mocnym zapachem. Z kolei owoc przypomina małą pomarańczę. Nie jest jadalny, ponieważ miąższ jest w smaku cierpki, a zarazem gorzki.

Polifenole bergamoty

Sok z bergamotki jest szczególnie bogaty w flawonoidy, a w szczególności dwie ich grupy: flawanony i flawony. Spośród wszystkich flawonoidów aż 95% stanowią flawanony, a pozostałe 5% to flawony. Analiza zawartości flawonoidów pośród ponad 40 gatunków cytrusów i ich różnych odmian wykazała, że ich ilość w przeliczeniu na jednostkę objętości soku lub na jednostkę masy albedo (białej wewnętrznej części owocu, znajdującej się tuż pod skórką) jest największa w przypadku pomarańczy bergamota.

Okazuje się, że roślina ta zawiera rzadkie flawanony, a mianowicie neoeriocytrynę i neohesperydynę, brutierydynę oraz melitydynę. Ponadto dla pomarańczy bergamota charakterystyczne są także niektóre flawony: rhoifoliny, neodiosminy, ponciriny oraz rutyny.

W wyniku zagęszczenia soku z bergamoty można uzyskać skoncentrowaną mieszaninę flawonoidów bergamotowych, zwaną inaczej kompozycją polifenoli z bergamoty (bergamot polyphenolic fraction – BPF). Skład polifenoli tej mieszaniny jest identyczny, jak w przypadku soku z bergamoty, rożni je jednak kwestia ich skoncentrowania (w BPF flawonoidy są ponad 200 razy bardziej skoncentrowane).

Właściwości i działanie polifenoli bergamotki

Polifenole zawarte w bergamocie wykazują działanie hipolipemizujące (zmnieszają stężenia cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i triglicerydów) oraz hipoglikemizujące (zmniejszają stężenie glukozy). Wśród najczęściej sugerowanych mechanizmów, który tłumaczy takie działanie jest aktywacja istotnego regulatora metabolizmu kwasów tłuszczowych i glukozy tzw. kinazy białkowej aktywowanej przez adenozynomonofosforan (adenosine monophosphate-activated protein kinase – AMPK). Aktywacja tej kinazy sprawia, że zahamowana jest synteza glukozy i lipidów. Ponadto nasilony zostaje ich wychwyt oraz oksydacja kwasów tłuszczowych i glikoliza.

Ponadto dwa flawonoidy – brutierydyna i melitydyna wykazują działanie podobne do statyn (leków wykorzystywanych w leczeniu zaburzeń lipidowych), a mianowicie są inhibitorami enzymu kluczowego do syntezy cholesterolu (reduktazy HMG-CoA). Badania wskazują także, że kompozycja polifenoli z bergamoty może zmniejszać także stłuszczenie wątroby.

Wśród zagadnień które wymagają dalszych badań wymienia się korzystny wpływ polifenoli z bergamoty na: zaburzenia erekcji w chorych z cukrzycą typu 2, ograniczanie skutków działania promieniowania UVB oraz działanie kardioprotekcyjne w trakcie chemioterapii doksorubicyną.

Bergamota – badania z randomizacją

Wpływ przyjmowania kompozycji polifenoli z bergamoty (BPF) na parametry lipidowe

Do badania włączono 237 osób z hipercholesterolemią. Wszystkich badanych przydzielono do jednej z 3 grup:

• grupę A – 104 osoby z izolowaną hipercholesterolemią (stężenie cholesterolu frakcji LDL ≥ 130 mg/dl)
• grupę B – 42 osoby z hiperlipidemią mieszaną
• grupę C – 59 osób z zespołem metabolicznym (hiperlipidemią mieszaną i glikemią >110 mg/dl).

W następnej kolejności każdą grupę podzielono na 3 podgrupy, w których pacjenci otrzymywali:

• BPF w dawce 500 mg/dobę
• BPF w dawce 1000 mg/dobę lub
• placebo.

Pozostałych 32 pacjentów, którzy z powodu bólów mięśniowych i znaczącego zwiększenia aktywności kinazy kreatynowej (CK) przerwali terapię simwastatyną, przydzielono do grupy D. Grupa ta przyjmowała kompozycję polifenoli w dawce 1500 mg/dobę i realizowała dietę ubogoenergetyczną na poziomie 1600 kcal//dobę.

