Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Rak jajnika

Rak jajnika

Czym jest rak jajnika?

Rak jajnika jest częstym nowotworem kobiet, wywodzącym się z żeńskiej gonady, czyli jajnika. W ciele kobiety znajdują się 2 jajniki, umiejscowione w miednicy mniejszej w sąsiedztwie macicy. Jajniki są gruczołem dokrewnym i produkują szereg hormonów, z których głównym jest estradiol – najważniejszy hormon kobiecy, odpowiedzialny za rozwój wszystkich żeńskich cech organizmu. Drugą kluczową rolą jajników jest produkowanie gamet żeńskich, czyli komórek jajowych. Zapłodnienie komórki jajowej przez plemnik daje początek ciąży i rozwojowi płodu w macicy.

Jajnik jest zbudowanych z wielu typów komórek pełniących różne funkcje. Każda z linii komórkowych może dać początek nowotworowi złośliwemu. Terminem „rak jajnika” określa się często również guzy z komórek zarodkowych lub komórek podścieliska, o różnym – często dobrym – rokowaniu, niebędące sensu stricte rakami. Najczęstszą postacią złośliwego nowotworu jajnika jest rak surowiczy.

Istnieją dwa typy raka jajnika, różniące się przyczynami molekularnymi, typem wzrostu i rokowaniem.

Typ I, rzadszy, rozwija się na podłożu łagodnych nowotworów jajnika lub nowotworów o granicznej złośliwości, rośnie w postaci wyraźnego guza w jajniku, dopiero po jakimś czasie rozprzestrzenia się w jamie otrzewnowej. Histologicznie jest zwykle rakiem endometrialnym lub śluzowym i rokuje nieco lepiej niż typ II. Częściej wykrywa się go w I i II stopniu zaawansowania.

Typ II, częstszy, rozwija się od samego początku jako złośliwy nowotwór jajnika. Często nie obserwuje się wyraźnego guza w jajniku, a choroba szybko rozprzestrzenia się po jamie otrzewnowej. Histologicznie jest zwykle źle zróżnicowanym rakiem surowiczym i rokuje źle. Najczęściej wykrywa się go dopiero w III i IV stopniu zaawansowania.

Pomimo swej nazwy rak jajnika jest chorobą nie tylko samych jajników – w większości przypadków obserwuje się tzw. rozsiew otrzewnowy, czyli obecność guzów na innych narządach jamy brzusznej. Złe wyniki leczenia są spowodowane tym, że nowotwór bardzo wcześnie rozprzestrzenia się po całym brzuchu, zajmując jelita, wątrobę, śledzionę i inne tkanki. Wynika to z faktu, że jajniki są organami leżącymi swobodnie w jamie brzusznej, w związku z czym komórki raka mają dużą łatwość przenoszenia się na sąsiadujące narządy.

Jak często występuje?

Rak jajnika jest w skali świata trzecim pod względem częstości występowania nowotworem narządów rodnych kobiety, po raku szyjki macicy i trzonu macicy. W 2008 r. na świecie zachorowało na niego około 225 000 kobiet, a umarło 140 000. Większość przypadków raka jajnika odnotowuje się w krajach wysoko rozwiniętych. Szczyt zachorowań przypada po 65. roku życia.

W Polsce w 2010 r. zapadło nań 3587 kobiet, a umarło 2574. Był czwartą przyczyną zgonów na nowotwory, po raku piersi, płuca i jelita grubego. Liczba zachorowań powoli, ale systematycznie się zwiększa.

W jaki sposób objawia się rak jajnika?

W początkowych stadiach rozwoju rak jajnika zazwyczaj nie daje żadnych objawów, dopiero gdy choroba jest bardziej zaawansowana, pojawiają się objawy ze strony przewodu pokarmowego – wzdęcia, uczucie pełności w brzuchu, odbijania, powiększenie się obwodu brzucha. Objawy są zwykle lekceważone i przypisywane typowym dolegliwościom jelitowym. Niekiedy są to objawy ze strony narządu rodnego, takie jak nieprawidłowe krwawienia czy uczucie ucisku w miednicy.

