Polifenole – co to, gdzie się znajdują, właściwości

Polifenole to związki szeroko rozpowszechnione w żywności. Odgrywają one ważną rolę w profilaktyce chorób cywilizacyjnych, m.in. chorób sercowo-naczyniowych, otyłości, chorób nowotworowych i neurodegeneracyjnych.

Czym są polifenole?

Są to związki organiczne z grupy fenoli, zawierające co najmniej dwie grupy hydroksylowe przyłączone do pierścienia benzenowego. W zależności od liczby grup hydroksylowych oraz sposobu przyłączenia wyróżnia się cztery główne klasy tych związków:

• flawonoidy
• kwasy fenolowe
• stilbeny
• lignany

W przypadku flawonoidów istnieje kolejny podziała na:

• flawony (apigenina, hesperydyna, luteolina)
• flawanony (naringenina, hesperydyna, taksifolina)
• flawonole (kwercetyna, kemferol, mirycetyna, rutyna)
• flawanole (katechina, epikatechina, epigalokatechina)
• antocyjany (cyjanidyna, malwidyna, delfinidyna)
• izoflawony (daidzeina, genisteina, glicyteina)

Z kolei kwasy fenolowe dzieli się na:

• pochodne kwasu benzoesowego oraz
• pochodne kwasu cynamonowego

Gdzie znajdują się polifenole?

Związki polifenolowe występują w naziemnych częściach roślin, takich jak, liście, łodygi, kwiaty oraz owoce. Synteza tych związków nasila się w warunkach stresowych i jest naturalną obroną chroniącą roślinę przed takimi czynnikami jak: promieniowanie UV, inwazja grzybów, wirusów i bakterii oraz owadów.

Polifenole to związki, które odpowiadają także za barwę owoców, dlatego owoce o intensywnym kolorze charakteryzują się większą zawartością tych związków biologicznie czynnych w porównaniu z owocami o bardziej stonowanym kolorze.

Źródłem polifenoli w diecie są przede wszystkim owoce, warzywa oraz zioła. Pewne ilości tych związków znajdują się także w popularnych napojach: kawie, kakao, herbacie zielonej i czarnej oraz czerwonym winie.

Zawartość związków polifenolowych w owocach i warzywach

Owoce są jednym z najbogatszych źródeł polifenoli. Wśród tych produktów żywnościowych szczególnie zasobne w te związki są owoce jagodowe, do których zalicza się: aronię, jagody, borówki, jeżyny, maliny, truskawki i poziomki.

Obok owoców dobrym źródłem polifenoli są także warzywa, aczkolwiek zawierają one nieco mniejsze ilości tych związków. Wśród warzyw, pod tym kątem, wyróżniają się szczególnie warzywa kapustne (kapusta biała i czerwona, brokuły i brukselka), warzywa cebulowe (cebula i czosnek) oraz warzywa korzeniowe (a w szczególności korzeń i natka pietruszki)

Zioła jako źródło polifenoli?

Zioła stanowią skoncentrowane źródło polifenoli. Spożywamy ich mniej niż owoców i warzyw, ale warto korzystać z nich regularnie w codziennym przygotowywaniu posiłków.

Jedną z najwyższych zawartości polifenoli charakteryzują się goździki.

Przyswajalność polifenoli

Aktywność biologicznie czynna polifenoli uzależniona jest od przyswajalności w przewodzie pokarmowym. Z kolei wchłanianie tych związków w jelitach zależy od struktury chemicznej danego związku.

Większość związków polifenolowych występuje naturalnie w formie glikozydów. Zdecydowanie rzadziej związki te występują w formie wolnych aglikonów. Te drugie ulegają wchłanianiu na drodze dyfuzji biernej, z kolei glikozydy muszą ulec wcześniejszej hydrolizie enzymatycznej.

Biodostępność związków polifenolowych uzależniona jest także od składu i funkcji mikrobioty jelitowej, która jest zdolna do ich metabolizowania z udziałem enzymów bakteryjnych takich jak: β-glukozydaza, β-glukuronidaza oraz hydrogenazy.

Właściwości i działanie polifenoli

Polifenolom przypisuje się szereg właściwości zdrowotnych. Główną ich cechą są silne właściwości przeciwutleniające (antyoksydacyjne), co oznacza, że mogą one chronić organizm przed stresem oksydacyjnym. Decyduje o tym fakt, że polifenole służą jako dawcy elektronów oraz atomów wodoru. To z kolei sprawia, że mogą inaktywować wolne rodniki tlenowe oraz zakańczać (przerywać) wolnorodnikowe reakcje łańcuchowe (zob. Właściwości przeciwutleniające warzyw).

W badaniach wykazano także, że polifenole mogą usprawniać działanie endogennych enzymów antyoksydacyjnych (katalazy, peroksydazy glutationowej, dysmutazy ponadtlenkowej), które odgrywają ważną rolę w procesie detoksykacji.

Polifenole wykazują także działanie przeciwzapalne poprzez zmniejszenie syntezy cytokin prozapalnych. Dodatkowo hamują one aktywność enzymów o działaniu prozapalnym (zob. Dieta przeciwzapalna).

Związki polifenolowe wykazują także korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, a wiąże się to bezpośrednio z ich antyoksydacyjnymi i przeciwzapalnymi właściwościami.

Wspierają właściwe funkcjonowanie śródbłonka naczyniowego oraz wpływają korzystnie na parametry lipidowe krwi (zwiększają stężenie HDL cholesterolu, a zmniejszają stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL cholesterolu i triglicerydów).

Może Cię zainteresować:

• Frakcje cholesterolu i triglicerydy - panel lipidowy
• Hipercholesterolemia: Dieta na obniżenie cholesterolu - jadłospis, przepisy

Dieta bogata w polifenole

Model żywienia który szczególnie obfituje w polifenole, to dieta śródziemnomorska. Jest ona bogata w składniki odżywcze i bioaktywne, a poza polifenolami dostarcza także jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, witamin i składników mineralnych oraz błonnika pokarmowego.

Z praktycznego punktu widzenia charakteryzuje się ona dużym spożyciem świeżych warzyw i owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, ryb, orzechów, nasion, i pestek oraz oliwy z oliwek. Wszystkie wymienione produkty są szczególnie zasobne w związki polifenolowe.

Przeczytaj również:

• Dieta śródziemnomorska
• Dieta śródziemnomorska w leczeniu otyłości