Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Biegunka

dr n. med. Włodzimierz Zych
Klinika Gastroenterologii i Hepatologii
Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Biegunka
Fot. CDC/Janice Haney Carr

Co to jest biegunka?

Biegunką określa się oddawanie półpłynnego, płynnego lub wodnistego stolca - cztery lub więcej razy na dobę - o łącznej dobowej masie przekraczającej 200 g.

Zakres prawidłowej częstości wypróżnień jest dość szeroki i dla 99% populacji społeczeństw krajów rozwiniętych waha się od jednego na trzy dni do trzech stolców dziennie.

Mechanizmy biegunki

Wyróżnia się trzy podstawowe mechanizmy biegunki:

  • biegunkę osmotyczną wywołaną niemożnością wchłonięcia z jelita nadmiernej ilości substancji, które zatrzymują wodę, zwiększając w ten sposób objętość stolca
  • biegunkę wydzielniczą spowodowaną aktywnym wydzielaniem do jelita dużych ilości soli, wody oraz innych substancji
  • biegunkę zapalną spowodowaną uszkodzeniem budowy i czynności nabłonka jelitowego na skutek procesu chorobowego.

Nierzadko u jednej osoby współistnieją co najmniej dwa z trzech wymienionych tu mechanizmów.

Czas trwania biegunki

Z praktycznego punktu widzenia ważny jest czas trwania biegunki:

  • biegunka ostra trwa do trzech tygodni
  • biegunka przewlekła utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie.

Biegunka ostra, najczęściej zakaźna, zwykle samoograniczająca się i właściwie leczona objawowo, nie daje zazwyczaj groźnych czy trwałych następstw. Tylko w niektórych przypadkach istnieją wskazania do leczenia przyczynowego.

Biegunka przewlekła, trwająca tygodniami, miesiącami lub jeszcze dłużej, może prowadzić do poważnych zaburzeń stanu odżywienia lub istotnych dla życia niedoborów elektrolitów, aminokwasów, witamin, żelaza i innych substancji.


Prof. Grażyna Rydzewska

Co to jest biegunka?
Kiedy mówimy o ostrej a kiedy o przewlekłej biegunce?


Kliknij i zobacz wypowiedź eksperta


Jakie mogą być przyczyny ostrej biegunki?

Zakażenie jelitowe

Ostra biegunka ma najczęściej podłoże infekcyjne. Nierzadko towarzyszą jej objawy ogólne: gorączka, nudności lub wymioty, odwodnienie.

Czynnikami sprawczymi mogą być:

  • wirusy przenoszone drogą kropelkową lub skażające spożywane produkty bądź wodę - stanowią one najczęstszą przyczynę ostrych biegunek
  • bakterie obecne w pożywieniu lub wodzie (w Polsce stanowią one rzadsza przyczynę biegunek ostrych, niż wirusy, natomiast typowym przykładem tego typu infekcji są pałeczki Salmonella będące przyczyną zbiorowych zatruć pokarmowych czy cholera, która nie występuje w naszej strefie klimatycznej, ale zbiera żniwo ofiar w krajach trzeciego świata)
  • produkty metabolizmu bakterii, tzw. enterotoksyny, jak na przykład toksyna gronkowcowa obecna w skażonych tą bakterią produktach mlecznych, np. lodach
  • rzadziej pierwotniaki, jak Giardia lamblia lub pasożyty jelitowe.

Zobacz: Biegunka infekcyjna

Biegunka poantybiotykowa (biegunka występująca podczas lub po stosowaniu antybiotyku)

Ten rodzaj biegunki jest następstwem zaburzenia równowagi między dziesiątkami czy setkami gatunków bakterii zasiedlających jelito grube, spowodowanego działaniem antybiotyków. Pod wpływem leku dochodzi do selekcji gatunków opornych na dany antybiotyk, ich wybiórczego namnażania i toksycznego działania na jelito. Szczególny przykład to rzekomobłoniaste zapalenie jelit, choroba o niekiedy ciężkim przebiegu, powstająca w wyniku działania toksyny wytwarzanej przez bakterie normalnie bytujące w jelicie, ale wyselekcjonowane działaniem antybiotyku.

Biegunka polekowa, pokarmowa

Biegunka polekowa i/lub pokarmowa może wystąpić:

  • po nadmiernej dawce leków przeczyszczających
  • po innych lekach stosowanych w różnych chorobach (leki moczopędne, hormony tarczycy, leki rozkurczające oskrzela, w cukrzycy czy leczeniu otyłości)
  • po spożyciu niektórych środków spożywczych, np. mleka lub jego nie poddanych fermentacji przetworów u osoby z nabytym niedoborem laktazy, enzymu rozkładającego cukier mleczny (laktozę)
  • po nadmiernym spożyciu fruktozy czy sorbitolu, dodawanych jako słodziki np. do gumy do żucia.

Jakie mogą być przyczyny biegunki przewlekłej?

Biegunka przewlekła zwykle nie jest tak burzliwa, jak ostry epizod biegunkowy, ale z powodu długotrwałego przebiegu może doprowadzić do ciężkich zaburzeń metabolicznych.

Do przewlekłej biegunki z wyniszczeniem prowadzą:

Biegunkę nie prowadząca do niedoborów powodują:

  • niektóre postacie zapalenia jelita grubego
  • nadczynność tarczycy
  • zaburzenia czynnościowe, określane mianem zespołu jelita drażliwego.