Chociaż nie istnieją żadne skuteczne badania profilaktyczne pozwalające wykryć wczesnego i bezobjawowego raka jajnika, wydaje się, że najlepszym sposobem kontroli jajników jest USG przezpochwowe. Jak już wspomniano, część raków jajnika rośnie powoli w postaci guza jajnika i może być odpowiednio wcześnie dostrzeżona w tym badaniu. Z drugiej jednak strony zmiana w jajniku bardzo rzadko świadczy o chorobie nowotworowej – zazwyczaj są to torbiele, niekoniecznie wymagające operacji. Dlatego nie można do końca polegać na USG jako dokładnej metodzie diagnostyki zmian w jajnikach.

Innym proponowanym badaniem jest ocena stężenia markerów raka jajnika we krwi. Obecnie są nimi CA-125 i HE-4. Należy oceniać je łącznie, jako tzw. algorytm ROMA, co zwiększa precyzję badania. Zależy jednak zauważyć, że duży odsetek wczesnych raków jajnika nie powoduje zwiększenia stężeń markerów. Interpretacja zwiększonego stężenia markerów powinna być zawsze przeprowadzona przez lekarza specjalistę, ponieważ na ich poziom w surowicy krwi wpływa również wiele innych chorób.

Czy istnieją stany przedrakowe raka jajnika?

Trwają poszukiwania przedrakowych zmian w jajniku, które mogłyby zostać dostrzeżone, zanim rozwinie się nowotwór złośliwy. Niektórzy sugerują, że choroba często rozwija się w jajowodzie, a jajnik jest naciekany wtórnie, wiadomo też, że część raków jajnika rozwija się na podłożu endometriozy, ale jak dotąd nie udało się zastosować tych odkryć w praktyce.

Czy można się ustrzec przed rakiem jajnika? Jakie są jego przyczyny?

Choć nie udowodniono jak dotąd skuteczności badań profilaktycznych dla raka jajnika, to – jak już wspomniano – regularne wizyty u ginekologa oraz USG przezpochwowe pomagają rozpoznać wczesne stadium nowotworu.

Nie do końca poznano czynniki ryzyka rozwoju tej choroby, podejrzewa się, że są nimi: dieta uboga w błonnik i witaminy, wysoki wzrost i duża masa ciała, długotrwała ekspozycja na talk, a także niepłodność. Z kolei ryzyko rozwoju raka jajnika zmniejszają czynniki hamujące owulację, czyli niejako „usypiające” jajniki – tabletki antykoncepcyjne, duża liczba ciąż oraz karmienie piersią. Dwudziestokrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia raka jajnika dotyczy nosicielek wrodzonej mutacji genu BRCA1, a 10-krotne chorych z wrodzonym zespołem Lyncha. Dlatego rak jajnika u bliskiej krewnej powinien skłonić kobietę do konsultacji u ginekologa-onkologa, a jeszcze lepiej w poradni genetycznej.

Jakie badania wykonuje się, aby rozpoznać raka jajnika?

Badaniem prowadzącym do rozpoznania raka jajnika jest badanie ginekologiczne połączone z USG przezpochwowym. Badanie na fotelu ginekologicznym przeprowadza się we wziernikach, przez pochwę i odbyt. Pozawala ono ocenić możliwość operacji nowotworu i pomaga w określeniu stopnia zaawansowania choroby. Obecność guza w jajniku lub wolnego płynu w jamie brzusznej jest objawem wymagającym wykonania badań dodatkowych. Rutynowo oznacza się stężenia markerów CA-125, HE-4 i CEA, a często wykonuje również RTG klatki piersiowej oraz tomografię komputerową brzucha i miednicy. Jeśli lekarz specjalista podejrzewa, że zmiana w jajniku może mieć charakter nowotworowy, kieruje pacjentkę na zabieg operacyjny – zazwyczaj wycięcie jajnika z badaniem histopatologicznym.