Po 30 dniach przyjmowania BPF (w dawce 500 mg lub 1000 mg) zaobserwowano znaczące zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL oraz zwiększenie stężenia cholesterolu frakcji HDL. W grupie pacjentów przyjmujących placebo nie odnotowano istotnych różnic w obrębie tych parametrów. Ponadto wykazano znaczące zmniejszenie stężenia triglicerydów, szczególnie w grupie pacjentów z zespołem metabolicznym (grupa C).

Ponadto u pacjentów z zespołem metabolicznym odnotowano istotne zmniejszenie stężenia glukozy we krwi (średnia redukcja o 18,9% w grupie leczonej BPF w dawce 500 mg oraz o 22,4% w grupie leczonej BPF w dawce 1000 mg).W grupie przyjmującej placebo nie odnotowano istotnych zmian stężenia glukozy.

W grupie osób z nietolerancją statyn, którzy przyjmowali BPF w dawce 1500 mg/dobę zaobserwowano zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego o 25%, frakcji LDL o 27,6% oraz zwiększenie stężenia cholesterolu frakcji HDL-C o 23,8%.

W podsumowaniu badania autorzy wskazują, że suplementy diety zawierające BPF charakteryzują się siłą hipolipemizującą, którą można porównać z siłą małych dawek silnych statyn. W związku z tym, mogą one stanowić pewną alternatywę dla pacjentów z istotną nietolerancją statyn

Wpływ przyjmowania kompozycji polifenoli z bergamoty (BPF) wraz ze statyną na parametry lipidowe

Do badania włączono 77 pacjentów z mieszaną dyslipidemią (cholesterol całkowity >160 mg/dl, triglicerydy >225 mg/dl), których następnie przydzielono do jednej z 5 grup:

• grupy kontrolnej przyjmującej placebo (n = 15)
• grupy otrzymującej rosuwastatynę w dawce 10 mg (n = 16)
• grupy otrzymującej rozuwastatynę w dawce 20 mg (n = 16)
• grupy otrzymującej BPF w dawce 1000 mg (n = 15) oraz
• grupy otrzymującej BPF w dawce 1000 mg i rosuwastatynę w dawce 10 mg (n = 15).

Po 30 dniach terapii wykazano, że stosowanie 1000 mg BPF, 10 mg i 20 mg rosuwastatyny znacząco zmniejszało stężenia cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i triglicerydów oraz zwiększało stężenie cholesterolu frakcji HDL. Z kolei w grupie przyjmującej placebo nie odnotowano istotnych zmian w wyżej wymienionych parametrach.

Przyjmowanie 1000 mg BPF i 10 mg rosuwastatyny skutkowało większym zmniejszeniem stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL w porównaniu z podawaniem wyłącznie statyny w tej samej dawce, a wielkość redukcji tych stężeń była zbliżona do uzyskiwanej za pomocą 20 mg rosuwastatyny.

Ponadto zaobserwowano znaczące zmniejszenie stężenia triglicerydów i zwiększenie stężenia cholesterolu frakcji HDL, a efekt ten również był większy niż w przypadku podawania wyłącznie rosuwastatyny w dawce 10 mg.

U kogo można rozważyć przyjmowanie preparatów z bergamotką?

Suplementy zawierające kompozycję polifenoli z bergamotki mogą stanowić w pewnej grupie pacjentów z zaburzeniami lipidowymi uzupełninie niefarmakologicznego postępowania. Równocześnie konieczne jest prowadzenie zdrowego stylu życia, który obejmuje prawidłowe nawyki żywieniowe (np. realizacja diety śródziemnomorskiej) i aktywność fizyczną.

Uważa się, że produkty te mogą stanowić pewne rozwiązanie dla osób

1. we wczesnej farmakoterapii dyslipidemii niekwalifikujących się do leczenia statynami
2. niewyrażających zgody na leczenie statynami
3. z nietolerancją statyn.

Natomiast podkreśla się, że jeśli są wskazania do leczenia hipolipemizującego, to nie ma już dalszych wskazań do stosowania suplementów z bergamotką.