Ta ostatnia przyczyna jest warta podkreślenia, gdyż powoduje niepokój pacjentów i dość często prowadzi do konsultacji oraz licznych badań.

Na co należy zwrócić uwagę przy przewlekającej się biegunce?

Należy zwrócić uwagę na obecność patologicznych domieszek do stolca, takich jak:

  • krew
  • śluz
  • ropa
  • niestrawione resztki pokarmowe
  • fragmenty pasożytów jelitowych.

Zobacz także: Stolec – zmieniony wygląd

Obecność krwi może towarzyszyć banalnym zaburzeniom, takim jak hemoroidy, ale także być objawem raka lub chorób zapalnych! Śluz często występuje w zaburzeniach czynnościowych jelit.

Należy także zwrócić uwagę, czy pacjent nie ma objawów ogólnych:

  • gorączki
  • utraty apetytu
  • chudnięcia ponad 10% masy ciała w ciągu pół roku
  • osłabienia.

Wystąpienie tych objawów wskazuje, że biegunka jest związana z poważną chorobą, wymagającą pilnej diagnostyki.

Jak postępować w ostrej biegunce?

Ponieważ ostra biegunka zwykle ustępuje samoistnie, w postępowaniu należy zwrócić uwagę przede wszystkim na utrzymanie odpowiedniego stopnia nawodnienia oraz prawidłowego stężenia sodu i potasu. W tym celu zaleca się spożywanie odpowiedniej ilości płynów, niekiedy z suplementacją soli mineralnych (np. w postaci doustnych płynów nawadniających dostępnych w aptekach).


Prof. Grażyna Rydzewska

Jakie są ogólne zasady nawadniania doustnego i diety u dorosłych osób z biegunką?

Kliknij i zobacz wypowiedź eksperta


Jakie badania wykonuje się dla ustalenia przyczyny biegunki?

Odnosi się to przede wszystkim do biegunki przewlekłej. Jak wspomniano, ostra biegunka ustępuje najczęściej samoistnie i leczona jest z powodzeniem objawowo lub empirycznie, bez badań.

Ważne znaczenie ma prawidłowe zebranie wywiadów przez lekarza, gdyż czasem tylko na podstawie rozmowy z pacjentem można postawić trafną hipotezę diagnostyczną. Odnosi się to do biegunki czynnościowej, biegunki polekowej oraz alergii pokarmowych.

W diagnostyce przewlekłej biegunki konieczne są badania mikrobiologiczne, mikologiczne i parazytologiczne stolca. Niekiedy pomocne jest też jego badanie ogólne, uwzględniające dobową utratę tłuszczu. Przy nieprawidłowym wyniku tego badania należy podejrzewać zaawansowane choroby trzustki lub zespoły złego wchłaniania.

W przypadkach bardziej złożonych sięga się po badania endoskopowe przewodu pokarmowego: dolnego odcinka (kolonoskopia) lub górnego odcinka (gastroskopia), z oceną mikroskopową wycinków pobranych podczas tych badań z obszarów o zmienionym wyglądzie. Niekiedy wycinki pobiera się także z pozornie prawidłowych odcinków (np. podejrzewając celiakię, czyli chorobę trzewną, pobiera się wycinki z dwunastnicy, zaś przy podejrzeniu zapaleń mikroskopowych - z wyglądającego prawidłowo jelita grubego).

Jak leczyć przewlekłą biegunkę?

Leczenie biegunki jest zależne od przyczyny.


Ekspert: Nie każda biegunka ma charakter zakaźny


dr hab. Elżbieta Poniewierka
Można zaobserwować zwiększenie częstości zachorowań na choroby związane z rozwojem cywilizacji. Takimi chorobami w dziedzinie gastroenterologii są niewątpliwie nieswoiste zapalenia jelit (ich głównym objawem jest biegunka), których w ostatnich latach obserwuje się coraz więcej... więcej »



dr hab. Alicja Wiercińska-Drapało
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego rejestruje rocznie kilkanaście tysięcy przypadków biegunki zakaźnej o potwierdzonej etiologii, ale biegunka jest chorobą samoograniczającą, więc rzeczywista liczba przypadków nie jest znana. Zgłaszane są tylko najcięższe przypadki biegunki infekcyjnej... więcej »



Biegunka w pytaniach i odpowiedziach

Przewlekła biegunka » dr hab. med. Małgorzata Zwolińska-Wcisło
Ból brzucha, biegunka i krwawienie z odbytu » dr n. med. Tomasz Kruszyna
Biegunka i ból brzucha przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego » dr n. med. Anna Mokrowiecka
Biegunka, chudnięcie i niespecyficzne objawy dyspeptyczne » dr n. med. Anna Mokrowiecka
Krwawienie z żylaków odbytu z towarzyszącą biegunką » dr n. med. Anna Mokrowiecka
Co należy jeść i pić, żeby powstrzymać dlugo trwającą biegunkę? » lek. med. Magdalena Przybylska-Feluś
Przyczyny nawracających biegunek » dr med. Anna Mokrowiecka
Data utworzenia: 12.03.2010
Aktualizacja: 29.03.2017
BiegunkaOceń:
(3.30/5 z 23 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?