Stwierdzenie nowotworu złośliwego w jajniku wymaga pobrania licznych wycinków w trakcie zabiegu operacyjnego, niekiedy także usunięcia macicy i obu jajników. Dopiero zbadane przez patomorfologa jajniki i pobrane wycinki pozwalają ustalić, na jaki nowotwór cierpi pacjentka.

Jakie są metody leczenia?

Najważniejszą metodą leczenia raka jajnika jest zabieg operacyjny. Celem zabiegu jest usunięcie maksymalnej ilości tkanki nowotworowej, czyli tzw. cytoredukcja. Wycięcie wszystkich widocznych i wyczuwalnych ognisk raka z jamy brzusznej znacznie poprawia wyniki leczenia. Często wymaga to wycięcia fragmentów jelita lub śledziony. Niezwykle ważne jest, aby zabiegi te były przeprowadzane przez specjalistyczny zespól ginekologiczno-chirurgiczny, ponieważ operacje z powodu raka jajnika daleko wykraczają poza zakres typowych zabiegów ginekologicznych.

Drugą, nie mniej ważną, metodą leczenia raka jajnika jest chemioterapia. Polega ona na podaniu (zwykle dożylnie, w kroplówce) silnie działającego leku niszczącego komórki nowotworowe. Działaniami ubocznymi są nudności, osłabienie szpiku kostnego, wypadanie włosów oraz inne objawy, zazwyczaj ustępujące po zakończeniu leczenia. Najczęściej podaje się 6 cykli chemioterapii w odstępach 3–4 tygodni.

Rak jajnika jest bardzo wrażliwy na chemioterapię, zwłaszcza jeśli zabieg operacyjny nie pozostawił wielu resztek choroby. Zwykle stosuje się schematy leczenia wykorzystujące tzw. pochodne platyn: cisplatynę i karboplatynę – leki o największej aktywności w stosunku do raka jajnika. Drugim głównym lekiem jest paklitaksel. To właśnie połączenie karboplatyny i paklitakselu nazywane jest obecnie „złotym standardem” leczenia raka jajnika.

Mimo dużej wrażliwości na leczenie chemiczne rak jajnika często, bo w około ¾ przypadków, nawraca. Do nawrotu dochodzi zazwyczaj ponownie w jamie brzusznej i często jest on wieloogniskowy. Nawrót raka jajnika uważa się obecnie za oznakę nieuleczalnej już choroby, która może się jednak cofać wielokrotnie pod wpływem leczenia, pozwalając na wieloletnie przeżycie.

Podstawową metodą leczenia nawrotów raka jajnika jest chemioterapia z wykorzystaniem wielu różnych rodzajach leków cytostatycznych, rzadziej stosuje się ponowne leczenie operacyjne.

Radioterapia ma obecnie ograniczone znaczenie w leczeniu raka jajnika. Stosuje się ją zazwyczaj jako leczenie paliatywne, czyli zmniejszające ból lub inne objawy. Ze względu na rozsiany zazwyczaj charakter choroby radioterapia nie pozawala skutecznie niszczyć wszystkich ognisk choroby.

Jakie są szanse na wyleczenie raka?

Wczesne wykrycie raka jajnika w I i II stadium choroby (rak ograniczony tylko do miednicy mniejszej) pozwala wyleczyć 75% kobiet. Stopnie III i IV zmniejszają szansę na przeżycie 5 lat do 30–50%. Niezwykle ważne jest, aby leczenie rozpoznanego raka jajnika prowadzone było w specjalistycznym ośrodku onkologicznym. Poprawia to znacznie szanse na wyleczenie, zwłaszcza dzięki ustaleniu właściwego rozpoznania i dostosowaniu do niego leczenia. Jak już wspomniano, umiejętne prowadzone leczenie pozwala żyć pacjentkom z rakiem jajnika wiele lat mimo choroby nowotworowej.

Data utworzenia: 02.04.2014
Rak jajnikaOceń:
(4.12/5 z 24 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?